IV SA/Gl 795/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2016 r. sprawy ze skargi I.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta B. uznał zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłacony skarżącej I. W. na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] w okresie od marca 2014 r. do października 2014 r. w łącznej wysokości 1976,00 zł. za nienależnie pobrane świadczenia, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ wskazał, że w dniu 21 października 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na rzecz T. W. W dniu 2 grudnia 2013 r. została wydana decyzja Prezydenta Miasta B. przyznająca świadczenia rodzinne na rzecz w/w dziecka na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. Następnie organ został poinformowany, iż Sąd wyrokiem o sygn. akt [...] z dnia [...] ustalił, że A. Ż. jest ojcem małoletniego T. W., a jednocześnie skarżąca dostarczyła postanowienie [...] z dnia [...] w którym Sąd udzielił zabezpieczenia w postaci alimentów na rzecz w/w dziecka w kwocie 400,00 zł począwszy od 5 listopada 2014 r. W związku z powyższym organ stwierdził, że w okresie od marca 2014 r. do października 2014 r. ojciec T. W. był znany i skarżąca nie miała zasądzonych alimentów. Organ podniósł, że zgodnie z art. 11a ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114), dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Organ wskazał, że na podstawie art. 3 pkt. 17a cytowanej ustawy, osoba samotnie wychowująca dziecko - oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Następnie podniósł, że treścią art. 25 ust 1 tej ustawy, zawartego w pouczeniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych – skarżąca została poinformowana, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne i dodał, że zgodnie z art. 32 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy, organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W podsumowaniu organ stwierdził, że w związku z powyższym, w okresie od marca 2014 r. do października 2014 r. powstały świadczenia nienależnie pobrane w łącznej kwocie 1976,00 zł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania I. W. utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję Prezydenta Miasta B. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że ojciec dziecka jest nieznany. Następnie podniósł, że z akt sprawy wynika bezspornie, iż od marca 2014r. ojciec małoletniego T. W., A. Ż. był już znany zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z dnia [...]. W związku z tym organ stwierdził, że z uwagi na treść cytowanego wyżej art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka stronie nie przysługiwał, ponieważ strona nie miała w okresie od marca 2014r. do października 2014r. zasądzonych alimentów od jego ojca. Dodał, że z akt sprawy wynika, iż strona była pouczona o treści art. 25 wyżej wymienionej ustawy już w momencie składania wniosku o zasiłek rodzinny (formularz wniosku zawiera bardzo rozbudowane pouczenie). Ponadto pouczenie o treści art. 25, znalazło się również w decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne. Wobec tego w ocenie organu odwoławczego, z uwagi na cytowane wyżej przepisy prawa jak i zebrany w sprawie materiał dowodowy - nie budzi wątpliwości co do zgodności z prawem, decyzja organu I instancji ustalająca, że świadczenia rodzinne pobierane przez stronę w okresie od marca 2014r. do października 2014r. były świadczeniami nienależnymi. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, I. W. podniosła przede wszystkim, że wyrok ustalający ojcostwo uprawomocnił się w październiku/wrześniu 2014 r., a orzeczenie o zabezpieczeniu alimentów na czas sprawy - 7.11.2014 r., zaś wyrok zasądzający alimenty uprawomocnił się 31.03.2015 r. Skarżąca wskazała, że w jej ocenie nie zachodzą przesłanki do uznania, iż świadczenie rodzinne zostało nienależnie pobrane, ponieważ nie została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które powodują brak prawa do pobierania przyznanych świadczeń. Zarzuciła, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie powinno być jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Dodała, że świadczenia rodzinne kierowane są do rożnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Wobec tego pouczenia, które są do nich kierowane, powinny być zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Wskazała, że ocena, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga pełnego zindywidualizowania. Zarzuciła, że w powyższej sprawie nie można mówić o prawidłowym pouczeniu, a w konsekwencji o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym. Podniosła, że miała obowiązek powiadomić organ o zmianach w sytuacji materialnej i rodzinnej, czyli w jej rozumieniu o prawomocnym wyroku w sprawie o alimenty i o ustalenie ojcostwa. Podkreśliła, że świadczenie pobierała w przekonaniu, że jest jej należne, nie była świadoma innego stanu rzeczy, w tym tego, że nieprawomocny wyrok w sprawie o ustalenie ojcostwa ma zgłaszać do MOPS. Dodała, że była pewna, iż pouczenie dotyczy ewentualnego orzeczenia alimentów, a nie ojcostwa oraz, że sprawiedliwe jest, aby momentem ustania jej samotnego rodzicielstwa był co najmniej moment prawomocności wyroku o ustalenie ojcostwa (październik/wrzesień 2014), a najpewniej moment zmiany jej sytuacji materialnej, która nastąpiła w dniu 7.11.2014 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że według art. 7 pkt 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że ojciec dziecka jest nieznany. Następnie podniósł, że z akt sprawy wynika bezspornie, iż od marca 2014 r. ojciec małoletniego syna skarżącej – T. W., był już znany zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] sygn. [...] Natomiast z dołączonego do akt administracyjnych materiału dokumentacyjnego wynika, że wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] – w wyniku wniesienia apelacji – uprawomocnił się z dniem 26 września 2014 r. Dopiero więc od daty uprawomocnienia się tego wyroku, ustalone jest ojcostwo wyżej wymienionego. Nie może być przecież kwestionowane, że w wyniku wniesienia apelacji, wyrok sądu I instancji może zostać uchylony i po ponownym przeprowadzeniu postępowania – sprawa może być rozstrzygnięta zupełnie inaczej niż w pierwszym wyroku. Wobec tego dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku ustalającego ojcostwo, można uznać, że w sprawie nie występuje już przesłanka z cytowanego wyżej art. 7 pkt 5 lit. b oraz z art. 11a ust 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ ojciec dziecka jest nieznany. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie o sygn. akt I OSK 1134/11 stwierdził, iż "podstawową informacją stanowiącą o przyznaniu bądź też odmowie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest data prawnego ustalenia ojcostwa dziecka. Oznacza to, że tak długo, jak długo ojciec dziecka jest prawnie nieznany, tak długo stronie przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka." W końcowej części uzasadnienia tego wyroku NSA podkreślił, że ojcostwo biologiczne dziecka oraz fakt, czy ojciec dziecka jest znany matce dziecka, nie może być brany pod uwagę na gruncie wskazanego wyżej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1134/11, dostępny w internecie). W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że przy rozpoznaniu sprawy doszło do naruszenia art. 7 pkt 5 lit. b oraz art. 11a ust 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które należały do podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.