IV SA/Gl 761/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2008 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B., na mocy m.in. art.7, art.8 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.), przyznał J. C. prawo do zaliczki alimentacyjnej na małoletnie dzieci D. C. i K. C. w kwotach po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu wskazał, iż spełnione zostały warunki dla przyznania tego świadczenia, przy czym jego wysokość implikuje wysokość alimentów, bo uznał, iż skoro dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty [...] zł, zaliczka przysługuje w kwocie [...] zł, lecz nie większej niż wysokość świadczenia alimentacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczną bez zaskarżenia. W aktach administracyjnych brak jest decyzji stwierdzającej nieważność powyższego rozstrzygnięcia. Wszak na skutek takiej decyzji skutkującej jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] r. nową decyzję w tym przedmiocie. Powołując się na przepisy art.7, art.8 ust.1 pkt1, art.9a i art.10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych..., przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej na wymienione powyżej dzieci J. C., za objęty poprzednią decyzją okres w kwotach po [...] zł miesięcznie. W jej uzasadnieniu podał, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] r. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji przytaczając brzmienie właściwych przepisów i ustalając, że dochód rodziny w okresie objętym żądaniem wynosił w roku [...] [...] zł, a więc miesięcznie [...] zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, doszedł do przekonania, że dochód rodziny przekracza 50% kwoty [...] zł, dlatego uznał, iż należne świadczenie winno wynosić [...] zł miesięcznie na każde z dzieci. W odwołaniu J. C. wniosła o uchylenie tej ostatniej decyzji. Wywiodła, iż zaprezentowana w niej interpretacja art.8 ust.2 (błędnie określonego jako art.7 ust.2) ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych... jest wadliwa. Przepis ten bowiem należy odczytać jako uprawniający do uzyskania zwiększonej zaliczki alimentacyjnej przez osoby, których dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza połowy kwoty wymienionej w art.7 ust.2, tj. kwoty [...] zł. A skoro w jej rodzinie nie doszło do takiego przekroczenia, uważała, że pierwsza z decyzji była prawidłowa. Ponadto zakwestionowała zasadność ponoszenia konsekwencji polegających na konieczności zwrotu kwoty [...] zł rzekomo nieprawidłowej decyzji, zwłaszcza gdy zważyć na fakt zużycia świadczenia, które wówczas było należne. Powołując się na art.30 cytowanej ustawy odwołująca się wywiodła, że nie podała we wniosku nieprawdziwych danych, toteż świadczenia tego nie powinno się traktować jako nienależnego nawet w części. Argumentów tych nie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze i zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Organ ten ocenił je bowiem jako prawidłowe. Ustalił i zważył, że decyzja z dnia [...] r. przyznająca świadczenia w wysokości po [...] zł na każde z dzieci, jako rażąco naruszająca prawo, została usunięta z obrotu prawnego decyzją SKO w K. z dnia [...] r., mocą której stwierdzono ostatecznie jej nieważność. Jeżeli zatem dochód rodziny w roku [...] wynosił [...] zł, to przekraczał on 50% kwoty [...] zł. Stąd zaliczka należała się w wysokości podstawowej. Organ odwoławczy następne przytoczył brzmienie właściwych przepisów prawa materialnego i zważył, że przepis art.8 ust.2 cytowanej wyżej ustawy posługuje się pojęciem dochodu rodziny, a nie dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, poza tym wyraźnie nawiązuje do kwoty wymienionej w art.7 ust.2, a więc kwoty [...] zł. Zatem w jego ocenie zaliczka w wysokości [...] zł przysługuje wyłącznie wówczas, gdy dochód rodziny nie przekracza kwoty [...] zł, co w sprawie nie miało miejsca. Powołał się również na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Toteż z tych przyczyn zarzuty odwołania uznał za chybione i dlatego go nie uwzględnił. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, eksponując okoliczności faktyczne i argumenty prawne zaprezentowane w odwołaniu. W szczególności zarzuciła błędną interpretację prawa materialnego, wskazując dodatkowo, iż jedynie w województwie ś. ona występuje, nadto nie zgodziła się, aby w okolicznościach sprawy powinna zostać zobowiązana do zwrotu jakiejkolwiek kwoty z tytułu przyznanej i pobranej zaliczki alimentacyjnej, bowiem nie można, w jej ocenie, zakwalifikować jej jako nienależne świadczenie. Wskazała, że nawet przy takiej wykładni, jaką forsuje organ, do wypłaty powiększonego świadczenia doszło z jego winy, a nie skarżącej, która w związku z tym nie powinna ponosić negatywnych skutków tego stanu rzeczy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, gdyż zarówno przedstawione w niej zarzuty, jak też zarzuty brane pod rozwagę z urzędu, okazały się trafne. Na wstępie godzi się wszak wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Z mocy art.135 tej ustawy dotyczyć to może również decyzji organu pierwszej instancji. Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem obu zapadłych w sprawie decyzji wykazało, iż uchybiają one przepisom prawa procesowego w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie. Przede wszystkim przyszło zważyć, iż w aktach administracyjnych brak jest decyzji stwierdzającej nieważność decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r., a więc rzekomej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Przeto nie wiadomo czy ona zapadła oraz czy jest ona ostateczna. A kwestia ta ma poważne znaczenie, bowiem zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję w tym samym zakresie, a więc podmiotowo i przedmiotowo istotnym, co w sytuacji tego samego stanu faktycznego i prawnego może budzić wątpliwości co do jej zgodności z prawem w świetle art.156 § 1 pkt 3 k.p.a. Po wtóre w przekonaniu Sądu w obecnym składzie nie nadawałoby się do obrony ewentualne stanowisko o rażącym naruszeniu prawa wspomnianą decyzją z dnia [...] r., co nakazywałoby ocenić decyzję z dnia [...] r. jako rażąco wadliwą. W tej materii godzi się jednakowoż w pierwszej kolejności zwrócić uwagę skarżącej, że jeżeli nie zaskarżyła jej, to postąpiła nieroztropnie, bowiem to ta decyzja zapoczątkowała proces, który zakończył się wydaniem obecnie kontrolowanych decyzji. Ponieważ zapadły one w innej sprawie, sąd administracyjny nie jest władny objąć ich oceną w trybie art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w ramach niniejszego postępowania. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, wedle którego o rażącym naruszeniu prawa można mówić przede wszystkim wówczas, gdy przepis prawa jest jasny, nie budzi żadnych kontrowersji interpretacyjnych i skłania do jednolitej wykładni. Już Jerzy Jendrośka i Barbara Adamiak na początku jego obwiązywania wskazywali, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu (Państwo i Prawo z 1986 r., nr 1, str.66-71). Akcentowano również niewątpliwość stanu prawnego w zakresie objętym stwierdzeniem nieważności (tak przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, ONSA z 1995 r., nr 2, poz. 91). A więc wykluczano możliwość stwierdzenia rażącego naruszenia prawa decyzją opartą o przepis, odnośnie którego istnieją rozbieżności w wykładni (tak Janusz Borkowski w Kodeksie postępowania administracyjnego z komentarzem, Warszawa 2008 r., str.759-762). Tymczasem brzmienie przepisu art.8 ust.2 w związku z art.7 ust.2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie jest jednoznaczne, może wywoływać rozbieżności interpretacyjne, toteż niepodobna zasadnie twierdzić, że pozwala na jednolite rozumienie, któremu uchybienie stanowiłoby o rażącym naruszeniu prawa. W konsekwencji czego błędne jest stanowisko, wedle którego zastosowanie przy decyzyjnym rozstrzyganiu sprawy jednej z możliwych wersji wykładni rażąco narusza prawo. Co prawda Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zasadzie stoi na jednolitym stanowisku, że podwyższona zaliczka przysługuje tyko w przypadku, gdy dochód rodziny (tu [...] zł) nie przekracza 50% kwoty [...] zł ( czyli [...] zł), przeto podziela wywód organu odwoławczego przedstawiony w motywach zaskarżonej decyzji, uznając przepis art.8 ust.2 za wyraźnie odwołujący się do pojęcia dochodu rodziny i do kwoty wymienionej w art.7 ust.2, wszak inne sądy, organy oraz inne podmioty, rozumieją go odmiennie. Dostrzegając wątpliwości w tej materii, tutejszy Sąd w dniu 5 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 76/06, zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy przepis art.8 ust.2 cytowanej ustawy w zakresie, w jakim uzależnia możliwość zwiększenia zaliczki alimentacyjnej od dochodu rodziny, a nie od dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, jest zgodny z art.2, art.32, art.71 ust.1 Konstytucji RP. Sprawa nie została jeszcze rozstrzygnięta (sygn. akt P 25/07). Mimo tego Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, wedle którego przepis art.8 ust.2 omawianej ustawy należy rozumieć jako odwołujący się do dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Poparł więc argumentację skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Gl 67/06, Rzecznika Praw Obywatelskich i wyrokiem z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 664/07, uchylił tenże wyrok. Wątpliwości co do rozumienia intencji ustawodawcy wynikające z brzmienia przepisu z jednej strony, zaś z drugiej z pewnej logiki ustawodawcy i zasad konstytucyjnych, nie pozwalają na uznanie decyzji zapadłej w wyniku opowiedzenia się za jedną z możliwych wykładni, za rażąco społecznej z prawem, zatem za nieważną. W konsekwencji czego nie do obrony byłaby decyzja tej treści dotycząca decyzji z dnia [...] r. W ocenie Sądu taka decyzja rażąco naruszałaby prawo, bo godziłaby w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, stąd powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Na marginesie można tylko dodać, że strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji błędów popełnianych przez organy, ani wadliwości w zakresie interpretacji prawa, jak też niejasności regulacji prawnych. Przeto rzeczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, będzie wszczęcie z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności własnej decyzji z dnia [...] r. i rozważenie powyższych okoliczności. Usunięcie z obrotu prawnego tego rozstrzygnięcia skutkować będzie zakazem orzekania w przedmiocie objętym decyzją z dnia [...] r. Co mając na względzie, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. ----------------------- 4