IV SA/Gl 779/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] w punkcie [...] ustalającym odpłatność za usługi świadczone w dziennym domu opieki społecznej; 2) określa, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 104, art. 108 k.p.a., art. 51 ust. 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.), uchwały Rady Miasta K. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych w K. oraz zarządzenia Prezydenta Nr [...] z dnia [...]r., przyznano A.P. usługi świadczone w dziennym domu pomocy społecznej w formie pobytu w okresie od dnia [...]r. do [...]r. oraz ustalono odpłatność za usługi w wysokości [...] zł za osobodzień. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji wskazano na konieczność udzielenia stronie pomocy w postaci usług w dziennym domu pomocy społecznej w formie pobytu. Jednocześnie stwierdzono, że dochód osoby/na osobę w rodzinie przekracza kryterium określone w ustawie o pomocy społecznej, w związku z czym odpłatność została ustalona zgodnie z uchwałą Rady Miasta K. oraz zarządzeniem Prezydenta. W odwołaniu od powyższej decyzji A.P. zakwestionowała sposób obliczenia jej dochodu wskazując, iż niesłusznie uwzględniono w nim alimenty, jakie płaci na syna, a także koszty lekarstw, jakie zażywa na stałe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego wskazał, że A.P. przebywa w [...] Pomocy Społecznej w K., posiada orzeczony [...] stopień niepełnosprawności, jest leczona [...], a jej miesięczny dochód wynosi [...] zł na co składa się zasiłek pielęgnacyjny oraz emerytura. Dodał, że w trakcie wywiadu środowiskowego strona oświadczyła, że co miesiąc przekazuje synowi [...] zł tytułem alimentów. Następnie organ przytoczył treść regulacji art. 51 ust. 1 oraz art. 97 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał, iż Rada Miejska w K. uchwałą Nr [...] z dnia [...]r. ustaliła zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych w K.. Podkreślił, iż zgodnie z § 1 załącznika nr 1 do tej uchwały korzystanie z pobytu w dziennym domu pomocy społecznej jest odpłatne według zasad tam określonych nie więcej jednak niż wynosi koszt usługi. Organ stwierdził, że dochód strony mieści się w przedziale powyżej 160%-200% kryterium dochodowego na osobę samotną. Wysokość odpłatności wynosi zatem 100% liczonej wg stawki żywieniowej, która w przypadku strony wynosi [...] zł za osobodzień. Odnosząc się do zarzutu odwołania Kolegium zauważyło, że płacone przez stronę dobrowolne i nieuregulowane sądownie alimenty na rzecz syna nie mogą być odliczone od dochodu, gdyż nie jest ona zobowiązana do ich świadczenia wyrokiem, ugodą sądową lub umową zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.P. podniosła zarzut niesłusznego wyliczenia jej dochodu poprzez uwzględnienie w nim kwot alimentów płaconych przez nią na rzecz syna. Do skargi dołączyła wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonej decyzji. Rozpoznając w ramach przedstawionych powyżej kryteriów kontroli skargę wniesioną przez A.P. Sąd uznał ją za zasadną. Oceniając bowiem zaskarżoną decyzję, która jakkolwiek utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, to jednak z uwagi na zakres zaskarżenia obejmujący odpłatność za przyznane stronie usługi świadczone w dziennym domu pomocy społecznej w formie pobytu, mogła tylko w takim zakresie utrzymać ją w mocy, Sąd uznał, że uchybia ona przepisom prawa. Kwestia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia została uregulowana w art. 97 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Do ośrodków wsparcia ustawa ta zalicza między innymi dzienne domy pomocy (art. 51 ust. 4 ). Zgodnie z ust. 4 art. 97 tej ustawy opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Natomiast po myśli art. 97 ust. 5 powołanej wyżej ustawy rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych. Rada Miejska w K. uchwałą Nr [...] z dnia [...]r. określiła takie zasady. Z treści tej uchwały wynika, że odpłatność za pobyt w dziennym domu pomocy społecznej oraz jej wysokość ustalana jest w zależności od wysokości dochodu osoby lub rodziny w stosunku do kryterium dochodowego na osobę samotną lub osobę w rodzinie określonego w ustawie o pomocy społecznej. Z powyższych uregulowań wynika zatem, iż dla ustalenia odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia oraz wysokości tej odpłatności istotne znaczenie ma prawidłowe obliczenie wysokości dochodu osoby lub rodziny wnioskującej o pomoc społeczną. Ustawa o pomocy społecznej nie pozostawia natomiast organom pomocy społecznej możliwości swobodnego wyboru sposobu obliczania dochodu wnioskodawcy, bowiem zawiera ona w art. 8 ust. 3 definicję legalną tego pojęcia. W myśl wskazanego przepisu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przytoczony wyżej przepis nie określa zatem, na jakiej podstawie oraz w jaki sposób mają być świadczone alimenty, które pomniejszają sumę miesięcznych przychodów. Warunkiem pomniejszenia uzyskiwanych przez stronę przychodów jest jedynie, by były to alimenty, a zapłata ich odbywała się na rzecz innych osób. Obowiązkiem organu jest więc zbadanie czy w rzeczywistości osoba wnioskująca o pomoc ponosi wydatki mające charakter alimentów, a więc czy jest obciążona ustawowym obowiązkiem dostarczania środków utrzymania, o których mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i czy obowiązek ten wykonuje, co może odbywać się zarówno w sposób dobrowolny, na mocy pisemnej lub ustanej umowy z uprawnionym, na mocy ugody sądowej czy też wyroku. Tym samym za błędne Sąd uznał stanowisko organu, iż przez umowę o alimenty należy rozumieć jedynie umowę zawartą przez strony i zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny. Jak podkreśla się w orzecznictwie – uprawniony i zobowiązany do alimentacji, mogą w szczególności ustalić rodzaj i zakres świadczenia w umowie zawartej na zasadach ogólnych, w ugodzie zawartej przed mediatorem w toku posiedzenia pojednawczego, wreszcie w trybie procesowym przed sądem. Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej również nie określa (nawet dla celów dowodowych w jakiej formie mają być ustalone alimenty, które odlicza się od dochodu (...). Jest oczywiste, że w sytuacji, kiedy strona powołuje się na umowę zawartą na zasadach ogólnych o alimenty, zarówno organy administracyjne, jak i kontrolujący rozstrzygnięcie sąd muszą rozważyć, czy umowa ta mimo swojej nazwy dotyczy świadczeń alimentacyjnych, czy też odzwierciedla inne świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1400/07). Konsekwencją nieprawidłowej wykładni prawa stało się niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji dochodowej skarżącej, która w toku postępowania wskazywała na okoliczność dobrowolnego płacenia alimentów na rzecz syna. Tym samym doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej w sposób mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie odpłatności za pobyt w ośrodku wsparcia. W ponownym postępowaniu organ będzie miał na względzie wskazania dotyczące wykładni art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i na tej podstawie ustali, czy skarżąca w istocie ponosi wydatki z tytułu alimentów, w jakiej wysokości i czy na rzecz osoby, która mieści się w katalogu osób uprawnionych do alimentów, o których mowa w art. 128 i nast. k.r.i o. W następstwie tych działań organ ponownie ustali wysokość uzyskiwanego przez stronę dochodu i na tej podstawie wyda stosowne rozstrzygnięcie co do odpłatności za pobyt w dziennym domu pomocy i uzasadni je stosownie do wymogów określonych art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy wobec stwierdzenia uchybienia prawa materialnego przez błędna interpretację art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej prowadzącą w ostatecznym wyniku do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Rozstrzygnięcie dotyczące wykonalności zaskarżonej decyzji wydano w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.