IV SA/Gl 69/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. odmówił stwierdzenia u J. T. choroby zawodowej wymienionej w poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz.869) w postaci przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy -przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono iż w okresie zatrudnienia w latach 1976-2011, w dużej części jako kierowca, strona była narażona na powtarzalne ruchy w stawach kończyn górnych, w tym w stawach łokciowych oraz na drgania mechaniczne przenoszone na kończyny górne przez układ kierowniczy i dźwignię zmiany biegów. Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, uzyskano dwa orzeczenia lekarski sporządzone przez lekarzy specjalistów: pierwsze - z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy-Poradnia Chorób Zawodowych w C. (dalej: WOMP) z dnia [...] nr [...] i drugie z Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego otrzymanego w dniu [...] nr[...], zgodnie z którymi brak było podstaw do rozpoznania wskazanej choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. Na podstawie prowadzonych badań rozpoznano zaawansowane zmiany wytwórcze zwyrodnieniowe w obu stawach łokciowych oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego Wobec tego organ I instancji odmówił stwierdzenia u J. T. choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, iż jej choroba była wywołana czynnikami występującymi w miejscu pracy. Jak podkreśliła, narażona była na drgania mechaniczne przenoszone na kończyny górne przez układ kierowniczy i dźwignię zmiany biegów. Doprowadziło to do uporczywego i permanentnego mrowienia i cierpnięcia palców I-II obu rąk, a także powodowało ból w okolicach obu nadgarstków, łokci oraz kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Spowodowało to, jak stwierdzili lekarze specjaliści, zaawansowane zmiany wytwórcze zwyrodnieniowe w obu stawach łokciowych oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego. Mimo tego nie rozpoznano choroby zawodowej powołując się na fakt, iż w dokumentacji sprawy brak jest danych dotyczących drgań mechanicznych na stanowiskach pracy zajmowanych przez J. T. Nie podano jednak jaka to miałaby być dokumentacja i kto ją powinien zgromadzić. Nie prowadzono w tym zakresie żadnego postępowania. Brak takiej dokumentacji, zważywszy na charakter wykonywanej pracy (kierowca autobusu, następnie kierowca samochodu ciężarowego marki Jelcz), nie powinien jednak mieć wpływu na rozpoznanie u niego choroby zawodowej. W piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2012 r., skierowanym do organu odwoławczego, J. T. przywołuje tezy zawarte w artykule zamieszczonym w piśmie "Zdrowie" (którego kopie załącza w celu uzupełnienia materiału dowodowego), świadczące o tym, iż do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej nie jest wymagane kliniczne zapalenie nadkłykci kości ramiennych. Przyczyną tej choroby są zmiany degeneracyjne. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: ŚPWIS) decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w całości w mocy. W uzasadnieniu przedstawiono przebieg dotychczasowego postępowania oraz poczynione w nim ustalenia. Zwrócono w szczególności uwagę na to, że w opisie choroby zawodowej wymienionej pozycji 19.5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, wymienia się przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej, a nie przewlekłe zwyrodnienie nadkłykcia kości ramiennej W konkluzji stwierdzono, iż został wyczerpany dwustopniowy tryb diagnostyczno — orzeczniczy przewidziany przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. J. T. był badany w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych (I i II stopnia), gdzie lekarze specjaliści uznali, iż brak podstaw do rozpoznania u niego przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej, a jedynie chorobę zwyrodnieniową obu stawów. Okoliczności te musiały zatem skutkować odmową stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 grudnia 2013 r. J.T. podnosi, iż organ odwoławczy nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza zgłoszonych przez niego zastrzeżeń pismem z dnia 19 listopada 2012 r. W szczególności nie uznał za konieczne przeprowadzenie dodatkowego dowodu z opinii właściwego biegłego lekarza medycyny, właściwej specjalności, który wyjaśniłby istotę przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej i jego związku ze stwierdzonymi u Skarżącego zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi. J. T., jak podkreśla w skardze, zna opis choroby zawodowej wymieniowej w poz. 19.5 rozporządzenia, natomiast zwraca jedynie uwagę, iż choroba ta nie polega na stanie zapalnym ścięgna. Przez całe lata w medycynie obowiązywał pogląd, że przyczyną bólu jest stan zapalny przyczepu ścięgien mięśni prostowników nadgarstka do kłykcia bocznego kości ramiennej. Tymczasem, jak udowodniono, pogląd ten jest błędny, ponieważ nie stwierdzono w okolicy przyczepu czynników zapalnych. Przyczyną tej choroby są bowiem zmiany degeneracyjne. Uważa się, że wskutek przeciążeń i mikrourazów dochodzi do uszkodzeń struktury włókien kolagenowych ścięgien i nieprawidłowego ukrwienia okolicy przyczepu zwanej entazą. Procesowi degeneracyjnemu towarzyszy wydzielanie białek, które chemicznie drażnią okoliczne tkanki, wywołując ból. W orzeczeniach lekarskich, na których bazował organ administracji, żaden z orzeczników nie wyjaśnił na czym miał polegać