IV SA/Gl 814/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. przyznaje radcy prawnemu H. W. tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej kwotę [...] (słownie: [...]). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ pierwszej instancji – Prezydent Miasta R. -decyzją Nr [...] z dnia [...] r. przyznał U. P. prawo do zaliczki alimentacyjnej dla H. P. w wysokości 180,00 zł miesięcznie, R. P. w wysokości 180,00 zł miesięcznie oraz R. P. w wysokości 140,00 zł miesięczniena okres zasiłkowy od [...] r. do [...] r.. Następnie organ pierwszej instancji decyzją Nr [...] z dnia [...] r. zmienił decyzję Nr [...] z dnia [...] r. w ten sposób, że przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej na H. P. w wysokości 120,00 zł miesięcznie, R. P. w wysokości 120,00 zł miesięcznie oraz na R. P. w wysokości 120,00 zł miesięcznie okresie od dnia [...] r. do [...] r.. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.. Organ pierwszej instancji zmienił wysokość zaliczki alimentacyjnej w związku ze zmianą dochodu rodziny. Z przedstawionej dokumentacji wynikało, iż od [...] r. U. P. pracowała a jej dochód netto za pierwszy pełny przepracowany miesiąc wynosił [...] zł.. Kolejną decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. stwierdził nienależną wypłatę zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie głównej [...] zł oraz zobowiązał U. P. do zwrotu nienależnie pobranych kwot zaliczki alimentacyjnej w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż po przeliczeniu dochodu ustalono, iż dochód rodziny wynosi [...] zł.. Zgodnie z powyższym stwierdzono, iż zaliczka alimentacyjna wypłacona dotychczas zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej tzw. podwyższonej wysokości nie przysługuje. Bowiem podwyższona wysokość zaliczki przysługuje tylko wówczas, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty 583,00 zł tj. 291,50 zł. Decyzją zmieniającą z dnia [...] r. znak [...] przyznano od dnia [...] r. zaliczkę alimentacyjną w wysokości 120,00 zł zatem zaistniała konieczność zwrotu przez stronę do organu wypłacającego różnicy między kwotą wypłaconą a kwotą określoną z art. 8 ust. 1 pkt 2 (tj. 120,00 zł) stanowiącej kwotę nienależnie pobraną. Kwota nienależnie pobrana podlega zwrotowi. Od powyższej decyzji w terminie odwołanie wniosła U. P. W jego treści wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia Kolegium opisało dotychczasowy przebieg czynności w sprawie. Wskazano, iż Kolegium pismem z dnia [...] r. wystąpiło do strony o przedłożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pierwszy pełny przepracowany miesiąc tj. [...] r. uwzględniającego m.in. koszty uzyskania przychodu, gdyż zaświadczenie znajdujące się w aktach sprawy nie zawierało tego elementu. W dniu [...] r. do Kolegium wpłynęło zaświadczenie od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia U. P. za pierwszy pełny przepracowany miesiąc tj. [...] r., z którego wynika, że wynagrodzenie to po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, zaliczkę na podatek, koszty uzyskania przychodu wynosiło [...] zł.. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej dochód rodziny tj. [...] zł przekracza kwotę 291,50 zł, zatem zaliczka alimentacyjna od [...] r. przysługuje na dzieci wskazane we wniosku do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 120,00 zł (art. 7 i art. 8 ust. 1 pkt 2). W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że różnica pomiędzy zaliczką alimentacyjną wypłaconą stronie a przysługującą jej zgodnie z przepisami art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy -za okres od [...] r. do [...] r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, co sprawia, iż decyzja organu I instancji jest merytorycznie poprawna i zasługuje na utrzymanie. Nadto wskazano, iż zgodnie z art. 30 ust 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a w rozpatrywanej sprawie U. P. była pouczona w decyzji z dnia [...] r. o obowiązujących przepisach m.in. odnośnie wysokości zaliczki alimentacyjnej oraz zasadach ustalania dochodu rodziny. Świadczenie to zostało stronie przez organ wypłacone za okres od [...] r. do [...] r. w podwyższonej wysokości mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia w takiej wysokości (wnioskodawczyni uzyskała dochód). Tym samym zachodzą przesłanki ustawowe definicji świadczenia nienależnie pobranego z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. U. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r.. W treści skargi strona zakwestionowała obowiązek zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Nie zgadza się z przedstawioną przez organ odwoławczy interpretacją przepisów prawa. Z zawartych w skardze wywodów wynika, iż jej zdaniem spełniała ona wymogi uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej w wysokości podwyższonej, wynikającej z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, gdyż dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę jest mniejszy niż 50 % kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska wywodząc, że art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. stanowi o dochodzie rodziny a nie o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę. W konsekwencji, warunkiem przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości było, aby 50% kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy nie zostało przekroczone przez dochód rodziny. Tymczasem skoro dochód rodziny skarżącej przesłanki tej nie spełniał, to wypłacona za w/wym. okres zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w tej sprawie w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prowadzonej pod sygn. IV SA/Gl 76/06. Następnie w związku z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07, postanowieniem z dnia 22 października 2008 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik prawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego. Jednak w tym drugim przypadku, tylko jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym na mocy art. 134 § 1 tej ustawy sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii interpretacji zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej pojęcia "dochód rodziny", jakiej dokonało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Zdaniem tego organu kwotę zaliczki zwiększa się zgodnie z regulacją zawartą w art. 8 ust. 2 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 tylko w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wykładni użytego w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny. Za przyjętym przez Kolegium rozumieniem wskazanego pojęcia mogłaby przemawiać definicja "dochodu rodziny" zawarta w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosowana odpowiednio w myśl art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej), gdzie wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednak należy zwrócić uwagę, że zastosowanie wykładni gramatycznej art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej może prowadzić do daleko idących niedokładności i nieprecyzyjności. Zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania innego rodzaju metod wykładni, w tym wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Ta ostatnia jest uznana za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do odczytania intencji i celów ustawodawcy. Porównując przepisy art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, należy uznać, iż są one ze sobą ściśle powiązane. Art. 7 ust. 2 tej ustawy stanowi ogólną zasadę osiągnięcia dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę, która zezwala na przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 8 tej ustawy jest ściśle związany z art. 7 ustawy i określa, do jakiej wysokości przysługuje świadczenie z art. 7, przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w art. 8 tej ustawy. Takie usystematyzowanie przepisów ustawy pozwala na przyjęcie, że ustawodawca posługując się w art. 8 ust. 2 pojęciem "dochód rodziny" dokonał skrótu myślowego dotyczącego określenia zawartego w art. 7 ust. 2 tj. "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07 oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 664/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 661/07 oraz inne). Tylko bowiem kwota ustalona w oparciu o treść art. 7 ust. 2 pozwala na ustalenie przesłanek z art. 8 ust 1 i 2 cytowanej ustawy. Tak więc pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 7 ust. 2 tej ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zaliczki alimentacyjnej. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy winien być interpretowany w ścisłym związku z art. 7 ust. 2 tej ustawy, a więc jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Za taką interpretacją przemawia również wykładnia logiczna, uwzględniająca związek obu unormowań wynikający z zawartego w art. 8 ust. 2 omawianej ustawy bezpośredniego odesłania do art. 7 ust. 2 tej ustawy. Nadto wzgląd na wewnętrzną spójność ustawy nakazuje, aby w przepisach regulujących tę samą materię, w tym przypadku kryterium dochodu rodziny, stosować jednolite kategorie prawne. Skoro w art. 8 ust. 2 ustawy jest mowa o "przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2" tej ustawy, to dochód uprawniający do otrzymania zaliczki w podwyższonym wymiarze winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu kryterium dochodowego, a więc w przeliczeniu na osobę w rodzinie (stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej). Konsekwencją powyższej nakreślonego stanowiska jest to, że w przedmiotowej sprawie w istocie nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie po stronie skarżącej prawa do otrzymywania świadczeń rodzinnych w podwyższonej wysokości, a skoro tak to nie może być mowy o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym. W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja stwierdzające pobranie nienależnego świadczenia zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, co miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Ponieważ zaskarżony akt został wyeliminowany z obrotu prawnego, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu.