IV SA/Gl 701/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński, Sędzia NSA Wiesław Morys, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od wymienionego Inspektora na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. na podstawie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), orzekł o braku podstaw stwierdzenia u S. B. choroby zawodowej narządu [...] wymienionej w pozycji "[...]" wykazu chorób zawodowych, stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że lekarze orzecznicy Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w S. rozpoznali u strony [...] prawego, lecz ze względu na sposób narażenia na [...], nie uznały związku powstałego schorzenia z pracą zawodową. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że S. B. w okresie zatrudnienia w latach [...]-[...] w "A" S.A. w D. na stanowisku [...], miał kontakt z [...], jednakże [...] nie przekraczało wartości dozwolonych dla [...]. Natomiast w latach [...]-[...] S. B. miał krótkotrwały kontakt z [...] w czasie przemieszczania się obok stanowisk [...], pracując jako [...]. Biorąc pod uwagę warunki pracy przedstawione w dochodzeniu epidemiologicznym lekarze orzecznicy zanegowali zawodową etiologię rozpoznanej [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie, że choroba [...] ma związek z wykonywaną pracą zawodową. S. B. podniósł, że od [...] do [...] r. był narażony na [...], a zatem łączny okres narażenia wynosi [...] lat, a nie [...], jak wynika z orzeczenia z dnia [...] roku. Wyjaśnił, że praca w [...] na stanowisku [...] polegała na [...], co narażało go na kontakt z [...], gdyż nie posiadał zabezpieczenia [...] takiego jak [...]. Zarzucił, że orzeczenie wydane zostało bez wnikliwego przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego. Strona podała, że orzeczeniem lekarza Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznana została za osobę częściowo niezdolną do pracy z powodu złego stanu [...]. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając, że wobec nierozpoznania przez lekarzy orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych choroby zawodowej - w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ), brak podstaw by uwzględnić odwołanie strony. Organ wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie o wystąpieniu choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Natomiast dwukrotnie przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w latach [...]-[...] strona pracując w "A" na stanowisku [...] nie była narażona na [...] w stopniu, które stwarzałoby ryzyko powstania choroby zawodowej narządu [...]. Na skutek skargi S. B., Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2004 roku, uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] roku, nr [...], wskazując na potrzebę oceny całokształtu materiału dowodowego pod kątem wiarygodności oraz ustalenia stanu faktycznego w zakresie istotnej dla rozstrzygnięcia, a spornej przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy. W motywach orzeczenia podniesiono, że organ nie wyjaśnił, dlaczego Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wykluczając związek rozpoznanego schorzenia z pracą zawodową przyjął [...]-letni okres narażenia w sytuacji, gdy skarżący pracował w "A" przez okres [...] lat na stanowisku, które narażone było na [...]. Nadto nie wyjaśnił, czy pracując na stanowisku [...] miał kontakt z [...] w czasie przemieszczania się obok stanowisk [...], co podawali świadkowie w trakcie dochodzenia epidemiologicznego. Relacje te oraz zeznania skarżącego dotyczące warunków pracy w "B", zostały całkowicie pominięte przy ocenie czynników szkodliwych dla zdrowia skarżącego. W następstwie powyższego wyroku Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie orzeczenia podsumowującego, przyjmując, jako łączny okres narażenia strony na [...] w miejscu pracy przez okres [...]lat ([...] lat w "A" i [...] lat w "B" Spółka z o.o. w D.). W dniu [...] roku, lekarze orzecznicy stwierdzili brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu [...]. Uznali, że schorzenie skarżącego [...] ma charakter samoistny, związany z postępującymi z wiekiem zmianami wstecznymi [...]. Podkreślono, że wobec "nowych danych o narażeniu zawodowym, które nie zmieniając znacząco jego obiektywnej oceny, brak jest podstaw do wiązania występującego u skarżącego schorzenia w aspekcie przyczynowo-skutkowym z warunkami pracy zawodowej". Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. Nr 90, poz. 575 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podał, że uwzględnił wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego o wydanie nowego orzeczenia lekarskiego. Treść orzeczenia wraz z całością materiału dowodowego, nie daje podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. B. