IV SA/Gl 724/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. odmówił stwierdzenia u R. S. choroby zawodowej - [...] - wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego w Poradni Chorób Zawodowych [...] w S. Otrzymanego w dniu [...] r. oraz orzeczenia lekarskiego wydanego w Szpitalu [...] w S. Otrzymanego w dniu [...] r. oraz karty narażenia zawodowego opracowanej w dniu [...] r. i protokołu przesłuchania strony z dnia [...] r. stwierdzono, że zainteresowany, zatrudniony w latach [...] w [...] S.A. w K. na stanowisku [...] oraz w latach [...] w Zakładzie R. S. na stanowisku [...] - nie był, wykonując czynności zawodowe w latach [...] narażony na [...] o przekroczonych normatywach higienicznych. W terminowo wniesionym odwołaniu od powyższej decyzji zainteresowany podniósł, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest dla niego krzywdzące, gdyż po długim okresie pracy w warunkach szkodliwych stwierdzono u niego przekroczenie parametrów [...] we krwi, na dowód czego przedłożył kartę wypisową dotyczącą hospitalizacji w [...] w S. w okresie [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia [...]r. po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na wstępie, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia schorzenia zakwalifikowanego przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, wykazania związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazania, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Dalej organ II stwierdził, że przeprowadzone w niniejszej sprawie dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że R. S. pracował w latach [...] w [...] S.A. w K. na stanowiskach [...] i [...], na których stężenia [...] w powietrzu nie przekraczały dopuszczalnych normatywów higienicznych, a zatem nie pracował w warunkach stwarzających ryzyko zaistnienia choroby zawodowej. Organ odwoławczy podał także, że R. S. był badany w Poradni Chorób Zawodowych [...] w S. (orzeczenie z dnia [...] r.) oraz w Szpitalu [...] w S. (orzeczenie z dnia [...] r.) i w obu wymienionych kompetentnych jednostkach orzeczniczych nierozpoznano u R. S. [...] zatrucia [...] pochodzenia zawodowego. Badania wykonane podczas trzykrotnej hospitalizacji w [...] w S. nie wykazały niedokrwistości oraz cech uszkodzenia narządów miąższowych, które mogłyby być następstwem przebytej ekspozycji na [...], a diagnostyka toksykologiczna wykazała, że poziom [...] we krwi i w moczu, [...] oraz [...] są niższe od górnej granicy stężenia w populacji nienarażonej zawodowo. Nie ujawniono także w organizmie zainteresowanego istnienia depozytów [...]. W konkluzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wskazał także, iż lekarze specjaliści w oparciu o całokształt obserwacji klinicznej R. Sz., popartej analizą danych z dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz aktualnie wykonanymi badaniami diagnostycznymi oraz danymi z wywiadu (potwierdzającymi brak narażenia zawodowego na ponadnormatywne stężenie [...]) orzekli o braku podstaw do rozpoznania w R. S. choroby zawodowej - [...], a zatem odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W terminowo wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję (uzupełnionej na wezwanie Sądu do określenia naruszenia prawa bądź interesu prawnego) strona wskazała, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, które jest dla niej krzywdzące. Skarżący podał, że w [...] r. stwierdzono u niego [...], której skuteczne leczenie (prowadzone w Szpitalu [...] trwało wiele miesięcy. Na skutek choroby strona z przyczyn finansowych zaniechała prowadzenia działalności gospodarczej i aktualnie jest bez pracy oraz bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. R. S. zanegował twierdzenie organów administracji, że [...] zaistniała u niego po zakończeniu (we [...] r.) zatrudnienia w [...] S.A., tj. w okresie, kiedy na własny rachunek zajmował się [...], które to czynności nie powodowały ekspozycji na [...]. Skarżący podniósł także, iż ostatnie badanie poziomu stężenia [...] we krwi miał przeprowadzone w [...] r., a zatem przez 10-letni okres zatrudnienia pracował bez żadnej diagnostyki w tym kierunku; podobnie pomiary na stanowisku pracy przeprowadzane były raz na 10 lat. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych. Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa - sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Stwierdzenie choroby zawodowej wymaga rozpoznania u zainteresowanego schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej "rozporządzeniem" oraz ustalenia, że choroba ta spowodowana została warunkami pracy narażającymi na jej powstanie. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Przy ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i okres narażenia zawodowego (§2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia). Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika, zwanego dalej "pracownikiem", w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). W świetle przywołanych powyżej zasad stwierdzania chorób zawodowych stwierdzić należy, że postępowanie w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pkt [...] ppkt [...] wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia - tj. [...] lub ich następstwa wywołanego przez [...] i jego związki musi obejmować ocenę narażenia zawodowego przeprowadzoną zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia. W razie potwierdzenia przez uprawnionych lekarzy zatrudnionych w kompetentnych placówkach diagnostycznych, o których mowa w § 5 rozporządzenia, że u zainteresowanego wystąpiło [...] lub [...] (w orzeczeniu z dnia [...] r. wydanym w Poradni Chorób Zawodowych [...] w S. oraz w orzeczeniu z dnia [...] r. wydanym w Szpitalu [...] w S. (orzeczenie z dnia [...] r. potwierdzono rozpoznanie u badanego [...] konieczne jest odniesienie ustaleń dokonanych w ramach oceny narażenia zawodowego do kryterium określonego w § 3 rozporządzenia i ustalenie czy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem [...] występującego w środowisku pracy zainteresowanego. Przeprowadzona w sprawie ocena narażenia zawodowego objęła szczegółowe ustalenia dotyczące dobowego wymiaru czasu pracy (skrócony do 7 godzin) R. S., zakresu, sposobu i czasu wykonywanych przez niego poszczególnych czynności. Ustalono, że skarżący wykonywał w okresie od [...] r. do [...] r. obowiązki [...] i jego praca polegała m.in na [...]