IV SA/Gl 732/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. ustalił obowiązek zwrotu przez skarżącą K.K., części świadczenia z tytułu stypendium szkolnego przyznanego na rzecz jej dzieci; J. K., K.K. i A.K. i określił łączną kwotę świadczeń, uznanych za nienależnie pobrane - w wysokości 1.146,40 zł. Jednocześnie organ odmówił odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych i ustalił spłatę tych świadczeń w 20 ratach po 57,32 zł., począwszy od maja 2012 r. do grudnia 2013 r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca przedstawiła okoliczności dotyczące stanu zdrowia jej dzieci oraz wynikający z ich stanu zdrowia, znacznie zwiększony zakres ich niezbędnych potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy szczegółowo przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji. Następnie przytoczył art. 90 o ustawy o systemie oświaty, ze szczególnym podkreśleniem art. 90 o ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 7 tej ustawy, według których, stypendium szkolne wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Należności z tytułu nienależnie pobranego stypendium szkolnego podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli zwrot wydatków na udzielone stypendium szkolne w całości lub części stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W powyższym zakresie organ odwoławczy wskazał, że w ramach rozpoznania wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie wypłaconego stypendium szkolnego, organ administracji publicznej zobligowany jest ustalić sytuację życiową wnioskodawcy i jego rodziny, w tym wysokość osiąganych dochodów, stan zdrowia oraz zdolność do podjęcia zatrudnienia. Organ podniósł, że sama trudna sytuacja majątkowa nie stanowi wystarczającej przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego stypendium. Ponadto podkreślił, że decyzja wydana w trybie art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty, ma charakter uznaniowy, a więc organ administracyjny ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, K.K. ponownie przedstawiła okoliczności dotyczące stanu zdrowia jej dzieci oraz szczegółowo określiła wysokość wydatków z tym związanych, a także wysokość wydatków wynikających z kształcenia dzieci. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu decyzji doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowił m.in. przepis art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty, według którego, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli zwrot wydatków na udzielone stypendium szkolne w całości lub części stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Przepis powyższy określa zatem warunki, w jakich możliwe jest odstąpienie od żądania zwrotu udzielonego stypendium szkolnego. Decyzja organu administracji, podejmowana na podstawie cytowanego przepisu, ma charakter decyzji podejmowanej w ramach uznania administracyjnego. Tego rodzaju rozstrzygnięcie charakteryzuje się tym, że nawet po dokonaniu ustalenia, że zostały spełnione przesłanki, od których uzależniona jest możliwość odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, organ nie jest zobowiązany do odstąpienia od tego żądania. Natomiast warunkiem zgodności z prawem decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego jest poprzedzenie jej, rzetelnie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, prawidłową oceną dowodów oraz wyczerpujące wyjaśnienie przyczyn wydanego rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie, podstawowe znaczenie dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, miało ustalenie, czy zwrot wydatków na udzielone stypendium szkolne, nie będzie stanowił nadmiernego obciążenia dla skarżącej, w sytuacji, w której – mając na utrzymaniu pięcioro dzieci – dysponuje wyłącznie kwotą 2.258 zł. z tytułu świadczeń rodzinnych oraz kwotą 300 zł. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podkreślenia przy tym wymagało, że zgodnie z zawartą w art. 15 K.p.a., zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, sprawa administracyjna, rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji, podlega w wyniku wniesienia odwołania, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Jak wielokrotnie podnoszono w piśmiennictwie – dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s.144 i nast.). Natomiast ze stwierdzeń zaskarżonej decyzji – w zakresie okoliczności dotyczących tego, czy wystąpiła przesłanka z art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty – wynika, że organ odwoławczy całkowicie pominął ustalenie tych kwestii. W uzasadnieniu decyzji (strona 3, ostatni akapit) zawarł tylko przytoczenie części ustaleń organu I instancji i wskazał, że "podziela pogląd organu I instancji, że w przypadku strony nie występuje szczególny przypadek, o którym mowa w art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty, który uzasadniałby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone stypendium." W związku z tym stwierdził, że decyzja organu I instancji, jako wydana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oraz mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, zasługuje na utrzymanie w mocy. Organ odwoławczy nie przedstawił zatem własnych ustaleń i ocen w zakresie okoliczności istotnych dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jest to rażąco sprzeczne z wyżej wskazaną zasadą postępowania administracyjnego, a ponadto z zasadą, że organ wydaje decyzję na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie rozstrzygania. W wyniku kontroli wymienionej decyzji w zakresie zgodności z przepisami postępowania, wskazać zatem należało, że w podstawowej kwestii organ odwoławczy nie przedstawił własnych ustaleń i ocen. Ponadto nie odniósł się do argumentów podniesionych w odwołaniu, dotyczących pozostałych kosztów utrzymania dzieci skarżącej, poza kosztami uwzględnionymi przez organ I instancji. Określenie bowiem wysokości stałych wydatków ponoszonych przez skarżącą z tytułu czynszu za mieszkanie, rachunków za energię elektryczną, telefon, telewizję i z tytułu kosztów ogrzewania mieszkania, z jednoczesnym uwzględnieniem spośród pozostałych wydatków – tylko kwoty około 150 zł. na lekarstwa i środki higieny nie jest wystarczające dla stwierdzenia, czy w przedmiotowej sprawie występuje szczególny przypadek, o którym mowa w cytowanym art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Nie wymaga przecież dłuższego wywodu, że niezbędne potrzeby dzieci skarżącej, chociażby w zakresie edukacji, wykraczają poza wyżej wymienione wydatki. Ponadto – z uwagi na przedstawiony w odwołaniu stan ich zdrowia, bardzo istotne jest, szczegółowe ustalenie okoliczności dotyczących dodatkowych wydatków ponoszonych w związku z tym przez skarżącą – są to bowiem w świetle jej twierdzeń, nie tylko koszty zakupu lekarstw. Są to zatem istotne okoliczności, które w realiach niniejszej sprawy, powinny zostać ustalone zgodnie z art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Wynika to z treści cytowanego przepisu, według którego ustalenia wymaga, czy zwrot wydatków na udzielone stypendium szkolne w całości lub części, nie będzie stanowił dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też niweczył skutków udzielonej pomocy. Stwierdzić zatem należało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wskazania istotnych w sprawie ustaleń i ocen, dotyczących wyżej wymienionych przesłanek. Niewątpliwie – jak wskazał organ odwoławczy – na podstawie art. 90 o ust. 7 ustawy o systemie oświaty, decyzja jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, o czym była mowa wyżej. Jednakże – jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – w przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 579/06, publ. LEX nr 341251). W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem art. 8 K.p.a. oraz pozostałych przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. W związku z tym uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia również warunków określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wymienione pominięcia dotyczyły przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń z tytułu stypendium szkolnego. Z wymienionych wyżej powodów - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ orzekający uwzględni powyższe wskazania i uzupełni istotne stwierdzenia, które zostały szczegółowo wymienione w powyższych rozważaniach. Przepis art. 152 P.p.s.a. stanowił podstawę orzeczenia, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. sw