IV SA/Gl 76/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta S., decyzją z dnia [...] nr[...], wydaną m.in. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 1 i 10, art. 8, art. 9 ust. 8a, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362), oraz § 1 pkt 1 lit a), pkt 2 lit e) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z tytułu pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), odmówił przyznania R. G. pomocy w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że R. G. jest osobą samotnie gospodarującą, legitymująca się stopniem niepełnosprawności, przy czym nie dostarczył stosownego orzeczenia. Natomiast z tytułu niepełnosprawności pobiera świadczenie rentowe w wysokości 790 zł netto. W listopadzie 2010 r. był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,55 ha przeliczeniowego, dzierżawionego przez osobę trzecią, nie dysponuje jednak umową potwierdzającą ten fakt, a nadto odmówił podania czy z tytułu dzierżawy uzyskiwał dochód i w jakiej wysokości. Powołując się na przepis art. 8 ust. 9 i 10 ustawy o pomocy społecznej, organ wyliczył dochód z tytułu gospodarstwa rolnego w wysokości 320,85 zł., przyjmując za podstawę jej obliczenia kwotę 207 zł z 1 ha przeliczeniowego, zgodnie z § 1 pkt 2 lit a) pkt 2 lit) e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z tytułu pomocy społecznej. Jednocześnie organ wskazał, że z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r. strona nie uzyskała żadnego dochodu. Ustalając dochód organ nie uwzględnił natomiast alimentów w wysokości 300 (lub 350 zł) na pełnoletnie córki, ze względu na brak nałożonego na stronę obowiązku alimentacyjnego. Nie uwzględnił także składki ZUS w kwocie 330 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Na tej podstawie ustalił, iż dochód strony za miesiąc listopad 2010 r. wyniósł 1 110,87 zł. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego nie było pdstaw do przyznania zasiłku stałego. Od tej decyzji R. G. wniósł odwołanie, w którym stwierdził, iż organ nie uznał płaconych przez niego alimentów oraz składek na ZUS. Uznał natomiast dochód z gospodarstwa rolnego, mimo że było ono dzierżawione, gdyż odwołujący nie miał maszyn i sprzętu do jego uprawy oraz mimo, że dzierżawione gospodarstwo nie przynosiło dochodu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał podstawy i zasady przyznawania zasiłku stałego. W tym zakresie powołał się na treść art. 37 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy , jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 wynosi 477 zł. Jednocześnie wskazał, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy jak również osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji. Natomiast całkowita niezdolność do pracy spowodowana niepełnosprawnością dotyczy osób zaliczanych do I i II grupy inwalidzkiej oraz osób legitymujących się znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Następnie organ odwoławczy podał, że R. G. w dniu 14 grudnia 2010 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego. W związku z czym na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że jest on osobą samotnie gospodarującą, legitymującą się stopniem niepełnosprawności, przy czym nie dostarczył orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Głównym źródłem jego dochodu jest renta w wysokości 790 zł z ubezpieczenia społecznego. Strona jest także właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,55 ha przeliczeniowego, co ustalono na podstawie zaświadczenia Burmistrza Miasta S. z dnia 19 sierpnia 2011 r. Nadto na podstawie jej oświadczenia ustalono, że w latach 2004-2010 gospodarstwo to było dzierżawione i nie przynosiło dochodu. Ponadto organ odwoławczy przyznał, że składek FUZ i FUS opłacanych przez stronę w związku z prowadzona działalnością gospodarczą nie odlicza się od dochodu, gdyż są one uwzględniane przy odliczeniach od przychodu. Zaznaczył także, że przy ustalaniu dochodu nie może być uwzględniona kwota alimentów, gdyż w aktach brak wyroku sądowego, na podstawie którego strona byłaby zobowiązana do ich płacenia. Wobec powyższego organ uznał, że R. G. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku stałego. R. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismo nazwane "odwołaniem", w którym zakwestionował między innymi powołaną wyżej decyzję jako wydaną z naruszeniem prawa. Podniósł, że jest osobą schorowaną nie mogącą wykonywać pracy. W roku 2010-2011 nie mógł na siebie zarabiać, gdyż zdecydowaną większość czasu był chory. W związku z zadłużeniem sprzedał część "ojcowizny". Zakwestionował stanowisko w kwestii nieuwzględnienia dobrowolnie płaconych alimentów. Za nieprawdziwe uznał stwierdzenie, że nie okazał dokumentu o niepełnosprawności. Zarzucił, iż jego sytuacja nie została dogłębnie wyjaśniona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2012 r. skarżący podtrzymał argumentację zawartą w skardze. Do pisma załączył min. ugodę sądową, na mocy której zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz córki M. G. w kwocie 300 zł miesięcznie oraz orzeczenie z dnia [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Przy czym, co wymaga podkreślenia Sąd dokonuje tej kontroli według stanu prawnego i faktycznego, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu i tylko w tym zakresie. Natomiast po myśli art. 134 ww. ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania R. G. zasiłku stałego. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Aby otrzymać zasiłek stały powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. W przypadku niespełnienia chociaż jednej z powyższych przesłanek – zasiłek nie przysługuje. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określono w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji wynosiło ono 477 zł. Ustawa o pomocy społecznej reguluje precyzyjnie, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, wskazując w art. 8 ust. 3 ogólną definicję dochodu dla celów pomocy społecznej, zgodnie z którą dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy w związku z § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przyjmuje się że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. W art. 8 ust. 10 ustawy wskazano natomiast, że dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz innych źródeł sumuje się. Bezspornym jest, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w listopadzie 2010 r. uzyskiwał dochód z tytułu renty w wysokości 790 zł netto. Natomiast z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r. nie uzyskał dochodu. Rozważenia wymaga natomiast, czy dochód z gospodarstwa rolnego, którego, na dzień składania wniosku skarżący był właścicielem, winien być uwzględniony w jego ogólnym dochodzie i to pomimo, iż gospodarstwo to, jak wynika z oświadczenia skarżącego, wydzierżawiane było osobie trzeciej. W tym zakresie Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 8 ust. 9 ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Przy czym przepis ten przyjmuje dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia tego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09, Lex nr 582495 i z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09, Lex nr 595043). Uznać tym samym należy, że ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. W związku z tym, nawet gdyby faktycznie dochody z gospodarstwa rolnego nie były czerpane, to i tak względem zainteresowanego będzie działać domniemanie, co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów (tak NSA w wyroku z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OSK 302/09, dostępne w Internecie – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tej sytuacji twierdzenie skarżącego o nieosiąganiu dochodów z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego wydzierżawienie, nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania. Skoro zatem ustalono, że R. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego na terenie Gminy S. o powierzchni 1,55 ha przeliczeniowych, to na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy prawidłowo przyjęto, że miesięczny dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego wynosił 320,85 zł, co po zsumowaniu ze świadczeniem rentowym w kwocie 790,02 zł daje w rezultacie kwotę 1 110, 87 zł. Prawidłowo natomiast organy od tak ustalonej kwoty dochodu nie odliczyły składek odprowadzanych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż te, jak stanowi przywołany wyżej art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy mogą być odliczane od przychodu osiągniętego z działalności gospodarczej, bądź od dochodu uzyskanego z takiej działności. Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu, iż odliczeniu od dochodu podlegają wyłącznie alimenty, których obowiązek płacenia został stwierdzony w wyroku sądowym, czy też w ugodzie sądowej bądź w umowie zatwierdzonej przez sąd. Jak podkreśla się w orzecznictwie – wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, jak i – następstwa dochodzenia ich przed sądem. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej również nie określa (nawet dla celów dowodowych), w jakiej formie mają być ustalone alimenty, które odlicza się od dochodu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1400/07). Obowiązkiem organów było zatem wyjaśnienie, czy wskazane przez stronę okoliczności dają podstawę do odliczenia od dochodu – jako alimentów – określonych przez nią kwot. Niemniej jednak brak prawidłowych ustaleń w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem nawet przy odliczeniu od dochodu wskazanej przez skarżącego kwoty alimentów i tak jego dochód przekraczałby kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącemu zasiłek stały nie przysługiwał, bowiem nie spełnił on jednego z warunków koniecznych do jego przyznania, gdyż jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekroczył kryterium dochodowe. To zwalniało organ od oceny pozostałych przesłanek przyznania spornego zasiłku. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.