IV SA/Gl 785/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. odmówił A.S. umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych dla osób uprawnionych, tj. K. i P.S. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o zaliczce". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że została ona wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, spowodowanego uchyleniem przez organ odwoławczy poprzedniej decyzji odmownej. Obecnie kwestia umorzenia przedmiotowych należności została uregulowana w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy". Strona nie spełnia przesłanek tego przepisu, gdyż nie stwierdzono wobec niej skuteczności egzekucji należności alimentacyjnych przez okres co najmniej 3-letni. W odwołaniu A. S. domagał się umorzenia swoich zaległości. Podniósł, że z wnioskiem o umorzenie tych zaległości wystąpił w [...]. Sprawa była kilkakrotnie rozpatrywana w obu instancjach administracyjnych. Powołał się na swoją sytuację materialną, zdrowotną, uniemożliwiającą wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium wskazało, że co prawda wniosek został złożony pod rządami ustawy o zaliczce, jednak utraciła ona już moc prawną. Obecnie obowiązuje ustawa o pomocy. Według jej przepisów przejściowych nie ma możliwości stosowania dotychczasowych przepisów do spraw o umorzenie należności dłużnikowi z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Natomiast art. 30 ustawy o pomocy wprowadza dodatkową przesłankę, od której uzależniono umorzenie owych należności. Jest nią skuteczność egzekucji przez określony czas – minimum 3 lata. Jeżeli ta przesłanka nie jest spełniona, to żadne inne względy nie dają podstaw do umorzenia należności. Tymczasem wobec wnioskodawcy egzekucja nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat, a zaległa należność z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi [...] zł. W tej sytuacji, działając na podstawie obowiązujących przepisów prawa, organy administracji publicznej nie mogły uwzględnić zgłoszonego żądania. W skardze A.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i "przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wg przepisów ustawy z dnia 22.04.2005 r." Skarżący zarzucił naruszenie art. 41 ustawy o pomocy i niezastosowanie przepisów ustawy o zaliczce, co pozbawiło go możliwości ubiegania się o umorzenie zaległości alimentacyjnych. Skarżący powołał się na argumenty z odwołania i wywodził, że zmiana stanu prawnego nastąpiła w toku długotrwałego postępowania administracyjnego. Jego zdaniem powinny być w tych okolicznościach zastosowane przepisy ustawy o zaliczce, jako korzystniejsze dla niego, gdyż nie uzależniały umorzenia należności od skuteczności egzekucji. Wskazał, że prawo do zaliczek alimentacyjnych dla jego dzieci powstało przed wejściem w życie ustawy o pomocy, w związku z czym ma zastosowanie art. 41 tej ustawy. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W szczególności podkreślono, że przepisy przejściowe ustawy o pomocy dopuściły stosowanie dotychczasowych przepisów w konkretnych przypadkach, które nie obejmują spraw o umorzenie należności dłużnika z tytułu wypłaconej zaliczki. Kolegium zwróciło również uwagę na charakter zobowiązań alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Stosownie do art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej odbywa się wyłącznie w kryteriach legalności, a więc pod względem zgodności kontrolowanego aktu administracyjnego z prawem. Tymczasem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracyjne nie budzi zastrzeżeń i nie był kwestionowany przez skarżącego, zwłaszcza w zakresie istotnym dla jej wyniku. Kwestia wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, obowiązku alimentacyjnego skarżącego oraz stopnia skuteczności egzekucji prowadzonej wobec niego może być zatem uznana za bezsporną i nie wymaga szczegółowego omawiania. Należy jedynie zaznaczyć, iż ustalenia te znajdują pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W świetle zarzutów skargi odnieść trzeba się głównie do prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście zagadnień intertemporalnych. W toku postępowania administracyjnego weszła bowiem w życie ustawa o pomocy, która kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uregulowała inaczej niż dotychczasowa ustawa o zaliczce. Nowa ustawa zawiera jednak przepisy przejściowe wyraźnie regulujące granice stosowania przepisów dotychczasowych. Obejmują one sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Już to wyodrębnienie poszczególnych kategorii spraw w kolejnych trzech artykułach wskazuje wyraźnie, że pod pojęciem spraw o zaliczki alimentacyjne, użytym w art. 41 ustawy o pomocy, nie mieszczą się wszystkie sprawy uregulowane w rozdziale trzecim ustawy o zaliczce, lecz wyłącznie stricte sprawy o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Nie można zatem podzielić poglądu skarżącego, według którego art. 41 ustawy o pomocy obejmuje również sprawy o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, których poprzednio dotyczył przepis art. 16 ustawy o zaliczce. Ponadto art. 41 ustawy o pomocy nie uzależnia stosowania przepisów dotychczasowych od chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz od chwili powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ prawo to nie mogło powstać po wejściu w życie ustawy o pomocy, nie przewidującej już tego rodzaju świadczenia, to według koncepcji skarżącego art. 30 ust. 1 tej ustawy nie miałby nigdy zastosowania do należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Byłoby to sprzeczne z treścią owego art. 30 ust. 1, który właśnie wymienia należności, o których mowa m.in. w art. 28 ust. 1 pkt 2. Tak więc jednoznaczne unormowanie w ustawie o pomocy problematyki międzyczasowej nie pozwala na odwoływanie się do reguł interpretacyjnych, pozwalających na wybór prawa w przypadku braku w nowym akcie prawa tego rodzaju przepisów przejściowych. W rozpoznawanej sprawie nowe przepisy rzeczywiście zawężają możliwość uznaniowego decydowania o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego przez wprowadzenie sztywnych przesłanek normatywnych, jednakowoż zgodne jest to z wyrażoną w preambule ustawy o pomocy intencją ustawodawcy, by zwiększyć odpowiedzialność osób zobowiązanych do alimentacji. Odnosząc się do akcentowanych przez skarżącego jego warunków życiowych można jednocześnie zauważyć, że stosownie do art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd powszechny przy ustalaniu wysokości alimentów. W przypadku pogorszenia się tych możliwości art. 138 tego kodeksu daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Tak więc poza instytucją umorzenia należności według ustawy o pomocy skarżący dysponuje także innymi instrumentami prawnymi, dopasowującymi wymiar jego zobowiązań alimentacyjnych do jego aktualnej sytuacji życiowej. Zważywszy także na - słusznie podkreślony przez organ odwoławczy – charakter zobowiązań alimentacyjnych, nie można powziąć wątpliwości co do zgodności przedstawionej w zaskarżonej decyzji interpretacji prawa z normami konstytucyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. SJ/