IV SA/Gl 721/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K.L. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] Dyrektor Dwujęzycznej Szkoły Podstawowej im. [...] w B., działając na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 41 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), § 61 pkt 1, pkt 2 i pkt 11 statutu szkoły, uchwały rady pedagogicznej nr [...] z dnia [...] oraz po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego, postanowił skreślić z dniem [...] ucznia klasy [...] K.L. z list uczniów tej szkoły. W uzasadnieni decyzji wskazano, że uczeń naruszył postanowienia § 61 pkt 1, pkt 2 i pkt 11 statutu szkoły bowiem naraził swym postępowaniem dobre imię szkoły, nie przestrzegał zasad pracy na lekcjach ustalonych przez nauczycieli, łamał etykietę i zasady współżycia w społeczności szkolnej, nie szanował innych ludzi i nie przestrzegał zasad kultury; naruszył godność i nietykalność osobistą osoby trzeciej. Podniesiono, że uczeń sprawia problemy wychowawcze, a jego zachowanie jest źródłem licznych konfliktów nie tylko w grupie rówieśniczej. Odnosi się do uczniów w sposób arogancki wulgarny, utrudnia prowadzenie lekcji, nie stosuje się do poleceń nauczycieli, nie bierze udziału w lekcjach, a jego zachowanie negatywnie wpływa na uczniów. Akcentowano, że uczeń ten był wielokrotnie upominany i karcony, także w obecności nauczycieli i mamy, co przynosiło jednak tylko krótkotrwałe efekty. Działania wychowawcze szkoły nie dały oczekiwanej poprawy. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli rodzice K.L. zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie § 61 pkt 1, pkt 2 i pkt 11 statutu szkoły poprzez jego użycie w sposób sprzeczny ze stanem faktycznym. W ich ocenie relegowanie dziecka miało zasadniczo na celu zaspokojenie oczekiwań wąskiej grupy rodziców, kierowanie się właściciela szkoły przesłankami biznesowymi, zatuszowanie faktu, że brak kompetencji wychowawcy klasy [...] oraz brak dobrej woli i/lub kompetencji wąskiej grupy nauczycieli doprowadziło do eskalacji wrogości jaka narosła wokół ich syna oraz prowokowania go do zachowań nieakceptowanych społecznie. Zarzucili szkole nieradzenie sobie z problemem dyskryminacji z uwagi na przynależność rasową dziecka. Za nieobiektywne, bo odbywające się pod obecność właściciela szkoły, uznali głosowanie rady pedagogicznej w sprawie skreślenia ich syna z listy uczniów szkoły. Zdaniem rodziców głosowanie miało na celu usankcjonowanie decyzji właściciela szkoły, podjętej już w dniu [...], kiedy poproszono ich o "wypisanie" dziecka ze szkoły. Następnie w obszernym uzasadnieniu odniesiono się do twierdzeń zawartych w motywach decyzji. Wskazano między innymi na kwestię poinformowania dyrekcji przy przyjęciu syna do szkoły o przebiegu dotychczasowej jego edukacji. Zwrócono uwagę na dobre wyniki w nauce dziecka w pierwszym półroczu nauki w tej szkole a w szczególności na uzyskanie przez niego dobrej oceny z zachowania. Kwestionowano twierdzenia, iż syn nie przestrzegał zasad pracy na lekcjach i nie brał w nich udziału a jednocześnie wyjaśniono kwestę nie notowania na niektórych lekcjach. Za nieprawdziwe uznano twierdzenia w kwestii narażenia przez ich dziecko na szwank dobrego imienia szkoły. Odnosząc się do zarzutu naruszenia godności i nietykalności innej osoby przyznano, że syn podczas wyjazdu na basen w dniu [...] dwukrotnie uderzył inną osobę, podkreślono jednak iż był sprowokowany, był bowiem nękany przez grupę i sam został uderzony. Jednocześnie podniesiono, że ta sama grupa rówieśnicza tydzień później pozostawiona "sama sobie" prowokowała syna, co stanowiło potencjalnie zagrożenie kolejnego zajścia. Zarzucono przy tym brak informacji co do konsekwencji wyciągniętych wobec osób winnych tego zajścia, a nadto rażące zaniedbania obowiązków służbowych przez nauczycieli. Ponadto wskazano, że dziecko nie otrzymało ze strony szkoły pomocy psychologicznej jak i pedagogicznej przewidzianej w statucie szkoły, a odjęte przez szkołę działania miały charakter pozorny (decyzja o pracy dziecka z pedagogiem ) i nigdy się nie odbyły. Szkoła tolerowała zachowania kolegów o charakterze rasistowskim a prośby rodziców o wyjaśnienie tej sytuacji były bagatelizowane. Wychowawca nie udzielił żadnej pomocy i wsparcia dziecku a swym postępowaniem dopuścił się eskalacji problemów w grupie. Wbrew postanowieniom statutu nie zapewniono opieki wychowawczej i warunków pobytu dziecka w szkole gwarantujących bezpieczeństwo, ochronę przed wszelkimi formami przemocy fizycznej bądź psychicznej oraz ochronę i poszanowanie godności dziecka oraz nie zapewniono podmiotowego traktowania dziecka w procesie dydaktyczno-wychowawczym a przede wszystkim pomocy w przypadku trudności w nauce (w koncentracji i pisaniu). Zarzucono także brak udostępnienia wglądu do pełnego brzmienia protokołu z obrad rady pedagogicznej oraz listu kilku niezadowolonych rodziców. Zakwestionowano opinię pedagoga szkolnego