IV SA/Gl 798/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu, 2. oddalić wniosek w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści skargi z dnia 5 lipca 2018 r. S. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na brak wiedzy prawniczej i zły stan zdrowia. Równocześnie skarżący przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W treści tego formularza oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i pobiera emeryturę, w kwocie 2.600 zł, z kolei jego żona otrzymuje świadczenie z ZUS, w wysokości 800 zł. Dodatkowo wnioskodawca wyszczególnił koszty utrzymania swego gospodarstwa domowego wymieniając wśród nich czynsz i opłaty za tzw. media (ogółem 1.500 zł), wydatki na leki dla siebie i żony (ogółem 1.100 zł) oraz "bieżące wydatki", w kwocie 400 zł. Odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 27 sierpnia 2018 r.) skarżący przedłożył przekaz pocztowy potwierdzający otrzymanie przezeń emerytury za styczeń 2018 r. oraz dokumenty obrazujące ponoszone koszty utrzymania. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe uwzględnienie wniosku. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś dochód przypadający na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe, zważywszy wysokość obciążających tę rodzinę wydatków nie umożliwia dokonania oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, a w szczególności wydatków jakie wiążą się zazwyczaj z opłaceniem radcy prawnego z wyboru, bez uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych. Istotny wpływ na podjęcie takiego rozstrzygnięcia miał przy tym fakt, iż wnioskodawca jest osobą w podeszłym wieku (85 lat), schorowaną (patrz: treść skargi), zaś jego oświadczenia wskazują na związaną z tym nieporadność (vide: pismo z dnia 20 września 2018 r. - karta nr 7 załącznika do akt sprawy). Wszystkie te okoliczności przemawiają za zasadnością ustanowienia dlań pełnomocnika z urzędu. Uznano jednak, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżący nie zdołał wykazać, że jego sytuacja materialna jest aż tak trudna, aby uniemożliwiać jakąkolwiek partycypację w kosztach związanych z niniejszą sprawą. Zarówno bowiem on sam jak i jego małżonka osiągają stały dochód, w kwocie netto ogółem 3.640,93 zł, na co składa się pobierana przezeń emerytura, w wysokości 2.840,93 zł (udokumentowana przekazem pocztowym) oraz emerytura jego żony, w kwocie 800 zł (skarżący wbrew wezwaniu nie udokumentował w żaden sposób tego świadczenia, w związku z czym przyjęto kwotę, którą zadeklarował we wniosku - rubryka nr 8 formularza "PPF"). Równocześnie, miesięczna suma udokumentowanych przez wnioskodawcę niezbędnych kosztów utrzymania to 938,79 zł, na co składa się: czynsz (611 zł), opłata za energię elektryczną (39,95 zł), opłata za dzierżawę (38,75 zł), podatek od nieruchomości (11,92 zł - 1/12 rocznej należności w kwocie 143 zł), wydatek na paliwo gazowe (180,25 zł), ubezpieczenie samochodu (49,42 zł - 1/12 rocznej opłaty wynoszącej 593 zł) oraz ubezpieczenie na życie (7,50 zł - 1/3 opłaty kwartalnej, w kwocie 22,50 zł). Wnioskodawca powoływał się dodatkowo na bardzo wysokie koszty zakupu leków (700 zł dla siebie i 400 zł dla żony), jednak wbrew wyraźnemu wezwaniu nie potwierdził ich żadnymi stosownymi dokumentami źródłowymi, takimi jak faktury VAT, paragony czy chociażby zaświadczenia lekarskie. Nadesłał jedynie sporządzone odręcznie zestawienie kosztów poniesionych na lekarstwa w okresie od stycznia do października 2017 r., gdzie wymienione zostały kwoty za poszczególne miesiące (w dwóch rubrykach, bez jakichkolwiek szczegółowych danych), których sumy to odpowiednio 1,940,63 zł oraz 1.043,81 zł. Pomimo, iż zestawienie to trudno uznać za w pełni miarodajny dokument, rozpoznający wniosek uznał wymienione w nim kwoty za wiarygodne biorąc pod uwagę podeszły wiek skarżącego oraz deklarowany przezeń stan zdrowia. Suma ujętych w tym zestawieniu wydatków za okres 10 miesięcy to ogółem 2.984,44 zł, co daje średnio na miesiąc 298,44 zł. Jak zatem wynika z powyższego, ogólna kwota niezbędnych miesięcznych kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy to 1.237,23 zł (udokumentowane koszty 938,79 zł + leki według w/w zestawienia 298,44 zł). Po odliczeniu tych kosztów, do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje zatem kwota około 2.400 zł i nawet uwzględniwszy, iż należy ją jeszcze pomniejszyć o konieczne wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwóch osób, nie budzi wątpliwości, że umożliwia ona bez trudu wygenerowanie środków na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi, wynoszącego zaledwie 100 zł (najniższa wysokość wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym). W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby okoliczności sprawy uzasadniały zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Zważywszy bowiem relację pomiędzy dochodem jego gospodarstwa domowego a rozmiarem obciążających go, niezbędnych kosztów utrzymania, nie sposób uznać, aby uiszczenie opłaty sądowej w kwocie zaledwie 100 zł mogło mu uniemożliwić zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych. Mając na względzie wszystkie powołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.