IV SA/Gl 802/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2007r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...], nr [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Z. przyznano H. S., na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 ) prawo do zasiłku stałego. Z ustaleń organu wynikało, iż strona zaliczona jest do osób [...],[...] posiada własnego dochodu, a dochód rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo, w osobach [...] i [...] dzieci, nie przekracza kryterium dochodowego. Kolejną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 11 ust. 2, art. 12 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) Wójt Gminy Z. uchylił, począwszy od miesiąca [...] r., swoją decyzję [...] z dnia [...] r., na mocy której przyznano H. S. uprawnienia do zasiłku stałego. Jako przyczynę rozstrzygnięcia podano brak współdziałania w rozwiązywaniu [...] sytuacji życiowej strony przejawiający się w uniemożliwieniu ustalenia aktualnego dochodu rodziny strony i określenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie H. S. Organ podkreślił, iż w trakcie przeprowadzonego wywiadu nie ustalono żadnych okoliczności wskazujących na prowadzenie przez H. S. odrębnego gospodarstwa. H. S. wniósł od decyzji te odwołanie, zaprzeczając faktom podanym w jej uzasadnieniu. Oświadczył, iż od [...] r. został zerwany jego [...] z B. L., a o fakcie nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa z tą osobą zarówno ona jak i odwołujący informował osoby przeprowadzające wywiad. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium uznało, iż sprawa nie została należycie wyjaśniona, a także naruszono przepis art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. W celu dokładnego ustalenia czy w istocie odwołujący pozostaje we wspólnym gospodarstwie z B. L. zalecono odebranie od B. L. oświadczenia o wysokości jej dochodów i o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa z odwołującym. Nakazano również dokonać sprawdzenia na jakiej podstawie prawnej H. S. przebywa w mieszkaniu B. L. i sprawdzenie, czy uzyskiwane od H. S. środki pieniężne z tytułu zamieszkiwania w jej mieszkaniu zgłosiła ona w Urzędzie Skarbowym jako dochód z tytułu podnajmu. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wójt Gminy Z. w dniu [...] r. wydał decyzję Nr [...], w której na podstawie art. 11 ust. 2, art. 12 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 ) powtórnie uchylił, począwszy od miesiąca [...] r., swoją decyzję [...] z dnia [...] r., na mocy której przyznano H. S. uprawnienia do zasiłku stałego. W uzasadnieniu wskazano, iż przeprowadzony po raz drugi wywiad środowiskowy nie potwierdził stanowiska strony. H. S. nie posiada umowy podnajmu i zamieszkuje w takich samych warunkach jak w okresie, gdy prowadził z B. L. wspólne gospodarstwo. Organ zauważył iż wzajemne relacje H. S. i B. L. są dobre, udostępnia mu ona sprzęty i wyposażenie domowe, a także samochód. W opinii organu H. S. nadal pozostaje we wspólności gospodarczej z B. L i dziećmi, a przyczyną ich twierdzeń o zerwaniu więzi jest fakt podjęcia przez B. L. pracy. Zauważono nadto, iż brak współpracy z organem ze strony H. S. uniemożliwił ustalenie sytuacji materialno-bytowej jego i rodziny, z którą pozostaje we wspólności gospodarczej. W obszernym odwołaniu, jakie sporządził H. S. powołał się on na okoliczność złożenia w [...] r. wniosku o przyznanie mieszkania socjalnego i konieczność zamieszkiwania w mieszkaniu B. L. do czasu rozpoznania tego wniosku. Wskazał, iż mimo braku umowy podnajmu przekazuje B. L. kwotę wynikającą ze wzrostu czynszu z tytułu jego zamieszkiwania. Opisał, iż posiada do dyspozycji wyłącznie określone wyposażenie mieszkania, gospodaruje samodzielnie, a zajmowany pokój wyodrębniony jest z całego mieszkania na tyle, na ile wyraziła zgodę B. L. Nie mógł zatem przerobić tego pomieszczenia tak dalece, by był całkowicie odseparowany od pozostałych pomieszczeń mieszkalnych, ani też nie może zaprzestać korzystania z łazienki czy kuchni. Potwierdził, iż stara się być w dobrym kontakcie z B. L. dla dobra ich wspólnych dzieci, co nie znaczy, iż ich [...] nadal trwa. Uzupełniając swoje odwołanie załączył oświadczenie podpisane przez odwołującego i osobę o nazwisku J. K. W oświadczeniu tym poinformował, iż jest obecnie związany z J. K. W toku postępowania międzyinstancyjnego organ I instancji dokonał czynności sprawdzających w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w T. i uzyskał informację, iż H. S. jest właścicielem samochodu osobowego marki [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium uznało, iż sprawa informacje, które wpłynęły do organu po wydaniu decyzji