dotyczącą ich syna. Ostatecznie wniesiono o przywrócenie dziecka na listę uczniów tej szkoły. Do odwołania dołączono szereg załączników, w tym pism matki dziecka kierowanych do dyrekcji szkoły. Decyzją z dnia [...] [...] [...] Kurator Oświaty, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 1 pkt 5b w związku z art. 84 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił tok postępowania, następnie przywołał postanowienia statutu szkoły, w oparciu o które skreślono dziecko z listy uczniów oraz stwierdził, że analiza dokumentacji sprawy nie wykazała uchybień formalnych. W skardze na powyższą decyzję przedstawiciel ustawowy K.L. T.L. domagała się jej unieważnienia, ponownego zbadania sprawy oraz przywrócenia jej syna na listę uczniów Szkoły Podstawowej im. [...] w B. W uzasadnieniu skargi podniesiono brak wnikliwego zbadania dostarczonej dokumentacji, powołanie się wyłącznie na punkty statutu, nie wzięcia pod uwagę zaniedbań, uchybień i celowych działań szkodzących dziecku. W dalszej części powtórzono zasadniczo zarzuty zawarte w odwołaniu oraz wskazano postanowienia statutu, które zostały naruszone przez szkołę. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi szeroko ustosunkowując się do poszczególnych twierdzeń i zarzutów w niej zawartych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, w skrócie P.p.s.a.), sąd może zaskarżoną decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Natomiast stosownie do art. 134 § P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja [...] Kuratora Oświaty utrzymująca w mocy decyzję dyrektora Dwujęzycznej Szkoły Podstawowej im. [...] w B., którą skreślono z listy uczniów [...] klasy szkoły podstawowej ucznia K.L. Kwestia skreślenia z listy uczniów szkoły niepublicznej uregulowana jest w 84 ust. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, szkoła niepubliczna, w tym również szkoła o uprawnieniach szkoły publicznej, działa na podstawie statutu nadanego przez osobę prowadzącą. Przepis ten zawiera katalog spraw, które statut szkoły niepublicznej powinien określać, w tym w szczególności przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły niepublicznej (art. 84 ust. 2 pkt 5 w/wym. ustawy). W § 20 statutu tej szkoły, dyrektor szkoły został uprawniony do skreślenia z listy uczniów szkoły na podstawie uchwały rady pedagogicznej. Natomiast w § 61 pkt 1 do 12 statutu zostały określone przypadki, kiedy uczeń może być skreślony z listy uczniów. Jednocześnie wskazać przyjdzie, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w wyroku z 9 listopada 2001 r. sygn. III RN 149/00 (publik. OSNP 2002/7/153) dyrektor szkoły niepublicznej nie jest związany ograniczeniem ustawowym wynikającym z art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty i może podjąć decyzję o skreśleniu dziecka z listy uczniów szkoły (art. 84 ust. 2 pkt 5 ustawy o systemie oświaty). Ponadto na gruncie orzecznictwa sądowego utrwalony jest pogląd prawny co do tego, że skreślenie ucznia z listy uczniów szkoły niepublicznej następuje w drodze decyzji administracyjnej podjętej na podstawie statutu tej szkoły (tak w wyroku NSA z dnia 15 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1061/10, publik. Lex 744921). Natomiast w myśl art. 31 ust. 1 pkt 5b powołanej ustawy kurator oświaty jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów szkół w sprawach dotyczących skreślania uczniów z listy uczniów. Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji [...] Kuratora Oświaty przede wszystkim podkreślić należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013, poz. 267), dalej zwanej "k.p.a." Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia przez legitymowany podmiot środka zaskarżenia, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. W orzecznictwie podkreśla się, że do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to było prowadzone (wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r. sygn. akt V SA 721/92, publ. ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95, wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r. sygn. akt SA/Wr 1996/95, publ. ONSA 1997, nr 1, poz. 35). Istota administracyjnego toku instancji polega zatem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, co oznacza, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Rozstrzygnięcie to polega zatem na ponownym rozpoznaniu sprawy merytorycznie w oparciu o stan prawny i faktyczny. Organ musi ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Uprawniony jest także, jeżeli zachodzi taka potrzeba, przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe (art. 136 k.p.a.). Ponadto organ II instancji obowiązany jest rozpatrzyć wszystkie żądania strony podniesione w odwołaniu i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Wymóg ten wynika z treści art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Rozstrzygnięcie musi więc wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jednocześnie