IV SA/Gl 755/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na postawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400) – zwanej dalej w skrócie "ustawą", odmówił przyznania T. M. przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że T. M. domagała się przyznania jej uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu M. M., który miał przyznane uprawnienia kombatanckie przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację. Ustalono jednak, że M. M. pełnił służbę w KBW w okresie od [...] r. do [...] r., formacji która brała udział w walkach z ugrupowaniami niepodległościowymi min. NSZ i Armią Krajową. Z tych względów na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy strona nie może nabyć po zmarłym mężu uprawnień kombatanckich. T. M. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreśliła, że sam fakt pełnienia służby w KBW nie przesądza automatycznie o odmowie przyznania uprawnień na podstawie ustawy. W jej ocenie M. M. nie wykonywał podczas służby zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Jej mąż odbywał w KBW zasadniczą służbę wojskową, grał wyłącznie w orkiestrze garnizonowej. Fakt ten nie może przesądzać o możliwości zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zaznaczono, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do zastosowania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy, a sprawę należy rozpoznać na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy, odmówił przyznania T. M. uprawnień wdowy po kombatancie. Uznano za bezsporne wystąpienie w stosunku do małżonka strony przesłanek pozbawienia uprawnień kombatanckich określonych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. pierwsze ustawy, gdyż zostały one nabyte wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej (służba w KBW). Jednocześnie postępowania nie wykazało, aby do małżonka miały zastosowanie wyłączenia ustanowione w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. drugie ustawy. Wskazano również, że znajdujący się w aktach sprawy "Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych z [...] r." nie jest decyzją administracyjną i nie wywołuje on żadnych skutków prawnych. Ostatecznie stwierdzono, iż uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, a ich nabycie jest uzależnione od tego czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył. Skoro, w obecnym stanie prawnym, M. M. nie zachowałby uprawnień kombatanckich, to nie należą się one jego żonie. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy T. M. podtrzymała swoje stanowisko, że organ nie wykazał wykonywania przez jej męża zadań śledczych i operacyjnych związanych ze zwalczaniem zbrojnego podziemia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w moc decyzję własną z dnia [...] r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy stwierdzono, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Nie zaistniały również nowe okoliczności faktyczne lub prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Zwrócono uwagę, że zarzutu strony dotyczą art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy, natomiast podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Podkreślono ponownie, że brak jest w sprawie dowodów na zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy, pozwalającej na zachowanie uprawnień kombatanckich przez M. M., przez co nie przechodzą one na jego żonę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. M.wniosła o zmianę powyższej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, poprzez niewłaściwą wykładnię tego przepisu. Argumentowała, że M. M. nie pełnił służby w KBW w sposób dobrowolny i nie mógł jej odmówić, gdyż groziło to nawet utratą życia. Dodatkowo, służba męża polegała wyłącznie na graniu w orkiestrze garnizonowej, stąd też nie brał on czynnego udziału w walce o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Organ nie wykazał, aby zmarły mąż wykonywał zadania śledcze lub operacyjne związane ze zwalczaniem zbrojnego podziemia. Ponadto, nie ustosunkował się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej ocenie organ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie weryfikacyjne w sprawie męża i niedokładnie wyjaśnił jej stan faktyczny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 r., poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, jednocześnie Sąd nie może dokonywać tej kontroli w oparciu o zasady słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Daną decyzję administracyjna należy uznać za prawidłową, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.- zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") uchylenie decyzji administracyjnej, lub stwierdzenie jej nieważności, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...]. