IV SA/Gl 72/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2008 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2006 r. uchylono decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u W. G. choroby zawodowej – [...] - wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez placówkę diagnostyczną oraz wskazanie, że warunki pracy w okresie zatrudnienia miały wpływ na wystąpienie zachorowania. W przedłożonych w sprawie orzeczeniach medycznych, właściwe jednostki diagnostyczne ([...] Centrum Medyczne Przychodnia Chorób Zawodowych w K.- orzeczenie z dnia [...] r. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Przychodni Chorób Zawodowych w S. – orzeczenie z [...] r.) rozpoznały u zainteresowanego chorobę – [...], jednakże z uwagi na znaczny upływ czasu od ustania narażenia na działanie szkodliwego czynnika nie rozpoznały choroby zawodowej. Organ ustalił, że w trakcie pracy zawodowej w latach [...]-[...] w A na stanowisku [...] a następnie w latach [...]-[...] w B na takim samym stanowisku, pracował [...] będąc narażony na działanie [...]. W roku [...] ponownie podjęcie zatrudnienia w B jako [...], stanowiło pracę [...]. W ostatnim miejscu pracy – C, gdzie był zatrudniony od [...] r. nie był narażony na działanie szkodliwego czynnika. Z uwagi na nie rozpoznanie przez kompetentne placówki diagnostyczne choroby zawodowej oraz z uwagi na przebieg zawodowego narażenia nie było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W motywach wymienionego na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylającego decyzję Państwowego Inspektora Sanitarnego w K. stwierdzono przede wszystkim, że sprawa ta jest ponownie rozstrzygana przez organ odwoławczy. Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny już uchylały poprzednie decyzje Inspektora Wojewódzkiego do ponownego rozpoznania, zawierając w uzasadnieniach swoich wyroków konkretne wskazania dla organu. W uzasadnieniu ostatniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stwierdzono, że wskazania i sugestie zawarte w poprzednim wyroku zmierzające do jednoznacznego wyjaśnienia sprawy nie zostały wykonane. Dlatego też ponownie Sąd podkreślił, że sprawa wymaga dokładnego wyjaśnienia, a to przede wszystkim w zakresie odpowiedzi na pytanie: "jakie znaczenie miał upływ czasu na możliwość zachorowania skarżącego na chorobę zawodową i dlaczego stwierdzone schorzenie nie mogło być wywołane przez czynniki szkodliwe w miejscu pracy ". Sąd zobowiązywał organ do ponownego uzupełnienia materiału sprawy, w szczególności w taki sposób, by doprowadzić do jednoznacznego wyjaśnienia sprawy i udzielenia konkretnej odpowiedzi na postawione powyżej pytanie. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy opisując dotychczasowy przebieg postępowania, wyjaśnił przede wszystkim, że dla stwierdzenia choroby zawodowej jest choroby zawodowej niezbędnym jest: - orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., - wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. W sprawie W. G. postępowanie epidemiologiczne wykazało, że pracował on w latach [...]-[...] w A na stanowisku [...], a następnie w latach [...]-[...] był zatrudniony w B jako [...]. Ponownie podejmując pracę w A pracował do [...] r. jako [...]. W czasie zatrudnienia [...] (w latach [...]-[...]) był narażony na [...], natomiast w okresie [...]-[...] miał okresowy sporadyczny ([...] w roku) kontakt z [...] w czasie [...]. Organ przyjął więc, że zainteresowany pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej [...] w latach [...]-[...]. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że zainteresowany był badany w Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które to placówki diagnostyczne w orzeczeniach z dnia [...] r. i [...] r. nie rozpoznały u niego choroby zawodowej [...]