ów stan zapalny nadkłykcia kości ramiennej i jakie czynniki powodują, że takiego stanu nie ma u skarżącego. W sposób konsekwentny stwierdzano jedynie zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe stawów łokciowych bez klinicznych objawów zapalenia nadkłykci I kości ramiennych, których obecność uniemożliwia rozpoznanie choroby zawodowej. Nie wyjaśniono natomiast o jakie objawy chodzi. Dla uznania schorzenia za daną chorobę zawodową konieczne powinno być dokładne zdiagnozowanie m.in. przyczyn bólu i uszkodzeń Skarżący ma uzasadnione podstawy przypuszczać, że przyczyną stwierdzonej choroby są zmiany degeneracyjne, co do których żaden z lekarzy nie miał wątpliwości. W odpowiedzi na skargę ŚPWIS wniósł o jej oddalenie, przywołując argumenty analogiczne jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Pismem procesowym z dnia 12 czerwca 2013 r. skarżący przekazał Sądowi kopie kliku dokumentów potwierdzających występujące u niego schorzenia (zapalenie nadlłykcia przyśrodkowego, łokieć golfisty prawy oraz lewostronny) oraz przebyte przez niego zabiegi operacyjne bezpośrednio związane z chorobą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wskazanym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z kolei, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. (dalej: ŚPWIS) z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. (dalej: PPIS) ) z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm., dalej: u.p.i.s.), w sprawie odmowy stwierdzenia u J. T. choroby zawodowej wymienionej w poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 , poz. 869, dalej: rozporządzenie RM z 2009 r.) w postaci przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy -przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 825), która weszła w życie 3 lipca 2009 r. Za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W świetle powyższych regulacji prawnych przyjąć trzeba, iż stwierdzenie choroby zawodowej przez organ inspekcji sanitarnej wymaga zaistnienia łącznie następujących przesłanek: po pierwsze - rozpoznania u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych, przy czym czasami w rozporządzeniu określono czas w jakim może to nastąpić: w przypadku choroby zawodowej, o stwierdzenie której ubiegał się skarżący okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym zostaje określony indywidualnie, w zależności od okresu latencji nowotworu; po drugie- stwierdzenie wykonywania pracy w "narażeniu zawodowym", a więc z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo narażeniem pozostającym w związku ze sposobem wykonywania pracy; po trzecie - ustalenia, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane "narażeniem zawodowym". Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 k.p., Rada Ministrów została zobowiązana do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zawodowych, okresu czasu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, a także sposobu i trybu postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych. W dacie podejmowania zaskarżonej decyzji obowiązywało, wydane na tej podstawie, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 , poz. 869 , dalej: rozporządzenie ). Po myśli § 5 ust. 1 właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych oraz jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby (ust. 2 § 5). Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania ("orzeczenie lekarskie"), na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie, we wskazanym zakresie, do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz pracownika lub byłego pracownika. Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia. W przedmiotowej sprawie, z zachowaniem wskazanego wyżej trybu postępowania, nie rozpoznano u J. T. wskazanej wyżej choroby zawodowej, co zostało poprzedzone poddaniem uczestnika postępowania badaniom lekarskim w uprawnionych jednostkach orzeczniczych tj. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K.-Poradnia Chorób Zawodowych w C. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr[...]) oraz w Instytucie Medycy Pracy i Zdrowia Środowiskowego Przychodnia Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie z dnia w dniu [...] nr[...]), zgodnie z którymi brak było podstaw do rozpoznania wskazanej choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. Na podstawie prowadzonych badań rozpoznano zaawansowane zmiany wytwórcze zwyrodnieniowe w obu stawach łokciowych oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego. W tym miejscu należy podkreślić, ze Sąd nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania prawidłowości opinii kompetentnych placówek medycznych. Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej I i II stopnia, ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Podkreśla to NSA w wyroku z dnia 12 maja 2010 r. , I OSK 335/10 (LEX nr 597546): "Państwowy Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej." Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ocenie dowodowej w zakresie zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 §1 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponują środkami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć. Wobec powyższego Sąd, pozostając związany ustaleniami poczynionymi w sprawie, nie może uwzględnić argumentów podnoszonych w skardze. W tym stanie rzeczy, ze względu na brak podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a.