na celu wyjaśnić stronie, stosownie do art. 11 k.p.a., zasadność przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, tak aby doprowadzić do zaakceptowania przez stronę podjętego rozstrzygnięcia i w miarę możliwości jego dobrowolnego wykonania. Nie może ono nie zawierać odniesienia się organu do faktów lub okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów i twierdzeń podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Nie wykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 693/11 Lex 1139507 i podane tam orzecznictwo). Ponadto prawidłowe uzasadnienie wydanej decyzji ma szczególnie ważny charakter w sprawach, których rozstrzygnięcie pozostawiono tzw. uznaniu administracyjnemu (jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż zgodnie z § 61 statutu szkoły w zw. z art. 84 ust. 2 pkt 5 ustawy o systemie oświaty, uczeń może być skreślony z listy uczniów). Korzystanie z uznania oznacza bowiem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał wymogom stawianym przez wyżej omówione przepisy prawa. Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że poza opisem dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, przywołaniem przepisów stanowiących podstawę prawną do wydania przez dyrektora szkoły decyzji, [...] Kurator Oświaty w ramach ponownego merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy nie poczynił żadnych własnych ustaleń faktycznych, nie dokonał oceny postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie przez organ szkoły, nie dokonał jakiejkolwiek analizy materiału dowodowego, ani jego oceny. W szczególności organ nie wyjaśnił zaistniałej na początku drugiego półrocza istotnej zmiany w ocenie zachowania ucznia, skutkującej skreśleniem go z listy uczniów w stosunku do oceny dobrej z zachowania uzyskanej przez tego ucznia za pierwsze półrocze. Decyzja ta nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji faktycznej ani prawnej, prezentuje natomiast jedynie podstawę prawną, której nie sposób odnieść do nieustalonego i nieocenionego przez ten organ stanu faktycznego sprawy. Jest to o tyle istotne, bowiem decyzja dyrektora szkoły zawiera jedynie ogólne stwierdzenia, co do zachowania się ucznia, które mają wypełniać dyspozycję zastosowanych w sprawie przepisów statutu szkoły, bez wskazania dowodów na ich poparcie. Ponadto akta sprawy nie zawierają pełnego materiału dowodowego, brak w nich chociażby opinii pedagoga szkolnego na temat tego ucznia zaprezentowanej przed podjęciem uchwały przez radę pedagogiczną, listu rodziców kierowanego do dyrekcji szkoły, na które powoływano się w odwołaniu. Wykluczona tym samym stała się ocena poprawności sfery faktycznej, jak i prawnej tego rozstrzygnięcia. Nadto organ ten w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów i twierdzeń zawartych w odwołaniu. Natomiast odpowiedź na skargę nie może ani zastępować ani uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej ustaleń, rozważań i ocen, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. powinno zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Powyższe uchybienia nie pozwalają na uznanie, że postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo, a dokonana przez organ ocena, co do prawidłowości decyzji organu I instancji, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy, znajduje dostateczne uzasadnienie. Dlatego decyzja ta uchyla się spod kontroli legalności. Oznacza to zatem, że wydana przez organ odwoławczy decyzja zapadła z naruszeniem przepisów art. 7, art. 15, art. 11, art. 80 , art. 107 § 3 i art. 138 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, iż rolą Sądu jest kontrola legalności decyzji, a nie zastępowanie organu administracji w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści, stwierdzić należy, że wskazane powyżej uchybienia, w tym braki uzasadnienia decyzji organu odwoławczego uniemożliwiają Sądowi, na tym etapie, dokonanie merytorycznej oceny podjętego rozstrzygnięcia. Z tych powodów przy ponownym rozpoznaniu sprawy [...] Kurator Oświaty, mając na uwadze stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu, winien ponownie rozpoznać merytorycznie niniejszą sprawę. W przypadku konieczności rozważy także konieczność skorzystania z art. 136 k.p.a. Dopiero na podstawie całości prawidłowo zebranego i ocenionego w sprawie materiału dowodowego, mając na uwadze treść art. 7, art. 15, art. 80, art. 107 § 3 oraz 138 k.p.a. i zalecenia Sądu organ odwoławczy po ponownym rozpatrzeniu sprawy wyda rozstrzygnięcie, w którym dokona oceny prawidłowości decyzji dyrektora szkoły oraz zasadności (bądź braku) wszystkich postawionych w odwołaniu zarzutów oraz zawartych w nim twierdzeń. Motywy zaś podjętego rozstrzygnięcia znajdą swoje pełne odzwierciedlenie w jego uzasadnieniu odpowiadającemu wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. oraz znajdujących się w aktach sprawy dowodach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.