IV SA/Gl 785/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 5 ust. 1 i 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 966 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie k.p.a.) odmówił przyznania A. J. dodatku mieszkaniowego. Organ ustalił, że powierzchnia użytkowa lokalu, która wynosi 62,04 m2 przekracza powierzchnię normatywną wynoszącą dla jednej osoby 35m2 o więcej niż 50%. W odwołaniu A. J. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez ich nienależyte zastosowanie oraz art. 5 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych przez błędną jego wykładnię i na tej podstawie wniósł o uchylenie tej decyzji oraz przyznanie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest wyłącznym właścicielem lokalu przy ul. [...] Podniósł, że z dniem 2 grudnia 2004 r. na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] (sygn. akt[...] ) została ustanowiona rozdzielność majątkowa między nim, a ówczesną jego żoną J. J. Zatem wraz z ustaniem wspólności majątkowej małżonków każdy z nich uzyskał równy udział w majątku wspólnym, w tym w ww. lokalu. Zdaniem odwołującego oznacza to, że nie jest możliwe przyjęcie, że skarżący wykorzystuje, względnie jest uprawniony do wykorzystywania całości powierzchni lokalu. Ponadto wskazał na swoją trudną sytuację materialną oraz dołączył kserokopie dokumentów na poparcie zawartych w odwołaniu twierdzeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium za prawidłowe uznało ustalenia faktyczne i wnioski organu I instancji oraz właściwe zastosowanie przepisów prawa. Podkreśliło, że decyzja w sprawie dodatku mieszkaniowego nie jest wydawana w ramach uznania, a przyznanie dodatku zależy od spełnienia ściśle określonych w ustawie warunków. Uznało, że załączone do odwołania dokumenty obrazujące sytuację materialną i osobistą strony sprzed kilku lat nie mają istotnego znaczenia w tym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniesionej przez ustanowionego dla A. J. pełnomocnika z urzędu zarzucono powyższej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a to - art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. polegające na niewszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia i uznaniu, że skarżący nie spełnia kryterium użytkowania lokalu o powierzchni nieprzekraczającej powierzchni normatywnej określonej w art. 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, podczas gdy skarżący nie posiada tytułu prawnego do całego lokalu - art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 k.p.a. polegające na ustaleniu, że przedstawione przez skarżącego dokumenty dotyczące jego stanu majątkowego są nieaktualne, a co za tym idzie nie mające znaczenia dla sprawy oraz nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do argumentów podnoszonych w odwołaniu, w tym posiadania tytułu prawnego jedynie do części lokalu. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego, a to: art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych w związku z art. 206 Kodeksu cywilnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz art. 3 tej ustawy poprzez uznanie, że stosunki majątkowe skarżącego nie mają istotnego znaczenia dla sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi akcentowano w szczególności brak odniesienia się do twierdzeń strony o przysługującym mu udziale w prawie własności zajmowanego lokalu oraz nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego dla poczynienia ustaleń w tym zakresie. Wskazano, że skarżący jest współwłaścicielem w częściach ułamkowych spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nabył w trakcie trwania związku małżeńskiego, a wraz z jego ustaniem współwłasność lokalu stała się współwłasnością udziałową. Powołując się na treść art. 206 k.c. podniesiono, że skarżący jako współwłaściciel uprawniony jest do korzystania z rzeczy wspólnej w takim zakresie w jakim daje się to pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli, a zatem nigdy nie jest uprawniony do korzystania z całego lokalu, jak w istocie przyjęły organy. W tej sytuacji, organ winien był uznać, że skarżący posiada tytuł prawny do zajmowania jedynie połowy lokalu, w przeciwnym razie powinien był przeprowadzić stosowane dowody i ustalić jaka część lokalu zajmowana jest przez skarżącego. Dopiero po ustaleniu części lokalu, do zajmowania której posiada tytuł i którą rzeczywiście użytkuje organ winien przystąpić do weryfikacji pozostałych przesłanek. Ponadto nie podzielono twierdzeń organu odwoławczego, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie ma znaczenia dla sprawy akcentując, że dodatek mieszkaniowy należny jest właśnie osobom będącym w trudnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę organ postulował jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podniósł, że stosownie do art. 195 k.c. w wypadku współwłasności, prawo własności tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom, co oznacza, że pomimo istnienia takiej wspólności rzecz nie jest podzielona i żadnemu ze współwłaścicieli nie przysługuje wyłączne prawo do fizycznie określonej części rzeczy. Każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy, ograniczone takim samym prawem innego współwłaściciela. Wskazano, że A. J. dysponuje lokalem mieszkalnym pow. 62,04 m2, w którym nie wydzielono części, nie zniesiono współwłasności. Zatem nie można przyjąć poglądu, iż w wyniku rozdzielności majątkowej każdy ze współwłaścicieli lokalu mieszkalnego ma tylko prawo do jego połowy, co wpływa na powierzchnię normatywną uprawniającą do przyznania zawnioskowanego świadczenia. Wpływ na sposób obliczenia normatywnej powierzchni może mieć tylko cywilnoprawna umowa najmu albo podnajmu, prawomocny wyrok, w którym orzeczono o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. Nadmieniona, że poza skarżącym w lokalu nie zamieszkują inne osoby. Natomiast skarżący nie przedstawił dowodów, na to, iż został dokonany podział mieszkania. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniósł, że pomimo, iż nie dokonano jakichkolwiek ustaleń faktycznych, w związku ze zniesieniem wspólności majątkowej, organ zastosował niedopuszczalne prawem domniemanie korzystania przez skarżącego z całości mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych reguluje ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 966 ze zm.). Dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przesłanek ściśle określonych w przepisach prawa, jak tytuł prawny do lokalu, dochód gospodarstwa domowego, liczba członków gospodarstwa domowego, powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu, wysokość wydatków poniesionych na mieszkanie. W art. 2 ust. 1 tej ustawy ustawodawca określił krąg podmiotów, którym przysługuje dodatek mieszkaniowy, do którego zalicza najemców i podnajemców lokali mieszkalnych (pkt 1), osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego (pkt 2), osoby mieszkające w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicieli samodzielnych lokali mieszkalnych (pkt 3), inne osoby mające tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszące wydatki związane z jego zajmowaniem (pkt 4), a nawet - osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekujące na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny (pkt 5). W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, oraz że zajmowany przez niego lokal spółdzielczy przy ul. [...] ma powierzchnię użytkową 62,04m2. Z twierdzeń skarżącego wynika, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu w ½ części, na dowód czego przedłożył orzeczenie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] (sygn. akt [...]) o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej od dnia 2 grudnia 2004 r. W aktach sprawy znajduje się przydział spółdzielczego lokalu mieszkalnego własnościowego przy ul. [...] z dnia [...] jaki otrzymał A. J. Z treści tego dokumentu wynika, że w przydzielonym lokalu ma prawo zamieszkiwać żona J. J. Według obowiązującego w dacie przydziału art. 215 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. 1995, Nr 54, 288 ze zm.) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przydzielonego obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny należało wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe ... (§ 2). Ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa nie pociągało za sobą ustania wspólności spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego; jednakże sąd, stosując odpowiednio przepisy o zniesieniu wspólności majątkowej, mógł na żądanie jednego z małżonków z ważnych powodów znieść wspólność tego prawa (§ 3). Przytoczone przepisy art. 215 § 2 i 3 na podstawie art. 29 pkt 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) uległy ograniczeniu do spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego powstałego na podstawie tzw. przydziału spółdzielczego przed dniem 24 kwietnia 2001 r. Natomiast na podstawie art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 240, poz. 2058) z dniem 15 stycznia 2003 r. przepisy art. 215 § 2 i 3 zostały uchylone. Prawo to stało się spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu w rozumieniu przepisów rozdziału 21 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Jednakowoż w związku z tym, że ustawa ta nie zawiera szczególnej regulacji we wskazanym zakresie, przynależność do małżonków spółdzielczego własnościowego prawa do lokali mieszkalnych nabywanych od dnia 15 stycznia 2003 