. Wobec braku rozpoznania choroby przez orzeczników kompetentnych placówek nie było podstaw do uwzględnienia odwołania. Wskutek uchylenia sprawy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa została ponownie rozpoznana przez organ odwoławczy. Organ ten uzyskawszy nowe orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w którym za czynniki sprawcze stwierdzonej choroby uznano – [...] i nawracające [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W wyniku kolejnego już rozpatrywania sprawy przez sąd administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu odwoławczego, nakazując uzupełnienie postępowania w kierunku jednoznacznego ustalenia charakteru stwierdzonej u zainteresowanego choroby. W nowym, postępowaniu organ odwoławczy uzyskał podsumowywujące orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z [...] r., w którym nadal potwierdzono, że rozpoznane u wnioskującego schorzenie nie ma charakteru choroby zawodowej. Konsekwentnie, jak w poprzednich orzeczeniach, lekarze nie potwierdzili etiologii zawodowej schorzenia, fundamentalną przyczynę jego powstania upatrując w kontynuowanym do [...] r. [...] i dodatkowych nawracających infekcjach [...]. W orzeczeniu podkreślono, że brak jest obiektywnych dowodów na wystąpienie schorzenia i towarzyszącej mu [...] w okresie istotnego narażenia zawodowego na czynniki drażniące [...] w okresie [...] lat od chwili ustania tego narażenia w [...] r. i wykluczono by późniejsze, sporadyczne narażenie mogło mieć istotne znaczenie dla rozwoju schorzenia. Kolejna decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wydana po przeprowadzeniu wspomnianego powyżej postępowania wyjaśniającego, utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jednak kolejny raz została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2006 r. , który podkreślając braki przeprowadzonego postępowania, zalecił wszechstronne i jednoznaczne wyjaśnienie charakteru stwierdzonej u zainteresowanego choroby. Organ drugiej instancji prowadząc po raz [...] postępowanie administracyjne uzyskał w sprawie uzupełniające orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. oraz orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy Przychodni Chorób Zawodowych im Prof. N. w Ł. z [...] r. Lekarze specjaliści orzekli ponownie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej [...] u W. G., stwierdzając, że rozpoznane przewlekłe [...] nie może być uznane za chorobę zawodową, gdyż z przebiegu pracy zawodowej wynika, że zainteresowany zakończył pracę w narażeniu na [...] w [...] r., natomiast starania o rozpoznanie choroby podjął dopiero w [...] r., czyli [...] lat od ustania narażenia zawodowego. Z uwagi na brak rozpoznanej [...] w czasie pracy i w okresie nie dłuższym niż [...] lat od ustania istotnego narażenia zawodowego na czynniki drażniące [...] – zgodnie z przyjętymi zasadami orzeczniczymi nie można uznać zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia. Dlatego też wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez kompletnych lekarzy orzeczników, orzeczono jak w sentencji decyzji. Niezadowolony z powyższej decyzji W. G., działając przez pełnomocnika, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i .przekazania sprawy organowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania celem wydania decyzji stwierdzającej u niego chorobę zawodową. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie w sprawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. i uzależnienia stwierdzenia choroby zawodowej od pozanormatywnych, sprzecznych z prawem przesłanek, a przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2006 r. zarzucił sprzeczność kwestionowanej decyzji z wytycznymi zawartymi w tym wyroku. Dodatkowo przywołując poprzednio wydane wyroki w sprawie, odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 04 czerwca 1998r. Sygn. III RN 36/98, który przesądza, że dla uwolnienia się od obowiązku świadczeń związanych ze stwierdzeniem choroby zawodowej konieczne byłoby wykazanie, że dane schorzenie nie ma związku z rodzajem pracy wykonywanej przez osobę nim dotkniętą, oraz podkreślając, że wytyczne Ministra Zdrowia o rozpoznawaniu chorób zawodowych, ustalające surowsze niż rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65 poz. 294 ze zm.) kryteria kwalifikowania schorzeń, są pozbawione mocy prawnej, domagał się stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Skarżący wskazał, że w rozpatrywanej sprawie przyjąć należy, że jeżeli wykryto u niego [...], a warunki pracy wskazują z niemal całkowitym prawdopodobieństwem na jego etiologię zawodową, a organ orzekający nie wykluczył jednoznacznie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą a długoletnią pracą w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego - obowiązkiem organu było stwierdzenie u niego choroby zawodowej [...]. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył co następuje. Na początek przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, iż sprawa powyższa nie jest rozpatrywana pierwszy raz lecz była już przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Katowicach z siedzibą w Gliwicach (wyrok z dnia 10 maja 2002 r. Sygn. akt II SA/Ka 1740/00) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (wyroki z 19 października 2004 r. sygn. akt 3/II/Ka 3139/02 oraz 20 października 2006 r. sygn. akt IV SA/GL 719/06). Analiza tego ostatniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego musi doprowadzić do stwierdzenia, że Sąd ten w wyroku uchylającym poprzednią decyzję organu odwoławczego, zobowiązał jednocześnie organ sanitarny do wyjaśnienia i udzielenia jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: "jakie znaczenie miał upływ czasu na możliwość zachorowania skarżącego na chorobę zawodową i dlaczego stwierdzone schorzenie nie mogło być wywołane przez czynniki szkodliwe w miejscu pracy ", oraz uzupełnienia postępowania dowodowego w taki sposób, by wyjaśnić wskazane wątpliwości. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że przepis art. 153 cytowanej już powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że ocena prawna i wskazania co dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dokonując oceny postępowania organu, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji należy wyraźnie podkreślić, iż organ drugiej instancji nie wykonał głównego zalecenia Sądu, a mianowicie nie udzielił odpowiedzi na jednoznacznie sformułowane pytanie Sądu, a zatem ponownie zaniechał wyjaśnienia w sposób całkowity i ostateczny przyczyn wykluczenia przez placówki diagnostyczne związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a warunkami pracy skarżącego, wyjaśnienia jakie znaczenie miał upływ czasu na możliwość zachorowania skarżącego na chorobę zawodową i dlaczego stwierdzone schorzenie nie mogło być wywołane przez czynniki szkodliwe w miejscu pracy ( wynika to wprost z ostatniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2006 r., ale także i z wcześniejszych wyroków: Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego). Po raz kolejny zatem należy powtórzyć, że przy zaistnieniu obu przesłanek niezbędnych do stwierdzenia choroby zawodowej domniemuje się istnienie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i stwierdzoną chorobą, a zarówno placówki diagnostyczne, jak i organy sanitarne orzekające w sprawie odrzuciły - istnienie związku przyczynowego, nie obalając jednocześnie wskazanego domniemania. Wypada dobitnie powtórzyć, że sam upływ czasu nie ma w niniejszej sprawie znaczenia. Powoływanie się w opiniach medycznych na fakt nie wystąpienia dowodów na istnienie schorzenia w okresie [...] lat od ustania narażenia, czyli odwoływanie się w istocie do wytycznych metodologicznych Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r. nie ma uzasadnienia i umocowania w żadnym obowiązującym przepisie prawa i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji negatywnej dla pracownika. Wielokrotnie na ten temat wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, zajmując takie właśnie stanowisko. Dlatego też w przypadku kwestionowania związku przyczynowego pomiędzy potwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy należy wyraźnie wskazać jakie są tego przyczyny. Zatem w sposób pełny i jasny należy wykazać, dlaczego występującego schorzenia biologicznego nie można uznać za chorobę zawodową. Jednoznaczne stwierdzenia organów medycznych nie poparte przekonywującymi argumentami jawią się w niniejszej sprawie jako autorytarne i gołosłowne. Wypada zastanowić się czy kliniczny obraz rozpatrywanego schorzenia jest inny w swej istocie dla zawodowego i niezawodowego [...]