wymagają sprawdzenia. Konieczne jest bowiem uzyskanie urzędowej informacji o dacie nabycia samochodu przez H. S. i skonfrontowanie tego faktu z jego dotychczasowym oświadczeniem majątkowym, w którym brak jest wskazania, by był on właścicielem samochodu. Nadto Kolegium zleciło organowi I instancji dokonanie właściwych ustaleń w związku z treścią pisma uzupełniającego odwołanie, w którym H. S. powołuje się na pozostawanie w związku z J. K. W wyniku kolejnego rozpoznania sprawy Wójt Gminy Z. w dniu [...] r. wydał decyzję o numerze [...], w której jak dotychczas, na podstawie art. 11 ust. 2, art. 12 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 ) uchylił, począwszy od miesiąca [...] r., swoją decyzję [...] z dnia [...] r., na mocy której przyznano H. S. uprawnienia do zasiłku stałego. W uzasadnieniu wskazano, iż przeprowadzony ponownie wywiad środowiskowy pozwolił na ustalenie, iż H. S. i B. L. oraz [...] dzieci zamieszkują wspólnie [...] r. Od dnia zakupu lokalu przez B. L. w lokalu tym istniała tylko jedna kuchnia i jedna łazienka. Od [...] r. pozostawanie we wspólności gospodarczej H. S. i B. L. nie było kwestionowane. W rodzinie nie były zgłaszane żadne konflikty. Na dzień wywiadu mieszkanie stanowiło otwartą całość, a pokój, który określał H. S. jako swoje centrum życiowe wyposażony był w meble dziecięce i rozkładany fotel do spania. Jak ustalono całość opłat za mieszkanie oraz media ponosi B. L. Mimo zasądzonych od H. S. na rzecz dzieci alimentów nigdy nie wystąpiła o ich egzekwowanie, mimo, iż alimentów tych nie otrzymuje. W opinii organu H. S. nie wykazał z jakich środków zaspakaja swoje niezbędne potrzeby, co potwierdza brak samodzielności ekonomicznej eliminującej możliwość prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. Zauważono nadto, iż H. S. swoim zachowaniem nie potwierdzał całkowitego braku dochodu, gdyż przyznane mu w [...] r. karty żywnościowe odebrał dopiero w [...] r. Przyznany zasiłek celowy przeznaczył natomiast na rejestrację zakupionego samochodu, nie dokumentując jednocześnie w sposób wiarygodny pochodzenia środków na kupno tego pojazdu. Jako niewiarygodne uznano twierdzenia H. S. o pozostawaniu w związku z inną kobietą. Relacje pomiędzy nim, a B. L. są bardzo dobre co potwierdza fakt udostępniania przez nią H. S. samochodu i telefonu. Stwierdzając zatem, iż H. S. pozostaje we wspólności gospodarczej z B. L. organ podniósł, iż konieczne było ustalenie wysokości jej dochodu. Uniemożliwiła ona jednak skutecznie uzyskanie takiej informacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., powołując się na odwołanie H. S., którego w aktach sprawy brak, decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło ponownie zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium uznało, iż sprawa nie została należycie wyjaśniona z naruszeniem postanowień ustawy z dnia 12 marca 2004 r. oraz kodeksu postępowania administracyjnego. Uchylenie prawa do wcześniej przyznanej pomocy społecznej wymagało, w opinii organu odwoławczego, jednoznacznego wykazania powodów, dla których pomoc ta nie należała się nadal. W decyzji organu odwoławczego zauważono, iż postępowanie organów pomocowych pozostaje w sprzeczności z ich stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji. Z jednej bowiem strony H. S. uzyskiwał pomoc w postaci kart na żywność czy zasiłku celowego. Z drugiej strony organ wskazywał, iż jest on osobą nie wymagającą wsparcia ze strony pomocy społecznej. Nakazując organowi I instancji ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa przez H. S. z B. L. Kolegium poleciło również pouczyć stronę o skutkach, jakie wynikają z braku współpracy z organem pomcowym, a także o możliwości zastosowania domniemania wspólnego gospodarowania w sytuacji, gdy okoliczności świadczące o takiej sytuacji nie zostaną przez stronę, w ramach współpracy z organem, usunięte. Wskazano nadto jako konieczne, ustalenie wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę z tytułu dorywczych prac, których wykonywanie potwierdziła. W toku postępowania, jakie miało miejsce po kolejnym uchyleniu decyzji wydanej przez Wójta Gminy Z. organ przeprowadził ponowny wywiad środowiskowy, w ramach którego przeprowadzono rozmowę z H. S., a komentarz z tej rozmowy oraz zachowywania się w trakcie wywiadu przez stronę zamieszczono w treści wywiadu. Uzyskano oświadczenia złożone przez H. S., iż utrzymuje się ze [...] i dorywczo [...], z tytułu czego osiąga kwoty po [...] zł miesiecznie, a [...] zł za [...] miesiące. Wspiera go finansowo sąsiad R. K. Nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ani z J. K. ani z B.L. Przyjęto także oświadczenie B. L., która potwierdziła swoje dotychczasowe stanowisko co do braku wspólności gospodarczej z H. S., a także co do braku możliwości wyegzekwowania od niego alimentów na wspólne dzieci. Ponad powyższe bezskutecznie wezwano stronę do przygotowania kopii dowodu rejestracyjnego i umowy kupna sprzedaży samochodu [...]