. Pracownik uczestniczył (do roku [...] r.) w usuwaniu ok. 3 awarii dziennie i miał kontakt z [...] średnio przez godzinę dziennie. Począwszy od roku [...] r. rozpoczęto sukcesywnie wymieniać przewody na kable z osłoną igielitową i od tego czasu kontakt pracownika z [...] ograniczył się do ok. 1-2 godzin na tydzień. Ustalenia dotyczące narażenia pracownika (w całym ponad dwudziestoletnim okresie zatrudnienia) na [...] oparto wyłącznie na jednym pomiarze stężenia [...], który wykonano w dniu [...] r. i wykazał on średnie stężenie [...] i zmierzone stężenie chwilowe o wartości [...], przy normie dla [...], określonej obowiązującym wówczas rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1989 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (t.j. Dz.U. z 1995 r., Nr 69, poz. 351). W ocenie Sądu stwierdzenie, że jednokrotny pomiar [...] na stanowisku pracy R. S. (zauważyć należy na marginesie, że wykazał on wartość [...] niższą od najwyższego dopuszczalnego stężenia) oraz oświadczenie przedstawicieli zakładu pracy, że pomiar ten należy odnieść do całego okresu zatrudnienia zainteresowanego nie może stanowić jedynej przesłanki ustalenia, że nie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż rozpoznana u R. S. [...] została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Wskazać należy, że art. 215 § 2 ustawy z dnia czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 24, poz. 141 ze zm.) wprowadził obowiązek systematycznego przeprowadzania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, natomiast § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 marca 1993 r. w sprawie zasad i częstotliwości dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. (Dz.U. Nr .26, poz.116), które weszło w życie w dniu 23 kwietnia 1993 r. zobowiązał zakład pracy, w którym występują czynniki szkodliwe dla zdrowia do dokonywania badań i pomiarów tych czynników raz na dwa lata przy stwierdzeniu stężeń i natężeń czynników szkodliwych od 0 do 0,5 wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń i raz w roku przy stwierdzeniu stężeń i natężeń czynników od 0,5 do 1,0 wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń określonych w odrębnych przepisach. Trudno zatem przypuszczać, aby [...] S.A. wywiązała się z tego obowiązku (przewidzianego również w późniejszych aktach prawnych regulujących tę problematykę) poprzez jednokrotny pomiar stężenia [...] na stanowisku pracy [...]. Wskazać również należy na możliwość wykorzystania (w razie braku badań wykonanych przez [...] S.A.) pomiarów wykonanych na stanowisku pracy [...] przez inne formy [...]. Zauważyć również trzeba, że odmowa stwierdzenia u R. S. choroby zawodowej nie była poprzedzona szczegółową analizą jego dokumentacji medycznej, a organ sanitarny II instancji ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że w ramach badań profilaktycznych nie stwierdzono przeciwwskazań do wykonywania pracy. Pominięto natomiast kwestię czy u zainteresowanego wykonywano pomiary stężenia [...] we krwi oraz inne badania diagnostyczne, których częstotliwość szczegółowo określono w rozdziale III poz. 35 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332). Uzasadnienia decyzji organów sanitarnych obu instancji nie zawierają również żadnych danych dotyczących zakresu i wyników badań diagnostycznych, wykonanych w ramach ostatniego badania profilaktycznego przeprowadzonego w związku z zakończeniem zatrudnienia R. S. w [...] S.A. (ustalono, że czynności zawodowe wykonywane w ramach działalności gospodarczej rozpoczętej w [...] r. nie eksponowały strony na [...]). Wobec powyższego stwierdzić należy, że postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej R. S. przeprowadzono z naruszeniem zasad wynikających z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie podjęto bowiem wszelkich działań niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia sprawy, a materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący. W ponownym postępowaniu organ uwzględni uwagi Sądu, dotyczące zakresu przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego, a ustalenia dokonane w ramach poszerzonej analizy wskazanych aspektów odniesie do dyspozycji § 2 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi, że kryterium stwierdzenia zawodowej etiologii schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych jest ustalenie w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy zainteresowanego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Usunięcie wskazanych uchybień wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, co czyni zasadnym uchylenie decyzji organów obu instancji. Konstatacja ta nakazuje uchylić, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 135 tej ustawy, zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Nie orzeczono natomiast o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.