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż oparta jest na błędnych ustaleniach komisji lekarskiej w porównaniu ze stanem choroby jego [...]. Podniósł, iż orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] roku wymienia zmiany chorobowe [...] lewego, które jak wynika z uzasadnienia było w ostatnim czasie leczone operacyjnie. Skarżący podniósł, że opisywane zmiany dotyczą [...] prawego, które to właśnie objęte było zabiegiem operacyjnym, na co przedłożył kartę informacyjną Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w C. z dnia [...] roku ( k. [...] akt ). Podał, że choroba jego [...] jest wynikiem długotrwałej pracy zawodowej i jest chorobą zawodową. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że zaskarżoną decyzję oparto o uzupełnione dochodzenie epidemiologiczne oraz nowe orzeczenie lekarskie. Wyniki ponownego badania nie dały podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu [...], przez co brak powodów do zmiany decyzji własnej z dnia [...] roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a., sądy badają czy zaskarżone akty uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik. Dodatkowo badają, czy organ orzekający lnie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością zaskarżonego aktu. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 11150, które weszło w życie z dniem 3 września 2002 roku, postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Dla uznania zatem choroby zawodowej nie wystarczy samo rozpoznanie choroby wymienionej jako zawodowa w załączniku do rozporządzenia, ale konieczne jest stwierdzenie, że spowodowana ona została czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy. Za dokumenty niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia uznaje się dochodzenie epidemiologiczne, informacje o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia ( § 7 ust. 4 ). Oznacza to, że te materiały dowodowe muszą być zgromadzone w postępowaniu, ale ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Jedną z nich zawartą w art. 7 k.p.a. jest zasada prawdy obiektywnej. W jej myśl przepis ten nakazuje organom administracji prowadzącym postępowanie, podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ma to miejsce wówczas, gdy organ w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy. Takie obowiązki nakłada na organ art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. w celu poszukiwania prawdy i wydania rozstrzygnięcia nie budzącego wątpliwości. Działania więc organu podejmowane w trakcie przeprowadzonego postępowania i zgromadzone dowody służące ustaleniu stanu faktycznego muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnianiu decyzji, co wyraźnie wynika z art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z nim uzasadnienie faktyczne zawierać powinno wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Niezastosowanie się do tych wymogów prowadzi do wątpliwości co do prawidłowości zapadłej decyzji, co ma miejsce w sprawie S. B.. W niniejszej sprawie organ wydając rozstrzygnięcie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oparł się na dochodzeniu epidemiologicznym i orzeczeniu podsumowującym z dnia [...] roku. Wobec zgłoszonych przez skarżącego zarzutów i podniesionych faktów, istota sporu w tej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy orzeczenie lekarskie z dnia [...] r., mające charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. ( por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr. Pracy 1999/11/39 ), jest opinią pełną, jasną i nie zawierającą żadnych sprzeczności. Analiza orzeczenia lekarskiego nie daje podstaw do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie. Wskazać należy, że lekarze orzecznicy stwierdzając u skarżącego chorobę samoistną [...] prawego nie uzasadnili, w żaden sposób tego stanowiska. Podana w dalszej kolejności informacja o "ujawnieniu nowych danych o narażeniu zawodowym, które nie zmieniają jednak znacząco jego obiektywnej oceny" niczego nie wyjaśnia, a wręcz budzi wątpliwości do logiczności jej znaczenia. Przyjęty i niekwestionowany zatem przez organ II instancji [...] letni okres narażenia, co wynika z pisma Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] roku, daje podstawy do szczegółowej oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych w środowisku pracy. Natomiast ocena rodzaju i stopnia narażenia zawodowego nie należy zasadniczo do kompetencji lekarzy orzekających. Uzyskane w postępowaniu wyjaśniającym wyniki dochodzenia epidemiologicznego nie podlegają weryfikacji przez instytucję medyczną, która we własnym zakresie nie może dokonać ich gradacji i wskazywać na ich znaczenie. Lekarze placówek diagnostycznych w postępowaniu