IV SA/Gl 775/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) odmówiono A. P. zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie wydatków na leki. Ustalając stan faktyczny sprawy organ uznał, iż dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co uzasadniało rozpatrzenie sprawy na gruncie art. 41 tego aktu. Jednocześnie ustalono, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, pozwalający na przyznanie zasiłku celowego specjalnego, bowiem strona ma możliwość zaspokojenia wszystkich najniezbędniejszych potrzeb przy wykorzystaniu własnych środków finansowych. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji A. P. zakwestionowała sposób obliczenia jej dochodu wskazując, iż niesłusznie uwzględniono w nim alimenty, jakie płaci na syna, a także koszty lekarstw, jakie zażywa na stałe. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpoznana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Dokonując analizy stanu faktycznego sprawy Kolegium wskazało, iż na podstawie przeprowadzonego z wnioskodawczynią wywiadu środowiskowego należy przyjąć jej dochód miesięczny, jako kwotę 887,44 zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny i emerytura. Podzielono pogląd organu I instancji, iż odwołująca nie spełnia wymogów określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania świadczenia pieniężnego, ponieważ jej dochód przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wyznaczone kwotą 477 zł. Odnosząc się do zarzutu odwołania Kolegium zauważyło, iż płacone przez odwołująca dobrowolne i nie uregulowane sądownie alimenty na rzecz syna nie mogą być odliczone od dochodu, gdyż nie jest ona zobowiązana do ich świadczenia wyrokiem, ugodą sądową lub umowa zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny. Rozpatrując sprawę w aspekcie regulacji zawartej w art. 41 ustawy o pomocy społecznej Kolegium również w tym zakresie podzieliło stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, bowiem uznało, iż strona jest w stanie z własnych środków finansowych pokryć zgłaszaną potrzebę, a podstawę do takiego stwierdzenia daje analiza budżetu domowego wnioskodawczyni przeprowadzona z jej udziałem w toku postępowania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. P. podniosła zarzut niesłusznego wyliczenia jej dochodu poprzez uwzględnienie w nim kwot alimentów płaconych przez nią na rzecz syna. Do skargi załączyła wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej kierowane na jej adres, z których wynikała, w powołaniu na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczność odliczania od dochodu osoby występującej o pomoc społeczną alimentów płaconych przez nią na rzecz innej osoby dobrowolnie. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał w całości prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organu administracji rozstrzygnięć sądy administracyjne oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność dokonanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając w aspekcie przedstawionych wyżej kryteriów kontroli wniesioną przez A. P. skargę, Sąd uznał ją jako zasadną. Dostrzeżone bowiem wady przeprowadzonego postępowania stanowią istotne uchybienia w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na wstępie zwrócić należy uwagę na treść art. 6 k.p.a. uprawniająca organy administracji publicznej do działania wyłącznie na podstawie powszechnie obowiązującego prawa, z czym łączy się również obowiązek prawidłowej interpretacji stosowanych norm prawnych. Kontrolowana sprawa rozpatrywana była na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362), a zgodnie z zamieszczoną w akcie tym regulacją prawo do określonego wsparcia ze środków publicznych przysługuje osobom spełniającym przede wszystkim kryterium dochodowe. Prawidłowe obliczenie dochodu osoby lub rodziny wnioskującej o pomoc społeczną ma zatem istotne znaczenie dla załatwienia sprawy, jako dotyczące faktów prawotwórczych. Wysokość osiąganego przez stronę dochodu może stać się przyczyną odmowy przyznania świadczenia ale także ma wpływ na wybór podstawy prawnomaterialnej wydawanej w sprawie decyzji. W przypadku osiągania dochodu w granicach kryterium dochodowego organ rozpoznaje sprawę na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego obowiązkiem organu jest rozpoznać sprawę w przedmiocie zasiłku celowego również z uwzględnieniem możliwości załatwienia sprawy na podstawie art. 41 tego aktu. Ustawa o pomocy społecznej nie pozostawia organom pomocy społecznej możliwości swobodnego wyboru sposobu obliczania dochodu wnioskodawcy, gdyż ustawodawca zawarł w niej definicję legalną tego pojęcia. Tym samym obliczając dochód podmiotu występującego o wsparcie organ musi ściśle stosować się do wyznaczonych mu ustawą reguł. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przedstawione uregulowanie nie ogranicza możliwości pomniejszenia sumy przychodów, o których mowa w cytowanym przepisie ani od wysokości płaconych alimentów ani od rodzaju podmiotów, na rzecz których alimenty są płacone, ani od tytułu ich płatności. Warunkiem pomniejszenia uzyskiwanych przez stronę przychodów jest jedynie, by były to alimenty, a zapłata ich odbywała się na rzecz innych osób. Obowiązkiem organu jest zatem sprawdzenie, czy w rzeczywistości wnioskujący o pomoc społeczną ponosi wydatki mające charakter alimentów, a więc, czy jest obciążony ustawowym obowiązkiem dostarczania środków utrzymania, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i czy obowiązek ten wykonuje , co może odbywać się zarówno w sposób dobrowolny, na mocy pisemnej lub ustnej umowy z uprawnionym, na mocy ugody sądowej czy też wyroku. Organy pomocy społecznej nie są uprawnione do dokonywania wykładni rozszerzającej pojęć użytych w ustawie o pomocy społecznej, a nadto stosując prawo powinny uwzględniać stanowisko prezentowane przez sądy administracyjne. Interpretacja pojęcia dochodu w aspekcie art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest już utrwalona i jednolita. Dziwi zatem wyrażony przez Kolegium pogląd, który pozostaje w sprzeczności z linia orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 15 września 2009r. sygn. I OSK 94/09 publ. LEX nr 580285). Konsekwencją nieprawidłowej wykładni prawa materialnego stało się niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co do okoliczności prawotwórczych, a więc uchybienie prawu procesowemu w sposób mający istotny wpływ na załatwienie sprawy. Wobec wyżej przedstawionych uwag Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za słuszne usunąć z obrotu prawnego obie, wydane w sprawie decyzje, do czego uprawnia go brzmienie art. 135 p.p.s.a. W ponownym postępowaniu organ odczyta treść art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z powyższymi wskazaniami i ustali, czy skarżąca w istocie ponosi wydatki z tytułu alimentów, w jakiej wysokości i czy na rzecz osoby, która mieści się w katalogu osób uprawnionych do alimentów, o których mowa w art. 128 i nast. k.r.i o. W następstwie tych działań ponownie ustali wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu i oceni, czy jej wniosek rozpoznany zostać powinien na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, czy też, jak dotychczas uczynił to organ, jako wniosek o zasiłek celowy specjalny. Dostrzeżone w toku sprawowania kontroli sądowoadministarcyjnej uchybienie stanowi naruszenie prawa materialnego, a to naruszenie przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, przez niezgodną z wolą ustawodawcy interpretacją tej normy prawnej prowadzące w ostatecznym wyniku do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. co uzasadnia zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. W konsekwencji powyższego orzeczono, jak w sentencji.