r. podlega ustaleniu na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Natomiast co do przynależności tego prawa nabytego przed wskazaną datą wypowiedział się w uchwale z dnia 11 lutego 2005 r. III CZP 79/04 Sąd Najwyższy, który przyjął , że z dniem 15 stycznia 2003 r. przysługujące obojgu małżonkom spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego przydzielonego przed dniem 24 kwietnia 2001 r. poddane zostało, zgodnie z regułą bezpośredniego działania ustawy nowej, reżimowi obowiązującego małżonków ustroju majątkowego. Jeżeli zatem małżonkowie w dniu 15 stycznia 2003 r. podlegali ustawowej wspólności majątkowej, omawiane spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu stało się z tym dniem przedmiotem ich wspólności łącznej jedynie według norm regulujących ustawową wspólność majątkową małżeńską (tj. już bez ograniczeń wynikających z uchylonych przepisów art. 215 § 2 i 3 Prawa Spółdzielczego), a jeżeli podlegali rozdzielności majątkowej - przedmiotem wspólności w równych częściach ułamkowych, tj. takiej, jaka powstałaby, gdyby po dniu 14 stycznia 2003 r. nabyli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, pokrywając w równych częściach wkład budowlany. Wobec powyższego mając na względzie, że skarżący otrzymał przydział spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w trakcie trwania związku małżeńskiego i przed dniem 24 kwietnia 2001 r., a małżonkowie w dniu 15 stycznia 2003 r. podlegali ustawowej wspólności majątkowej, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu stało się z tym dniem przedmiotem ich wspólności łącznej według norm regulujących ustawową wspólność majątkową małżeńską. Zgodnie z orzeczeniem sądowym skarżący od dnia 2 grudnia 2004 r. pozostawał w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Oznacza to, że majątek powstały w okresie wspólności majątkowej małżeńskiej, w tym spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, przekształca się ze współwłasności łącznej, bezudziałowej – we współwłasność w równych częściach ułamkowych. Natomiast istota współwłasności w częściach ułamkowych polega na tym, że własność rzeczy przysługuje niepodzielnie wszystkim współwłaścicielom, wobec czego żaden z nich nie ma fizycznie wydzielonej części rzeczy na swoją wyłączną własność. Mając na względzie, że prawo nie reguluje odrębnie wspólności innych praw poza współwłasnością rzeczy, do wspólności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu należałoby stosować odpowiednio zasadę wynikającą z art. 206 k.c. Jeżeli zatem rzecz nie została podzielona do korzystania, każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 k.c.). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 kwietnia 2001 r. III CKN 21/1999 (publik.: Lex nr 52366) z przepisów kodeksu cywilnego regulujących współwłasność nie wynika, aby współwłaściciel miał uprawnienie do korzystania tylko z takiej części wspólnej rzeczy, która odpowiada wielkości jego udziału. Powyższe oznacza, że współwłaściciel spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu posiada tytuł prawny do korzystania z całego lokalu mieszkalnego, w sytuacji gdy nie sprzeciwiają się temu pozostali współwłaściciele. Inny sposób korzystania z lokalu, np. korzystania przez jednego ze współwłaścicieli wyłącznie z określonej części, współwłaściciele mogą wprowadzić umową zawartą na piśmie (guod usum), albo może zostać określony orzeczeniem sądu. Zatem tylko wtedy, gdyby ustalono, że skarżący, bez względu na posiadany udział we współwłasności, korzysta w sposób niepodzielny z lokalu mieszkalnego o powierzchni 62,04 m2, która przekracza powierzchnię normatywną o 50% rozstrzygnięcie należałoby uznać za zgodne z prawem. Jednakże brak jednoznacznych ustaleń co do tego, czy skarżący niepodzielnie włada przedmiotowym lokalem mieszkalnym, czyni wydaną decyzję przedwczesną, co stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodzić się należy z zarzutem skargi co do naruszenia art. 107 k.p.a., bowiem Kolegium w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniosło się do podniesionych w odwołaniu okoliczności dotyczącej udziału w prawie do przedmiotowego lokalu. Natomiast odpowiedź na skargę nie może zastępować ani uzupełniać uzasadnienia rozstrzygnięcia podjętego w sprawie. Jedynie wyczerpujące przedstawienie stronie w toku postępowania administracyjnego ustaleń faktycznych oraz oceny prawnej daje możliwość podjęcia skutecznej obrony swych racji. Nie dysponując taką wiedzą strona nie może przedstawić dowodów oraz dawać wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Ocena prawna i wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z uwag przytoczonych powyżej. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.