IV SA/Gl 772/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpatrzeniu odwołania M.H. od decyzji Kierownika Sekcji ds. Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz opłacania składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, postanowiło uchylić decyzję organu I instancji w całości i przyznać M.H. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem – M.H. na okres od dnia [...] do [...] – w kwocie [...] zł. miesięcznie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że działający z upoważnienia Prezydenta C. Kierownik Sekcji ds. Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., decyzją z dnia [...] odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem, z uwagi na to, że według art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Rozpoznając odwołanie od wymienionej wyżej decyzji organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, że wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. z dnia 31.07.2008 r. Nr 138, poz. 872) Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto dodał, że wyrokiem z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (Dz. U. z dnia 31 lipca 2008 r. Nr 138, poz. 875) Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt. 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zdolnej do pracy osobie pełniącej funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej, na której ciąży jednocześnie obowiązek alimentacyjny wobec dziecka niespokrewnionego wymagającego opieki oraz art. 58 ust. 1 ww. ustawy w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31.08.2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą po dniu 30.04.2004 r. zasiłek na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że wymienione wyroki Trybunału Konstytucyjnego weszły w życie z dniem ogłoszenia, czyli 31 lipca 2008 r., a ich wejście w życie oznacza, iż od dnia 31 lipca 2008 r., poza rodzicem lub opiekunem faktycznym, o świadczenie pielęgnacyjne mają prawo ubiegać się także inni członkowie rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, także w przypadku, gdy pełnią funkcję spokrewnionej rodziny zastępczej. Organ wskazał, że oznacza to, iż osoby, które zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obciąża obowiązek alimentacyjny wobec: - dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, - osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad tymi osobami. Analogicznie jak rodzice i opiekun faktyczny dziecka niepełnosprawnego, osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne muszą spełniać ponadto wszystkie warunki, od których ustawa o świadczeniach rodzinnych uzależnia prawo do tego świadczenia. Ponadto organ podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, iż po podjęciu wyżej wymienionych wyroków Trybunału Konstytucyjnego rozważenia wymaga brak spójności pomiędzy rozszerzeniem kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a nadal pozostającym w niezmienionym brzmieniu zapisem art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że w świetle orzecznictwa sądowego literalna interpretacja tego przepisu, zwłaszcza w kontekście uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. nie zasługuje na akceptację. W tym przypadku art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy należy interpretować w taki sposób, iż osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim małżonka, który w takiej sytuacji uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji małżonka z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W podsumowaniu organ odwoławczy podniósł, że mając na uwadze utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, postanowił uwzględnić żądanie M.H. w całości. Dodał, że orzekając o przyznaniu świadczenia zważył, iż wyżej wymieniona wraz z mężem zamieszkują w tym samym lokalu mieszkalnym. Małżonek skarżącej dysponuje orzeczeniem, na mocy którego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniami stałej opieki ze strony innej osoby. Ponadto skarżąca nie jest zarejestrowana jako bezrobotna i nie poszukuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Wobec tego organ stwierdził, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.H. wskazała, że złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...]. Podkreśliła, iż w jej ocenie podstawę do tego stanowi art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie przytoczyła treść wymienionego przepisu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] (data wpływu do Sądu) – złożonym w związku z zawiadomieniem o rozprawie - skarżąca ponownie przytoczyła treść przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, podkreślając, że w przedmiotowej sprawie zachowane zostały wszystkie terminy określone w ustawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn. zmianami), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1/ matce albo ojcu, 2/ innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3/ opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednakże według art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane było, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, skarżąca złożyła w dniu [...]. Ponadto z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia wynika, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności M.H. wydane zostało przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. w dniu [...], w wyniku wniosku wyżej wymienionego z dnia [...]. W świetle powyższego, nie ulega zatem wątpliwości, że wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec tego, w związku z treścią art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje skarżącej od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej małżonka, czyli od [...], a nie – jak błędnie przyjął organ w zaskarżonej decyzji – od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od [...]. W konsekwencji – decyzja organu odwoławczego – w zakresie określenia daty początkowej, od której przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, została wydana z naruszeniem cytowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślenia bowiem wymaga, że art. 24 ust. 2a ma zastosowanie do tych sytuacji, w których spełnione są szczególne warunki określone w tym przepisie. Stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (lub zasiłku pielęgnacyjnego) za miesiące poprzedzające miesiąc, w którym złożony został wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia – tj. począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. Dotyczyło przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie świadczenia. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania i zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustali prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności jej małżonka, czyli od [...], a nie – jak błędnie przyjął w zaskarżonej decyzji – od daty złożenia przez nią wniosku o przyznanie świadczenia, tj. od [...].