. Wystąpiono także do właściciela [...], w której, według oświadczenia H. S. miał on dorywczo pracować, o podanie wysokości wynagrodzenia strony. Mając tak uzupełniony materiał dowodowy na względzie Wójt Gminy Z. wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...], w której na podstawie art. 11 ust. 1, art. 12 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 ). W uzasadnieniu podano, iż zasiłek celowy na zakup żywności przyznano mając na względzie [...], gdy opuszczała [...]. Pomoc ta, zgodnie z oświadczeniem strony wykorzystana została niezgodnie z przeznaczeniem. Odnosząc się do zebranego materiału dowodowego, organ I instancji uznał składane przez H. S. oświadczenia za sprzeczne ze sobą. Jednocześnie powołano się na okoliczności stwierdzone w trakcie przeprowadzonego wywiadu, takie jak dobre relacje pomiędzy stroną, a B. L., stale podnoszący się standard mieszkania, dostępność do wszystkich pomieszczeń przez stronę, wspólne wychowywanie dzieci, nieponoszenie przez H. S. żadnych opłat z tytułu zamieszkania, i korzystanie ze wspólnych sprzętów gospodarstwa domowego rażąca dysproporcja pomiędzy wykazywanym dochodem a poziomem życia, co potwierdza decyzja o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, ciągła zmiana samochodów i spłata kredytów, a także nie egzekwowanie alimentów przez B. L. W ocenie organu wskazane okoliczności pozwalały na przyjęcie prowadzenia wspólnego z rodziną gospodarstwa domowego, w której dochodów nie udało się ustalić z przyczyn leżących po stronie osoby wnioskującej o pomoc społeczną. Odwołując się od wskazanej decyzji H. S. wniósł o przyznanie mu zasiłku stałego zaprzeczając ustaleniom dokonanym przez Wójta Gminy Z. Podtrzymał swoje stanowisk co do prowadzenia przez siebie jednoosobowego gospodarstwa kwestionując możliwość ustalenia w czasie wywiadu środowiskowego wzajemnych relacji, w jakich miałby pozostawać z B. L. Nie była ona bowiem wtedy obecna w mieszkaniu. Podkreślił, iż jego relacje z dziećmi nie mogą pozostawać w związku ze stosunkiem do ich matki. Zaprzeczył też, by miał jakikolwiek wpływ na zmiany w mieszkaniu, takie jak remont drzwi itp., które dokonuje B. L. Wskazał, iż został wezwany do podpisania protokołu z wywiadu w obecności policji, odmówił jednak, gdyż nie zgadzał się z treścią zapisów pracownika organu zawierających nieprawdziwe stwierdzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził, iż stan faktyczny sprawy jednoznacznie wskazuje na pozostawanie odwołującego na utrzymaniu B. L., co w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Deklarowane przez odwołującego miesięczne dochody nie pozwalają bowiem na ekonomiczną samodzielność. Zauważono jednocześnie, iż oświadczenia H. S., co do wysokości jego dochodów pozostają w sprzeczności z faktami świadczącymi o znacznie lepszej kondycji finansowej, niż deklarowana. Spłacił on bowiem terminowo [...]. Mieszka w dobrych warunkach, nie cierpi niedostatku, jeździ [...] samochodami, a jak wynika z oświadczeń pracowników socjalnych jest osobą zadbaną i modnie ubraną. Kolegium podkreśliło również odmowę współpracy strony z organami pomocy społecznej, co pozostaje w sprzeczności z obowiązkami osób starających się o wsparcie ze świadczeń pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. S kwestionując stanowisko organu odwoławczego wyraził swoją dezaprobatę wobec osób prowadzących postępowanie dowodowe. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie organ ponowił dotychczasowo prezentowaną argumentację. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący przedstawił [...] formularzy [...]. Dopuszczono nadto dowód z akt tut. Sądu sygn. akt IV SA/Gl 1267/06 dotyczące rozstrzygnięcia w sprawie dodatku mieszkaniowego na rzec B. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) zwanej dalej P.p.s.a. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 P.