IV SA/Gl 755/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. 1. ustanowić adwokata dla skarżącej, 2. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych), 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą z dnia 3 lipca 2013 r. T.M. nadesłała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną wywodząc, iż utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.350 zł i wskazując, że obciążają ją wydatki z tytułu należności za wodę (90 zł), gaz (50 zł), energię elektryczną (200 zł), wywóz śmieci (17 zł), opał (4000 zł rocznie, co daje 334 zł na miesiąc), telewizję (50 zł) i telefon (60 zł), a nadto wydatki na leki, w kwocie 140 zł. Równocześnie strona zadeklarowała, że gospodaruje samotnie i posiada dom o powierzchni 70 m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 31 lipca 2013 r.) skarżąca nadesłała kopię przekazu pocztowego potwierdzającego wysokość emerytury pobranej za sierpień 2013 r. oraz faktury VAT i dowody wpłaty dokumentujące wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącej doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przez nią zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym ustanowienie adwokata oraz jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń T.M. i z nadesłanych przez nią dokumentów źródłowych wynika, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i osiąga dochód netto wynoszący 1.353,91 zł (patrz: nadesłana kopia przekazu pocztowego - karta nr 20 akt sprawy), co zdaniem rozpoznającego wniosek nie pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł, a także na uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskująca nie sposób jednak uznać aby spełnione zostało kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie niniejszej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem - jak już zwrócono uwagę wyżej - skarżąca osiąga stały dochód w kwocie netto 1.353,91 zł, zaś przedłożone przez nią dokumenty źródłowe nie potwierdzają, aby była ona obciążona ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Na koszty te składają się mianowicie udokumentowane przez stronę (vide: nadesłane faktury VAT) miesięczne opłaty: za wodę (89,73 zł), energię elektryczną (35,56 zł), telefon (45,50 zł), a nadto deklarowane przez nią koszty zakupu opału (4.000 zł rocznie, co daje na miesiąc 334 zł), opłata za telewizję (50 zł), za wywóz śmieci (17 zł), zakup gazu w butli (50 zł) oraz zakup leków (140 zł). Suma tych wydatków wynosi zatem 761,79 zł, a tym samym po ich uiszczeniu, do dyspozycji wnioskującej pozostaje miesięcznie prawie 600 zł. Nawet więc uwzględniwszy fakt, iż kwotę tą należy pomniejszyć o koszty wyżywienia i zakupu niezbędnych środków czystości, trzeba uznać, że skarżąca posiada pewne rezerwy finansowe, które - choć niewielkie - to jednak pozwalają na przynajmniej częściową partycypację w kosztach niniejszego postępowania. Wydatkowanie w tych ramach kwoty 50 zł nie powinno spowodować uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskującej. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem trudno zgodzić się, aby opłacenie kwoty 50 zł mogło spowodować dla strony tak poważną szkodę, skoro dysponuje ona stałym dochodem umożliwiającym wygenerowanie takiej kwoty. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 tej ustawy.