IV SA/Gl 71/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżaną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 61, art. 64 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A.K. (dalej jako skarżąca) całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej w okresie od czerwca 2016 r. do nadal. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej od czerwca 2016 r. Następnie organ przedstawił działania zmierzające do ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej strony i zaakcentował, że uznała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego za bezzasadne z uwagi na wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję ustalającą opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W dalszej części rozbudowanego uzasadnienia organ pierwszej instancji przedstawił czynności, które podejmował w ramach prowadzonego postępowania, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego w sprawie, umożliwiającego podjęcie rozstrzygnięcia. Ponadto organ ten w tej części uzasadnienia przeprowadził także analizę sytuacji osobistej i dochodowej skarżącej i jej rodziny w oparciu o te informacje, którymi dysponował. W uzasadnieniu tym organ przywołał treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej i doszedł do przekonania, że żadna z okoliczności wymienionych we wskazanym przepisie nie ma zastosowania do rozpoznawanej sprawy. W końcowej części uzasadnienia organ ten wskazał, że w ramach przedmiotowego postępowania skarżąca unikała współpracy z organem w wyjaśnieniu wszystkich okoliczności związanych z występowaniem przesłanek uzasadniających zwolnienie jej z odpłatności i z tego powodu nie był w stanie uwzględnić żądania kierowanego pod jego adresem. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniosła skarżąca, która wyraziła w nim swoje niezadowolenie i wystąpiła o uchylenie jej w całości. W motywach odwołania podniosła, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została przedwcześnie, ponieważ decyzję ustalającą opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej zaskarżyła do sądu administracyjnego i prowadzenie tego postępowania winno nastąpić po zakończeniu tego wcześniejszego. Podkreśliła, że na obecnym etapie postępowania bezzasadne jest przeprowadzanie wywiadu środowiskowego celem ustalenia jej obecnej sytuacji materialnej. Kategorycznie podniosła, że nie będzie uczestniczyła w żadnych czynnościach podejmowanych przez organ pierwszej instancji do momentu zakończenia postępowania w zakresie ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, tym bardziej, iż wystąpiła z wnioskiem do sądu o wstrzymanie wykonania kwestionowanej przez nią decyzji. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji podkreśliła, że organ ten uwzględnia jedynie wysokość dochodów rodziny, a pomija w całości wydatki, które w istotny sposób determinują sytuację finansową rodziny. Pominięcie w decyzji organu pierwszej instancji aspektów związanych z jej sytuacją osobistą i życiową skutkuje naruszeniem postanowień art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i z tego powodu żąda wyciągnięcia konsekwencji służbowych wobec pracownika tak łamiącego prawo. Pismem procesowym z 6 listopada 2017 r. skierowanym do organu odwoławczego podtrzymała wniesioną skargę i ponownie podniosła, że postępowanie to jest prowadzone przedwcześnie z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji organu odwoławczego z [...]r. ustalającej opłatę za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania jak również przytoczył treść przepisów ustawy o pomocy społecznej, które w sprawie tej mają zastosowanie. W dalszej części uzasadnienia organ ten przeprowadził analizę sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej pod kątem przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty i doszedł do przekonania, że żadna z przesłanek wymienionych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej w sprawie tej nie występuje. Nadto organ ten odniósł się do twierdzeń strony o bezzasadności prowadzenia tego postępowania i wskazał, że takie stanowisko nie jest prawidłowe, ponieważ decyzja organu odwoławczego była ostateczna. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła skarżąca, która nie zgodziła się z otrzymanym rozstrzygnięciem. W skardze tej wystąpiła o uchylenie w całości kwestionowanej decyzji jak również o połączenie tej sprawy z inną sprawą prowadzoną przed tutejszym sądem, a dotyczącą ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W bardzo rozbudowanej skardze skarżąca przedstawiła swoje stanowisko w sprawie i podniosła, że przedmiotowa decyzja wydana została bezzasadnie, ponieważ nie zostało zakończone postępowanie dotyczące odpłatności za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. Podtrzymała stanowisko, iż uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ponieważ jej zdaniem byłoby to wyrażenie zgody na treść decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Podniosła, że w zaskarżonej decyzji brak jest rozważań dotyczących jej sytuacji osobistej i dochodowej, a w szczególności akcentuje, że organ skupia się wyłącznie na wysokości dochodów, natomiast pomija całkowicie kwestię wydatków ponoszonych przez rodzinę. W tej części skargi zamieściła informację, że jest w kolejnej ciąży, a na potwierdzenie tej okoliczności do skargi dołączyła stosowne badanie lekarskie z 8 grudnia 2017 r. W dalszej części skargi wymieniła żądania kierowane do tutejszego Sądu. Wniosła w nich o uchylenie kwestionowanej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia, mocą którego zwolniona będzie z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wystąpiła o uchylenie decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt matki w dps, ewentualnie o wydanie takowego rozstrzygnięcia zwalniającego ją z tej odpłatności, przeniesienie matki do domu pomocy społecznej, w którym koszt utrzymania będzie niższy, nadto uruchomienie stosownego postępowania wobec innych członków rodziny. W tej części skargi rozwinęła zarzuty dotyczące ustalenia odpłatności jak również podniosła, że organy administracji mogły w jednej decyzji ustalić odpłatność i zwolnić ją z jej ponoszenia. Ponownie podniosła, że jej wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej wynika z tego, że matka w sposób nieprawidłowy sprawowała władzę rodzicielską i przyczyniła się do tragedii rodzinnej. W jej ocenie organy obu instancji nie dokonały rzetelnej analizy jej