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Dostrzeżone bowiem uchybienia proceduralne mają charakter istotnych i w opinii Sądu pozostają w związku przyczynowym z wydanym rozstrzygnięciem. Powracając do kompetencji sądów administracyjnych trzeba wskazać, iż jedynie wtedy możliwa jest prawidłowa kontrola zaskarżonych decyzji administracyjnych, z punktu widzenia ich zgodności z zastosowanym prawem materialnym, jeżeli przedstawiony sądowi materiał dowodowy jest kompletny i pozwala bez wątpliwości na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Sądy Administracyjne nie są bowiem uprawnione do dokonywania samodzielnych ustaleń faktycznych. Można zatem przyjąć, iż stan faktyczny sprawy przedstawionej do kontroli sądowi administracyjnemu jest wiążący dla tego sądu. Niewątpliwie jednak sąd administracyjny jest uprawniony do oceny sposobu dokonania ustaleń faktycznych, a w tym słuszności analizy myślowej organu. W rozpoznawanej sprawie, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, decyzja organu I instancji poddawana została trzykrotnie kontroli organu odwoławczego. Każdorazowo, w ramach tej kontroli nakazywano organowi I instancji przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób zgodny z zasadami procedury administracyjnej. Jako nadrzędną okoliczność polecono ustalić fakt aktualnego pozostawania we wspólności gospodarczej skarżącego i osoby, z którą łączył go wcześniej [...]. W opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polecenie to nie zostało wykonane. Organ nie wykorzystał bowiem wszystkich przysługujących mu możliwości do ustalenia, w sposób zapewniający pełen obiektywizm, najistotniejszej dla oceny sprawy przesłanki. Zwraca uwagę, że prowadząc postępowanie dowodowe organ administracji dysponuje środkami pozwalającymi na wezwanie do osobistego stawiennictwa świadków, czy stron i przesłuchanie ich pod odpowiedzialnością karną. Uzyskane takimi środkami materiały dowodowe nie budzą wątpliwości co do obiektywizmu i mogą stanowić podstawę orzekania. W ponad dwuletnim postępowaniu administracyjnym, mimo wyraźnych wskazań organu odwoławczego, ograniczono się do spisywania protokołu z czynności nie potwierdzonych przez wszystkie podmioty biorące w tych czynnościach udział, oraz zbierania oświadczeń, którym w rezultacie odmawiano wiarygodności bez przekonywującego uzasadnienia. Skierowano także pisma do adresatów z zapytaniem o istotne dla sprawy okoliczności i mimo braku uzyskania odpowiedzi zakończono postępowanie w sprawie. Tym samym decyzja organu I instancji oparta została w istocie o wysnute na subiektywnych przekonaniach pracowników organu twierdzenia, które wymykają się spod kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, i mają prawo budzić wątpliwości skarżącego co do zasadności zawartych w nich nieostrych pojęć typu "modne", [...]. Nie wyjaśniono nadto, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w jaki sposób dokonano wyliczenia dochodu skarżącego w momencie przyznawania mu zasiłków celowych. Rzucająca się w tym zakresie w oczy sprzeczność postępowania organu, która mimo wskazań Samorządowego Kolegium Odwoławczego w kasacyjnej decyzji z dnia [...] r. nie została w sposób przekonywający usunięta, zwiększona zostaje nadto w toku postępowania w przedmiocie dodatku mieszkaniowego, o który zwróciła się B. L. (nr [...]). Bez żadnej wątpliwości organy rozpoznające wniosek przyjęły tam pięcioosobowe gospodarstwo prowadzone przez B. L., mimo iż postępowanie dotyczy tożsamego okresu, co okres objęty decyzją o uchyleniu zasiłku stałego przyznanego pierwotnie H. S. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77, art. 80 i art. 86 k.p.a. wydano decyzję organu I instancji, czego nie dostrzegł organ odwoławczy z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zachodzi więc konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, w ramach którego Wójt Gminy Z., wykorzystując wszelkie środki dowodowe przysługujące mu w ramach procedury administracyjnej, a także w ramach postępowania, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustali zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej istotne dla oceny sprawy okoliczności. W tym celu, przede wszystkim przesłucha w charakterze świadka B. L. W przypadku uzyskania dowodu potwierdzającego twierdzenia skarżącego, za konieczne uzna organ przeprowadzenie dowodów mających na celu uzyskanie informacji o wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu. W miejsce składanych przez skarżącego oświadczeń przesłucha go w charakterze strony, a także przesłucha w charakterze świadków osoby wskazane przez skarżącego jako pomagające mu finansowo czy zatrudniające. Ustali również wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego ze [...] w oparciu o dokumentację w postaci rachunków, które również mogą zostać sprawdzone poprzez wywiad w przedsiębiorstwie. Tak uzyskany materiał dowodowy będzie mógł zostać uznany za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia sprawy. Z powyżej wskazanych przyczyn orzeczono jak w sentencji na mocy art. 145 cws 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. W zakresie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a. su.