. Przyjmując bowiem, że W. G. pracował do [...] r. w warunkach narażenia na [...] – [...] w stężeniach przekraczających wartości normatywów higienicznych, to w dalszym zatrudnieniu jako [...] i [...] przy obsłudze [...] także pracował w narażeniu na czynnik szkodliwy w postaci [...]. Powstają pytania co oznaczają sformułowania "sporadyczny kontakt", "praca bez istotnego narażenia na czynniki uszkadzające [...]" oraz wątpliwości czy rzeczywiści nawet niewielki kontakt z tymi czynnikami nie ma wpływu na zdrowie osoby pracującej w takich warunkach, czy nie jest to związane na przykład z predyspozycjami osobniczymi. Obowiązujące w sprawie rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych nie rozróżnia pracy w warunkach istotnie czy nieistotnie szkodliwych, zatem wszystkie okoliczności zatrudnienia powinny być wnikliwie przeanalizowane pod kątem szkodliwego wpływu na ogólny stan zdrowia zainteresowanego. Przedłożone w niniejszym postępowaniu opinie medyczne – uzupełniająca opinia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oraz Instytutu Medycyny Pracy Poradni chorób Zawodowych im. N. w Ł. w dalszym ciągu nie dają jednoznacznych odpowiedzi i są powieleniem już wcześniej zajętego stanowiska. Według lekarzy Instytutu w S. przyczyn [...] należy upatrywać w [...], który trwał aż do [...] r., oraz dodatkowo w nawracających [...]. Należy jednak w tym miejscu zaznaczyć, że infekcje te, jak wynika z dołączonych kserokopii badań miały także miejsce w czasie zatrudnienia [...], a jak dotąd nie wykluczono w sposób kategoryczny by nie pozostawały w związku z warunkami pracy, bowiem nie można przyjąć za takie uzasadnienie braku związku z pracą ze względu na upływ czasu. Orzeczenie lekarskie Instytutu z Ł. przyjmuje także, że tylko praca [...], czyli okres [...]-[...] to czas narażenia na szkodliwe pyły powyżej dopuszczalnych normatywów higienicznych, a wobec podjęcia starań o stwierdzenie choroby zawodowej przez zainteresowanego dopiero w [...] r. upłynął zbyt długi okres upoważniający do wykluczenia zawodowej etiologii choroby. Instytutu odwołał się po raz kolejny w tym względzie do upływu [...] lat od istotnego narażenia zawodowego oraz powołał przyjęte zasady orzecznicze, które jak już wspomniano nie mają umocowania prawnego. W dalszym ciągu swego wywodu lekarze orzecznicy stwierdzili, że W. G. wykonywał prace zarobkowe bez istotnego narażenia na czynniki uszkadzające [...]. Wypada zatem zauważyć, iż sam organ orzeczniczy potwierdził tym samym dalszą pracę zainteresowanego w warunkach narażenia, tyle tylko że "bez istotnego narażenia". Nasuwa się więc tutaj kolejne pytanie - jaki miały one wpływ na zdrowie wnioskującego. Powszechnie jest wiadomym, że praca w kontakcie z [...], [...] jest szkodliwa, stąd bez wnikliwego i zdecydowanie jednoznacznego uzasadnienia nie można tak kategorycznie dokonać wykluczenia tego czynnika, jako szkodliwego, w niniejszym postępowaniu. W rozpatrywanej sprawie nie można wykluczyć, bez przekonującego uzasadnienia, by nawet stosunkowo niewielki kontakt z tym czynnikiem mógł wpływać na stan i kondycję zainteresowanego z uwagi na jego jednostkowe, osobnicze predyspozycje. Jak więc z powyższego wynika, wbrew nałożonemu przez Sąd, już kolejny – [...] raz, obowiązkowi - nie wyjaśniono i nie ustalono dostatecznie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, koniecznych dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania, to uzupełnienie materiału sprawy w wyżej naprowadzonym kierunku, w szczególności wyjaśnienia (udzielenia konkretnej odpowiedzi) na pytanie "jakie znaczenie miał upływ czasu na możliwość zachorowania skarżącego na chorobę zawodową i dlaczego stwierdzone schorzenie nie mogło być wywołane przez czynniki szkodliwe w miejscu pracy", a następnie wydanie w sprawie decyzji uwzględniającej zalecenia wynikające z powyższych ( oraz zawartych w poprzednich wyrokach) rozważań Sądu. Na zakończenie wypada dodać, że niniejsza sprawa pomimo rozstrzygania w czasie obowiązywania już nowego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132 , poz. 1115), nadal rozstrzygana będzie na podstawie dotychczasowych przepisów, a to na mocy § 10 tegoż rozporządzenia.