sytuacji dochodowej i osobistej, a w szczególności ponoszonych wydatków. Skarżąca wystąpiła o przeprowadzenie dowodu z akt prokuratury, a dotyczących okoliczności śmierci jej brata, nadto podniosła, że matka w sposób świadomy przerywa leczenie i przez to generuje zwiększenie wydatków na jej leczenie i utrzymanie. W końcowej części skargi skarżąca przedstawiła swój życiorys oraz własną wersję dochodów rodziny oraz wydatków, które ponosi. W konkluzji podniosła, że w sprawie tej nie można kierować się wyłącznie przepisami prawa, ale należy mieć na uwadze i dodatkowe okoliczności związane z jej relacjami z matką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie na wstępie przyjdzie odnieść się do podstawowego zarzutu skarżącej, że kwestionowana przez nią decyzja wydana została bezzasadnie. Z takim stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić, ponieważ to ona w swoim odwołaniu z 20 kwietnia 2017 r. od decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. zamieściła wniosek o uruchomienie tego postępowania, ponieważ napisała w nim o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ wyższego stopnia w uzasadnieniu swojej decyzji z [...] r. zwrócił organowi pierwszej instancji uwagę na ten wniosek i zobligował do uruchomienia stosownego postępowania. Wszczęcie tego postępowania ma swoje umocowanie w przepisach prawa jak również było możliwe, ponieważ decyzja organu odwoławczego z [...] r. ustalająca odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, była decyzją ostateczną i podlegającą wykonalności. Wstrzymanie wykonania decyzji z [...] r. przez sąd administracyjny nie miało w tym zakresie żadnego znaczenia. W świetle powyższego organ pierwszej instancji zobowiązany był do uruchomienia stosownego postępowania, a organ odwoławczy do rozpoznania wniesionego odwołania. We wskazanym zakresie organy administracji nie dopuściły się żadnych uchybień. Wbrew twierdzeniom strony nie można organom administracji stawiać zarzutu, że bezzasadnie domagały się przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wydaniem kwestionowanych decyzji. Działania obu organów w tym zakresie ocenić należy pozytywnie i brak jest w nich naruszeń prawa, natomiast prezentowana argumentacja przez skarżącą w skardze jak również w poszczególnych pismach na etapie postępowania administracyjnego nie może być uwzględniona. Skarżąca z jednej strony występuje o zwolnienie z ciążącego na niej obowiązku, a z drugiej uniemożliwia organom administracji ustalenie jej rzeczywistej sytuacji osobistej i dochodowej. W tym miejscu przyjdzie stwierdzić, że jeżeli ciężar dowodu spoczywa na stronie to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji zwracał się do skarżącej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenia skarżąca odmawiała. Zatem w omawianym zakresie organy administracji także nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca zamieściła informację, że jest w ciąży, a z dokumentu zalegającego w aktach sprawy wynika, że w następstwie badania z 8 grudnia 2017 r. można ustalić, że jest w 12 tygodniu ciąży. Okoliczność ta posiada istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ stosownie do postanowień art. 64 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508) przesłanką zwolnienia od ponoszenia ustalonej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest to, że osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Podkreślić należy, że występowanie wskazanej okoliczności jeszcze nie przesądza o rozstrzygnięciu, jednakże winna być ona rozpatrzona przez organ administracji i winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została podjęta [...] r. a zatem jeszcze w tej dacie skarżąca nie była w ciąży, jednakże w momencie rozpoznawania odwołania przez organ odwoławczy taki stan występował. W tym miejscu przyjdzie w sposób jednoznaczny stwierdzić, że skarżąca w odwołaniu jak również w swoich pismach kierowanych do organu odwoławczego nie zamieszczała stosownej informacji. Dopiero w skardze do tutejszego Sądu zamieściła przedmiotową informację i dołączyła do niej dokumentację medyczną potwierdzającą tę okoliczność. W świetle powyższego można rozważać, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania, czy też z jej występowaniem w sprawie tej się nie spotkamy. Jednakże niezależnie od rodzących się wątpliwości przyjdzie dostrzec, że przesłanką zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest pozostawanie osoby zobowiązanej w ciąży, zatem skarżącej przysługiwało prawo rozpoznania tej okoliczności w realiach jej sytuacji osobistej i dochodowej. W świetle powyższego przyjdzie stwierdzić, że w sprawie ujawniła się nowa okoliczność, która organom administracji nie była znana w dniu podjęcia kwestionowanej decyzji, a już w tym okresie występowała, a mianowicie fakt bycia w ciąży przez skarżącą. Oznacza to zarazem, że w sprawie tej wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również jej wystąpienie wyczerpuje przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi z uwagi na brzmienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie wystąpienie naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W tym miejscu przyjdzie w sposób jednoznaczny stwierdzić, że po stronie organów administracji nie wystąpiło naruszenie prawa, lecz do wystąpienia tej okoliczności przyczyniła się sama skarżąca, która nie poinformowała prowadzącego postępowania organu administracji publicznej o występującej okoliczności, a mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. Z uwagi na charakter przesłanki uwzględnienia wniesionej skargi, Sąd postanowił przekazać sprawę do rozpoznania organowi pierwszej instancji, który przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe dotyczące ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym związane z ciążą skarżącej i jej wpływem na ciążące na skarżącej zobowiązanie. W tym miejscu przyjdzie zwrócić skarżącej uwagę na to, że w przypadku braku współpracy z pracownikiem socjalnym organ ten podejmie rozstrzygnięcie na podstawie tych informacji, którymi będzie dysponował, zatem wszelkie utrudnianie organom administracji uzyskanie informacji pozostających w wyłącznej dyspozycji strony, w tego typu postępowaniach jak przedmiotowe, działa na jej niekorzyść. Po przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania organ rozważy wszystkie okoliczności i podejmie stosowną decyzję. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr