IV SA/Gl 766/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz O. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz. 1228, zwanej dalej w skrócie: "ustawa"), zobowiązał G. K. do zwrotu wypłaconych I. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] w łącznej kwocie 4 800 -zł. wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 604,90 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przywołano treść art. 27 ust. 1, ust. 1 a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 ustawy i podniesiono, że przywołaną decyzją z dnia [...] przyznano I. B. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna A. K. na okres świadczeniowy od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 400,- zł. miesięcznie, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Jednak w okresie od 1 października 2011 r. do 28 marca 2013 r. G. K. nie dokonał żadnej wpłaty, dlatego też zasadna jest decyzja o zwrocie wypłaconych świadczeń. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł reprezentujący G. K. kurator - adwokat K. H. ustanowiona postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r., sygn. akt [...] do reprezentowania interesów strony w postępowaniu administracyjnym, z uwagi na nieznajomość miejsca pobytu G. K. W uzasadnieniu odwołania stwierdzono, że organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje rozstrzygnięcie. Ograniczył się do wskazania przepisów prawa, nie odnosząc ich do ustalonego stanu faktycznego sprawy, bowiem powołał się wyłącznie na decyzję administracyjną z dnia [...] która nawet nie znajduje się w aktach administracyjnych. Dodatkowo, nie zgromadzono dostatecznych dowodów pozwalających na przyjęcie, że dłużnik nie dokonał żadnych wpłat. W aktach znajdują się tylko zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz A. K. z dnia 30 sierpnia 2011 r. i 28 sierpnia 2012 r. Natomiast organ nie wskazuje na podstawie jakich dowodów ustalił, że dłużnik nie płacił należności alimentacyjnych aż do dnia 28 marca 2013 r., w szczególności nie zwrócono się do Komornika o informację, czy dłużnik dokonał jakiejkolwiek wpłaty do daty wydania decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało się na art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy i wywiodło, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zatem, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń organ podejmuje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu. Potwierdzono następnie prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, w tym wysokość kwoty należności do zwrotu uznając, że zadłużenie dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi zobowiązanie strony, która winna czynić wszelkie starania, by dokonać jego spłaty. Powołano się na zakres obowiązku alimentacyjnego, z jednoczesnym wskazaniem, że nie ma konieczności ochrony dłużnika alimentacyjnego, gdy przez niedozwolone zabiegi uniemożliwia on wykonanie wyroku. Ustosunkowując się do odwołania powołano się na treść art. 30 ust. 2 ustawy, umożliwiającą zwrócenie się o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ostatecznie zwrócono uwagę, że w postępowaniu o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dłużnik nie jest jego stroną. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego kurator G. K. zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, art. 11 i art. 80 K.p.a. poprzez brak rozpoznania zarzutów odwołania, a tym samym niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz o jej uchylenie i przyznanie wynagrodzenia. W ocenie kuratora skarżącego organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania i nie dokonał merytorycznej kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy wymagało bowiem od tego organu odniesienia się do zarzucanych decyzji pierwszoinstancyjnej uchybień. W rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono jednak przesłanek podjętej decyzji, ani nie rozważono, czy istnieją rzeczywiste okoliczności faktyczne do jej wydania. Stanowiąca element stanu faktycznego decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...] nie znalazła się nawet w aktach administracyjnych, co kwestionowano w treści odwołania, wskazując na niemożliwość jej kontroli, a tym samym poczynionych przez organy ustaleń stanowiących przedmiot obecnie kontrolowanej decyzji, tego samego organu z dnia [...] Ostatecznie, podtrzymano zarzuty podniesione w odwołaniu, akcentując brak dowodów w postaci jakichkolwiek dokumentów (np. informacji od właściwego organu), iż dłużnik nie płacił należności alimentacyjnych do dnia wydania w niniejszej sprawie rozstrzygnięć, co stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy przywołał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów sformułowanych przez kuratora G. K. stwierdzono, że w podjętych rozstrzygnięciach obszernie opisano warunki prawne ustalania zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu, wynikające z treści art. 27 ustawy, który to przepis nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy rozpoznaniu sprawy doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...] oraz wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Mając na uwadze wyżej określony przedmiot postępowania, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy w związku z jego ust. 1a, zobowiązany dłużnik alimentacyjny zwraca należność łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Zatem w decyzji ustalana jest wysokość kwoty do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, obejmująca należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako odrębna kwota od odsetek, które naliczane są na podstawie art. 27 ust. 1a ustawy. Tymczasem, w rozpatrywanej sprawie ustalono zobowiązanie w łącznej kwocie 4 800 -zł. wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 604,90 zł. z tytułu zwrotu wypłaconych I. B. na syna A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., ustalonych decyzją nr [...] z dnia [...] Dodatkowo, uznano, że G. K. w okresie od 1 października 2011 r. do 28 marca 2013 r. nie dokonał żadnej wpłaty środków pieniężnych. W zakresie nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego nie poczyniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji żadnych ustaleń, jak również nie dokonano szczegółowych wyliczeń wysokości kwoty do zwrotu oraz odsetek, które są naliczane na podstawie art. 27 ust. 1a ustawy. Jednocześnie organ nie ustosunkował się do treści odwołania, chociaż działający za skarżącego kurator podniósł w nim konkretne zarzuty (opisane w części historycznej niniejszego uzasadnienia). Organ odwoławczy dopuścił się zatem naruszenia podstawowych zasad postępowania, dotyczących kwestii o kluczowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem art. 8 K.p.a., według którego organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., jak również art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi, organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. W konsekwencji, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia warunków określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Nie ulega wątpliwości, w ocenie Sądu, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu trzeba zaakcentować, że stosowanie instytucji zwrotu świadczeń zgodnie z celem omawianej ustawy, jakim niewątpliwie jest uzyskanie regresu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, dotyczyć może takich świadczeń, których wypłata - oceniana w dniu rozstrzygania o zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu - była zasadna, a wypłacone świadczenie należne. Tylko bowiem takie świadczenia z funduszu, które zostały prawidłowo przyznane oraz wypłacone podlegają zwrotowi na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy (por. wyroki tutejszego Sądu: z dnia 7 czerwca 2011, sygn. akt IV SA/Gl 765/10 oraz z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 158/13 - oba orzeczenia dostępne w CBOSA). Ustalenia poczynione przez orzekające w sprawie organy w żaden sposób nie potwierdzają, czy powyższa przesłanka została w niniejszym przypadku spełniona. Nie ulega też wątpliwości, że decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną. Jednocześnie w przypadku wypłacania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w danym okresie świadczeniowym), wyegzekwowane przez komornika sądowego środki przekazywane są nie osobie uprawnionej lecz organowi administracji wypłacającemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Zatem ustawodawca zakłada tożsamość czasową między wypłacaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a egzekwowaniem środków finansowych przez komornika sądowego od dłużnika alimentacyjnego. Sytuacja ta ulega zmianie po upływie okresu świadczeniowego, ponieważ zmianie ulegają podstawy prawne i organy prowadzące postępowanie egzekucyjne względem dłużnika alimentacyjnego. Po okresie świadczeniowym wierzycielem dla dłużnika staje się wyłącznie organ wypłacający świadczenia z funduszu alimentacyjnego i on dochodzi od dłużnika alimentacyjnego stosownych należności, przy czym dokonuje tego w drodze egzekucji administracyjnej. Zatem, egzekucji alimentów dokonuje komornik funkcjonujący przy sądzie rejonowym, natomiast dochodzenie zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej przynależy do kompetencji organów egzekucyjnych prowadzących egzekucję administracyjną. Na powyższą okoliczność nie dokonano żadnych ustaleń. Ostatecznie wskazać należy, że kwestię wydawania przez organ administracji decyzji w postępowaniu odwoławczym reguluje przepis art. 138 § 1 K.p.a., który określa sposoby zakończenia postępowania odwoławczego. Granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym są określone przepisem art. 136 K.p.a. Braki w postępowaniu dowodowym, przeprowadzonym przez organ pierwszej instancji w sprawie rozstrzygniętej decyzją tego organu, mogą być albo usunięte i uzupełnione przez organ drugiej instancji w granicach określonych w tym przepisie. Poczynienie stosownych do treści art. 27 ust. 1 i 1a ustawy ustaleń, winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, w sposób odpowiadający treści art. 107 § 3 K.p.a., zaś rozstrzygnięcie wydane na tej podstawie winno uwzględniać wymogi przewidziane w § 1 tego ostatniego przepisu. Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadnienie decyzji ma istotne znaczenie przy ocenie jej prawidłowości dokonywanej przez organ odwoławczy, a także jako element umożliwiający stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia podjęcie polemiki ze stanowiskiem organu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania i dokona należytej oceny wszystkich zarzutów odwołania, które zostały pominięte w dotychczasowym postępowaniu, jak również w sposób wyczerpujący uzasadni podjęte w sprawie nowe rozstrzygnięcie usuwając opisane wyżej braki dostrzeżone przez Sąd. Z przedstawionych wyżej powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o kosztach postępowania, w oparciu o art. 200, art. 205, art. 209 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity : Dz. U. z 2013 r., poz. 461).