IV SA/Gl 708/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Beata Kalaga -Gajewska Protokolant staż. Anna Michalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2006r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od wymienionego Inspektora na rzecz skarżącej kwotę [...]/[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w R., na podstawie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. Nr 12, poz. 49), art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 30, poz. 144 ), § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ), orzekł u W. Ł. brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – [...]– zapisanego pod poz. [...] załącznika do wymienionego wyżej rozporządzenia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę diagnostyczną, a przede wszystkim narażenie na czynnik rakotwórczy w stanowisku pracy. Podał, że według opinii Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Kliniki Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] roku zawartość [...]nie ma w ocenie Międzynarodowej Agencji do Walki z Rakiem udowodnionego działania rakotwórczego. Przeprowadzone badania epidemiologiczne wykazały jej niewielkie stężenie, nie stwierdzono przekroczenia promieniowania [...], co wskazuje na brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła córka zmarłego w dniu [...] roku W. Ł.– C. S.. Podniosła, że wydane orzeczenie jest krzywdzące i nie uwzględnia kilkuletniego przebiegu leczenia [...]. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w latach [...]–[...] W. Ł. zatrudniony był w "A" jako [...]. Pracę wykonywał w [...] szkodliwym dla zdrowia, co stwarzało ryzyko powstania choroby zawodowej. Nie została jednak spełniona przesłanka stwierdzenia choroby zawodowej w postaci rozpoznania choroby zawodowej przez kompetentne placówki diagnostyczne. Brak jest zatem podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Na skutek skargi Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 2 czerwca 1999 roku, sygn. akt II SA/Ka 1489/97, uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ) oraz z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów. W motywach wyroku wskazano, że ze znajdujących się w aktach sprawy pism i zaświadczeń lekarskich wynika, że nie wyczerpano lekarskiego toku orzeczniczego oraz brak podstaw do przyjęcia wykluczenia przez jednostki orzecznicze istnienia u byłego pracownika choroby zawodowej. Nadto zalecono uzupełnienie materiału dowodowego o historie choroby ojca skarżącej oraz o orzeczenie lekarskie wydane na podstawie dokumentacji o której mowa w § 7 ust. 4 powołanego rozporządzenia. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podał, że ojciec skarżącej w okresie zatrudnienia w "A" jako [...] był przez 6 godzin w ciągu zmiany eksponowany na działanie [...], a więc pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej [...]. Po uzupełnieniu dokumentacji medycznej W. Ł. lekarze orzecznicy placówki diagnostycznej II szczebla wydali w dniu [...] roku orzeczenia, w których : nie rozpoznali choroby zawodowej [...] zamieszczonej pod poz. [...] wykazu chorób zawodowych, [...] z poz. [...] wykazu chorób zawodowych, [...] z poz. [...] wykazu chorób zawodowych. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej – w rozumieniu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ) przez orzeczników kompetentnej placówki służby zdrowia, nie zachodziły podstawy do uwzględnienia odwołania i zmiany zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2004 roku, sygn. akt 3/II SA/Ka 1788/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] roku, stwierdzając, że narusza ona przepisy prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczało obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ). Orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania zawodowego pochodzenia [...] zawiera stwierdzenie, że [...] nie znajduje się w obowiązującym wykazie substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 roku w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki ( Dz. U. Nr 121, poz. 571 ze zm.). Sąd zauważył, ze wykaz ten w oparciu o wytyczne metodologiczne w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych stanowiących Komunikat Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej wprowadzonych do stosowania na podstawie § 7 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych jest uzupełniony w miarę postępu wiedzy. Porównanie zestawień wskazuje, że jest on uzupełniony o [...], przy czym nie są znane progowe dawki lub stężenia substancji rakotwórczych, poniżej których wystąpienie nowotworu jest niemożliwe. Nie można więc mówić o niewielkiej zawartości [...] w [...] pomijając jego stężenie przekraczające wielokrotnie dopuszczalne normy sanitarne. W konsekwencji Sąd zalecił przeprowadzenie szczegółowego dochodzenia w kierunku choroby zawodowej [...]. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. Nr 90, poz. 575 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ) utrzymał w całości zaskarżoną decyzję w mocy. Wyjaśnił w uzasadnieniu, że uzyskał uzupełniające pośmiertne orzeczenie lekarskie, w którym stwierdzono brak podstaw do nowotworu złośliwego [...] powstałego w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w miejscu pracy oraz w następstwie działania promieniowania [...]. Natomiast dla przyjęcia związku przyczynowo-skutkowego między czynnikiem szkodliwym w miejscu pracy a rozpoznanym schorzeniem niezbędne jest istnienie przeważającego prawdopodobieństwa, a nie tylko niemożliwość wykluczenia, że choroba powstała w związku z wykonywaną pracą. W skardze C. S. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ) przez uzależnienie stwierdzenia choroby zawodowej od pozanormatywnych przesłanek. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż ojciec wnoszącej skargę zmarł na [...], warunki pracy wskazywały na zawodową etiologię choroby, a organ orzekający nie wykluczył jednoznacznie związku przyczynowego stwierdzonej choroby z długoletnią pracą w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podając, że po ponownym przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie nadal nie znajduje podstaw do zmiany decyzji własnej z dnia [...] roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Kolejna skarga C. S. musi być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja także nie spełnia wymogów legalności – i to zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego. W pierwszym rzędzie należy stwierdzić naruszenie przez organ odwoławczy art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), określonego dalej jako : ppsa, według którego to przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Otóż w wyroku z dnia 2.VII.2004 r., sygn. akt 3/II SA/Ka 1788/02, Sąd przede- wszystkim nakazał przeprowadzenie szczegółowego dochodzenia epidemiologicznego w kierunku choroby zawodowej [...], ujętej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 , ze zm.), które w dalszym ciągu ma w sprawie zastosowanie – z mocy § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych... ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). Do tego nakazu organ odwoławczy w ogóle się nie dostosował, gdyż nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania uzupełniającego, ograniczając się do zlecenia s. Instytutowi wydanie kolejnego orzeczenia lekarskiego. Tymczasem placówki medyczne uprawnione do rozpoznania chorób zawodowych nie są właściwe do prowadzenia postępowania epidemiologicznego. Jednocześnie, jak już to podniesiono w poprzednim wyroku, orzeczenia tych placówek mają charakter opinii biegłego i podlegają ocenie przez organy Inspekcji Sanitarnej, tak jak każdy dowód w sprawie. Także i w tym zakresie organ odwoławczy nie wywiązał się ze swoich obowiązków. Bezkrytycznie przyjął bowiem całą treść orzeczenia owego Instytutu z dnia [...] r. nie zauważając nawet, że bazuje ono na nieaktualnym stanie prawnym. Mianowicie zawodowe tło nowotworu, jakim dotknięty był W. Ł., Instytut ocenia wyłącznie w kontekście rozporządzenia MZiOS z dnia 11.IX.1996 r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy... ( Dz. U. Nr 121, poz. 571, ze zm.), które utraciło moc z dniem 1 maja 2004 r. w związku z wejściem w życie art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. nr 213, poz. 2081 ) – vide art. 19 i 20 tej ustawy. Wprawdzie nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. Nr 280, poz. 2771 ) weszło w życie dopiero 1.III.2005 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji, jednak dla potrzeb dokonania ustaleń w niniejszej sprawie, co do działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy W. Ł., załączony do tego rozporządzenia wykaz należało wziąć pod uwagę, zwłaszcza wobec luki prawnej istniejącej od 1.V.2004 r. do 28.II.2005 r. Jak już wspomniano konieczność przeprowadzenia szczegółowego dochodzenia epidemiologicznego przez organ odwoławczy wynikała z wiążących wskazań zawartych w poprzednim wyroku. Pominięcie tych wskazań powoduje uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powołane rozporządzenie z dnia 1 grudnia 2004 r. będzie miało już w pełni zastosowanie, gdyż w zakresie ustalania czynników rakotwórczych w środowisku pracy przepis § 10 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) się nie stosuje. Ostatnie postępowanie odwoławcze dotknięte jest jeszcze jednym istotnym uchybieniem. Mianowicie w postępowaniu odwoławczym poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...] r. do sprawy zgłosił się brat skarżącej F. Ł., którego uprawnienia są identyczne. Dlatego też w sprawie sądowej został on dopuszczony w charakterze uczestnika postępowania. W konsekwencji po wydaniu wyroku z dnia 2.VII.2004 r. F. Ł. powinien być traktowany jako strona postępowania administracyjnego. Jednakże organ odwoławczy pominął go w swoim procedowaniu, a w aktach sprawy nie ma pełnomocnictwa F. Ł. dla skarżącej. Pominięcie jego osoby stanowi zatem naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 4 kpa ). W dalszym postępowaniu należy F. Ł. traktować więc jako stronę, co oznacza m.in. doręczenie mu zapadłych decyzji administracyjnych. W nawiązaniu do poprzednich wywodów wskazać należy, że w pierwszej kolejności organ ustali w drodze dochodzenia epidemiologicznego, czy w środowisku pracy zmarłego pracownika występował czynnik rakotwórczy wymieniony w rozporządzeniu z dnia 1.XII.2004 r., a jeżeli tak – to dokona oceny jego działania stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z dnia 18 listopada 1983 r. Dopiero wówczas powstaną warunki do sporządzenia kolejnego orzeczenia lekarskiego, które organ administracyjny podda ocenie, tak jak to zalecono w poprzednim wyroku. W tym stanie rzeczy na mocy art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 200 i 205 § 2 ppsa orzeczono, jak w sentencji.