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowił art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy. Stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, której na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. (art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2). Należy w tym miejscu podkreślić, że uprawnienia wdowy po kombatancie nie mają charakteru pierwotnego, a wyłącznie pochodny. Ma to decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem oznacza to, że uprawnienie może być przyznane wdowie wyłącznie w sytuacji, w której uprawnienia takie przysługiwałyby kombatantowi i nie byłoby podstaw do pozbawienia go tych uprawnień w trybie określonym w art. 25 ustawy. Stanowisko to zostało potwierdzone między innymi w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. sygn. III AZP 32/95 (Lex nr 24687.). Jednocześnie w sprawie, w której wdowa po kombatancie wykazuje swoje uprawnienia w drodze zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia kombatanckie jej męża, jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia, czy to zaświadczenie nie jest pozbawione skutków prawnych. Nie będzie to wówczas bezpośrednie postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 25 ust. 4 ustawy, gdyż prowadzenie takiego postępowania w stosunku do osoby zmarłej nie jest dopuszczalne, ale ustalenie istnienia koniecznej przesłanki dla zachowania uprawnień przysługujących wdowie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 r., sygn. akt III RN 107/01, Lex nr 564034). W konsekwencji art. 25 ust. 2 ustawy daje również bezpośrednią podstawę do pozbawienia uprawnień osoby, która wywodzi swoje prawa wyłącznie z istnienia uprawnień kombatanta innej osoby (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 701/11 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 285/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – "CBO"). Wobec tego dla ustalenia uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie kluczowym jest ustalenie, czy uprawnienia kombatanckie przysługiwałyby nadal żyjącemu kombatantowi, czy też istniejący stan faktyczny uzasadniałby ich negatywną weryfikację. Stwierdzenie, że zmarły kombatant winien być pozbawiony uprawnień kombatanckich uniemożliwia przyznanie uprawnień wdowie po kombatancie (por. wyrok. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 501/11, dostępny w CBO). Za prawidłowe i niekwestionowane przez skarżącą należy uznać ustalenie organu dotyczące pełnienia przez M. M. zasadniczej służby wojskowej w okresie od [...] r. do [...] r. w ramach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (wynika to bezpośrednio z deklaracji członkowskiej z dnia [...] r. – k. [...] verte akt administracyjnych). Na tej podstawie Związek Bojowników o Wolność i Demokrację przyznał mu uprawnienia kombatanckie – za "walkę zbrojną o utrwalenie władzy Ludowej od [...] r. do [...] r. Należy jednakże podkreślić, że służba w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) nie jest równoznaczna ze służbą z poboru w Wojsku Polskim. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem konsekwentnie, że KBW nie była formacją Wojska Polskiego, lecz jedną z głównych formacji zbrojnych resortu Bezpieczeństwa Publicznego (uzasadnienie uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992r., nr II UZP 7/91, publ. OSNC 1992, z. 10, poz. 174 oraz wyroku z dnia 11 grudnia 2002r., sygn. III RN 68/02, Lex nr 80463). Skoro, zatem M. M. służąc w KBW, nie pełnił służby wojskowej w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r., o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 in fine ustawy, to brak jest podstaw do zachowania dotychczasowych uprawnień kombatanckich (na podstawie akt sprawy nie ulega wątpliwości, że nie zachodzą również inne przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy). Skarżąca zarówno w skardze, jak i odwołaniu konsekwentnie wskazuje na naruszenie przez organ art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy, poprzez dokonanie jego niewłaściwej wykładni. Tymczasem samodzielną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, pozbawiający M. M. uprawnień kombatanckich. Dopiero, w sytuacji ewentualnego wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy, czyli zachowania przez M. M. uprawnień kombatanckich, organ mógłby rozważać zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy. W niniejszej sprawie nie było zatem potrzeby ustalania, czy mąż skarżącej w ramach KBW wykonywał zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem zbrojnego podziemia, gdyż nie ma to znaczenia przy zastosowaniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. Na marginesie można wskazać, że w decyzji z dnia 1 czerwca 1999 r., dotyczącej skargi nr 39860/98 Europejski Trybunał Praw Człowieka przyjął, że celem ustawy o kombatantach było między innymi potępienie politycznej roli, jaką komunistyczna milicja i służby bezpieczeństwa odgrywały w stworzeniu reżimu komunistycznego i w represjach przeciw opozycji politycznej. Prawodawstwo to oparte jest na założeniu, że członkowie tych służb, których zadaniem było zwalczanie politycznych i zbrojnych organizacji walczących przed 1956 rokiem o niepodległość Polski i odbudowę demokratycznego systemu politycznego, nie zasługują na przywileje, które zostały przyznane im przez ustawę o kombatantach z 1982 r. Trybunał uznał tym samym, że możliwe jest odebranie przywilejów wynikających z uprawnień kombatanckich bez naruszenia zasad i celu, w jakim ustawa ta została uchwalona. Powołany wyrok wprawdzie został wydany w innym stanie faktycznym, lecz przedstawiony w nim pogląd odnośnie celów ustawy o kombatantach co do podstaw pozbawienia uprawnień kombatanckich nie stracił na znaczeniu na gruncie rozpoznawanej sprawy. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.