IV SA/Gl 692/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku T.M. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1128/16 w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1128/16 T.M. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się ustanowienia adwokata. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku. Podał jedynie adres do korespondencji w T. przy ul. [...], wskazując, iż mieszkanie to jest - jak określił - "pod zaborem" (z ustaleń poczynionych w zakresie innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem - sygn. akt IV SA/Gl 325/13 i IV SA/Gl 370/12 wynika, że kilka lat temu został z tego lokalu eksmitowany). Nadto zadeklarował, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, zaś wydatki na utrzymanie pokrywa "pożyczając na życie. Następnie skarżący nadesłał zaświadczenie potwierdzające, iż w okresie od 14 lutego do 12 czerwca 2017 r. przebywał w Zakładzie Karnym. Zarządzeniem z dnia 5 września 2017 r. zwrócono się do wnioskodawcy o uzupełnienie danych, na które się powołał, poprzez: - uprawdopodobnienie faktu, iż nie osiąga jakichkolwiek dochodów (np. zaświadczeniem potwierdzającym, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku); - udokumentowanie faktu, iż jest osobą bezdomną. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać aktualne zaświadczenie właściwego ośrodka pomocy społecznej, potwierdzające ten fakt; - sprecyzowanie, czy korzysta aktualnie ze świadczeń z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej (udzielanych przez właściwy ośrodek pomocy społecznej lub inną instytucję charytatywną); - uprawdopodobnienie faktu, iż podstawowym źródłem jego utrzymania są zaciągnięte pożyczki. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać kopie umów pożyczek (kredytów) zaciągniętych w bankach lub podobnych instytucjach, natomiast jeżeli otrzymuje pożyczki od osób fizycznych - podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców potwierdzające wysokość środków przekazanych w ramach tych pożyczek oraz określające datę ich przekazania i sposób zwrotu. W odpowiedzi wnioskujący przedstawił jedynie zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w T. potwierdzające, że od 13 czerwca 2017 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie przedstawił natomiast jakichkolwiek innych dokumentów, nadsyłając zamiast tego jedynie pismo procesowe datowane na 18 września 2017 r., w którym oświadczył, iż nie korzysta ze świadczeń z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, "pożycza na życie od przyjaciół", zaś mieszkanie położone w T. przy ul. [...] "było, jest i będzie jego mieszkaniem". Wbrew wezwaniu wnioskodawca nie uprawdopodobnił natomiast w żaden sposób, jakoby był osobą bezdomną ani też nie przedstawił dokumentów potwierdzających, iż utrzymuje się z otrzymywanych pożyczek. Skoro przy tym we wniosku w ogóle nie określił wysokości obciążających kosztów utrzymania, stwierdzono, że złożone przezeń oświadczenia nie dawały wystarczająco jasnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 29 września 2017 r. wnioskodawcę ponownie wezwano o uzupełnienie danych zawartych we wniosku, poprzez: - złożenie jednoznacznych wyjaśnień odnośnie jego aktualnego miejsca zamieszkania. Wskazano, że należy w tym zakresie sprecyzować, czy odzyskał tytuł prawny do lokalu mieszkalnego położonego w T. przy ul. [...] (skoro stwierdził, iż lokal ten "był, jest i będzie" jego mieszkaniem). Jeżeli natomiast skarżący zamieszkuje w innym miejscu, należy podać adres tej nieruchomości i jej powierzchnię oraz sprecyzować i udokumentować tytuł prawny jaki mu do niej przysługuje; - określenie wysokości miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania z tytułu czynszu, opłat za tzw. media (gaz, energia elektryczna, usługi telekomunikacyjne itp.), a także w ramach wydatków na wyżywienie, zakup leków, środków czystości i odzieży; - sprecyzowanie, czy skarżący ma zaległości płatnicze. Wskazano, że w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy to udokumentować np. stosownymi zaświadczeniami o wysokości zaległości, wezwaniami do zapłaty itp. Nadto stronę powtórnie wezwano do uprawdopodobnienia faktu, że jej podstawowym źródłem utrzymania są zaciągnięte pożyczki od znajomych. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać kopie umów tych pożyczek, zaś w razie braku pisemnych umów - określić przez kogo konkretnie i w jakiej wysokości są one udzielane oraz przedstawić oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców potwierdzające wysokość środków przekazanych w tych ramach oraz określające datę ich przekazania i sposób zwrotu. Odpowiadając na powyższe skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 18 października 2017 r., w którym oświadczył, że jego mieszkanie położone w T. przy ul. [...] jest "pod zaborem", wskazał, iż nie ma zaległości płatniczych oraz powtórnie wywiódł, że pożycza na życie od przyjaciół w zależności od potrzeb. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy strona zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, T.M. wymogu tego nie zachował albowiem, pomimo dwukrotnego wezwania, nie wyjaśnił dostatecznie jasno i wyczerpująco swojej aktualnej sytuacji materialnej i życiowej. Po pierwsze, wnioskodawca wywodził, iż mieszkanie w T. przy ul. [...] (z którego został przed laty eksmitowany) jest - jak to określił - "pod zaborem". Wbrew jednak wyraźnemu wezwaniu (zawartemu w piśmie z dnia 5 września 2017 r.) nie wyjaśnił, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego obecnie zamieszkuje, a z drugiej strony nie uprawdopodobnił (np. stosownym zaświadczeniem właściwego ośrodka pomocy społecznej), jakoby był aktualnie osobą bezdomną. Już sama ta niejasność, zasadniczo uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony, skoro brak jest danych o tym, gdzie i w jakich warunkach aktualnie przebywa oraz jakie ponosi w związku z tym wydatki. Po drugie, wnioskujący, chociaż oświadczył jednoznacznie, że nie ma zaległości płatniczych, to jednak nie określił nawet przybliżonej wysokości ponoszonych kosztów utrzymania ani nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów mogących je obrazować. Po trzecie zaś, wskazując źródła, z których czerpie środki na swe utrzymanie ograniczył się do ogólnikowego stwierdzenia, iż pożycza na życie od (bliżej nieokreślonych) przyjaciół. Pomimo wyraźnego i - co warto podkreślić - dwukrotnego wezwania, wnioskodawca nie udzielił w tym zakresie żadnych bliższych wyjaśnień. Nie nadesłał umów pożyczek, czy też - w razie braku pisemnych umów - oświadczeń pożyczkodawców mogących potwierdzać fakt przekazania mu w tych ramach środków i wskazujących ich wysokość ani nawet nie podał, które konkretnie osoby mają mu tych pożyczek udzielać i w jakich kwotach. W tym stanie rzeczy oświadczenia wnioskującego nie mogą być uznane za przekonujące, a w rezultacie stwierdzić przyjdzie, iż nie spełnił on wymogu, od zachowania którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i to na niej spoczywa obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak wykonania przez stronę obowiązków nałożonych nań w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest więc przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA). Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne CBOSA). Odstępując od złożenia wystarczająco jasnych i pełnych wyjaśnień co do swojej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawca nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Zważywszy powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.