dotyczącym rozpoznania choroby zawodowej na podstawie dochodzenia epidemiologicznego, informacjach o zagrożeniu i dokumentacji w zakresie dotyczącej przebiegu zatrudnienia oraz badań wnioskującego, wydają orzeczenie w przedmiocie choroby zawodowej. Ustalenia te, co już wspomniano winny charakteryzować się jasnością i rzetelnością. Na pobieżność wystawionej w dniu [...] roku opinii, wskazuje opis zmian [...] lewego, które jak stwierdzono, leczono operacyjnie. Twierdzenie to jest sprzeczne z dowodami znajdującymi się w aktach administracyjnych, którymi dysponowali lekarze orzecznicy. Dotyczy to pisma Samodzielnego Zespołu Lecznictwa Ambulatoryjnego w D. z dnia [...] roku oraz karty informacyjnej wystawionej przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w C. z dnia [...] roku. Dokumenty te jednoznacznie wskazują na leczenie operacyjnie [...] prawego. W tych okolicznościach nie można więc nadać orzeczeniu z dnia [...] roku miana opinii jasnej, spójnej. Mając tak lakoniczną i nie zawierającego przekonywującego uzasadnienia opinię, organ powinien wezwać lekarzy do jej uzupełnienia bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej uprawnionej placówki służby zdrowia z zakreśleniem okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Wydane więc w sprawie orzeczenie podsumowujące nie wyjaśnia przyczyn, dla których uznano chorobę skarżącego za samoistną, nie wiążąc jej z etiologią zawodową. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż jej uzasadnienie nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie charakteryzuje lakoniczność pisemnych motywów. Za przesądzające o braku przesłanki wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem na występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych organ uznał uzupełnione dochodzenie epidemiologiczne oraz orzeczenie podsumowujące. Wskazać należy, że przyjęty i niekwestionowany przez organ orzekający okres narażenia, nie podlega ocenie przez placówki diagnostyczne. Wystawione orzeczenie na podstawie przedstawionego materiału dowodowego narusza tę zasadę, a organ orzekający odnosząc się do przesłanki związku przyczynowego, nie wyjaśnia, co było przyczyną odmowy uznania schorzenia skarżącego za chorobę zawodową, pomija dowody wskazujące na wystąpienie zagrożeń zawodowych i przyczyn, dla których odmówiono im mocy dowodowej. Naruszenie tych zasad postępowania wynikających z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uwzględnienie skargi i co za tym idzie uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 ppsa zaskarżonej decyzji. Wobec uwzględnienia skargi Sąd działając na podstawie art. 200 ppsa orzekł o kosztach postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do art. 205 § 1 ppsa do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zgodnie z jej żądaniem kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmujących kwotę przejazdu do Sądu. Rozpatrując ponownie sprawę właściwy organ uwzględni uwagi zamieszczone w motywach wyroku, w szczególności w zakresie orzeczenia placówki medycznej, które winno odpowiadać wymogom opinii biegłego oraz podda rozważaniom materiał dowodowy zebrany w postępowaniu epidemiologicznym, co znajdzie wyraz w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, umotywowanego zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności placówka medyczna winna jednoznacznie i przekonywująco wykazać, czy stwierdzone u skarżącego schorzenie (schorzenia ) układu [...] mogły być wywołane takimi zawodowymi czynnikami, o jakich mowa w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Chodzi zwłaszcza o [...]- letnie narażenie na [...], które zostało przyjęte przez organ odwoławczy w piśmie z dnia [...] r. Jeżeli takie [...] mogło być powodem choroby zawodowej, to winno to być wyraźnie określone przez jednostkę orzeczniczą. W § 1 wymienionego rozporządzenia zawarte jest domniemanie związku przyczynowego między warunkami pracy niosącymi narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a powstałym u pracownika schorzeniem mającym cechy choroby zawodowej. Jeżeli zatem placówka medyczna zdiagnozuje tego rodzaju schorzenie, to przy pozytywnych ( w sensie ustalenia narażenia zawodowego ) wynikach dochodzenia epidemiologicznego organ odwoławczy w oparciu o § 10 ust. 1 rozporządzenia będzie władny do stwierdzenia choroby zawodowej - i to nawet gdyby, z niezrozumiałych przyczyn, owa placówka nie postawiła formalnej konkluzji o rozpoznaniu choroby zawodowej. Uprawnienie organu administracyjnego wywodzi się w tej mierze z art. 80 Kpa, który daje mu swobodną ocenę materiału dowodowego, obejmującego też orzeczenie lekarskie, mające charakter - jak już wcześniej podnoszono - opinii biegłego. Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji.