IV SA/Gl 82/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi P.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń Alimentacyjnych w OPS w C. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C. zobowiązał P. J. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z decyzji Nr [...] z dnia [...] w formie: - zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat M. J. wypłacony za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. w kwocie 308,00zł i za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. w kwocie 77,00 zł - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M. J. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacony za okres od 12 grudnia 2013 r. do 31 października 2014 r. w łącznej kwocie 4 253,30 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 30 ust. 1, 5, 6, 7, 8, 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z dnia 13 stycznia 2015 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 114, z późn. zm., dalej także ustawa lub u.ś.r.). Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że decyzją z dnia [...] r. Nr [...] została ustalona wysokość świadczeń nienależnie pobranych z decyzji Nr [...] z dnia [...] w formie: 1) zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat wypłacony za okres 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. w kwocie 308,00 zł (4x77,00 zł) i za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. w kwocie 77,00 zł przyznany na dziecko M.J., 2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad jednym dzieckiem wypłacony za okres od 12 grudnia 2013 r. do 31 października 2014 r. w łącznej kwocie 4 253,30 zł (253,30 zł i 10x400,00 zł) przyznany na dziecko M.J.. Decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń – jak zaznaczył –została uznana za doręczoną w dniu 11 września 2015 r., a ostateczną stała się z dniem 28 września 2015r. Pismem z dnia 12 października 2015 r. nr [...], doręczonym w dniu 14 października 2015 r. organ poinformował stronę o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W dalszej kolejności organ wskazał na prawne regulacje przedmiotu między innymi przytoczył treśc art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 5, art. 30 ust. 7, art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tych okolicznościach P.J. wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1659 z ze zm.) i art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania od wskazanej powyżej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń Alimentacyjnych w OPS w C. z dnia [...] r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. Tym samym wskazał, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Jednocześnie cytując poszczególne jednostki redakcyjne art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych podał, że w jego ust. 1 ustanowiono, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, zaś w ust. 2 i kolejnych, że:. 2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. 2a. (uchylony). 3. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. 4. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. 5. Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. 6. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. 7. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 8. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. 9. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. 10. W przypadku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w formie czeku, nie realizuje się czeku, gdy kwota zwrotu jest niższa niż koszty obsługi czeku. 11. W przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, należności, o których mowa w ust. 2 i 8, wygasają. Wyeksponował przy tym, że ostateczną decyzją z dnia [...] r. nr [...] r została ustalona wysokość świadczeń nienależnie pobranych. Następnie przypomniał, że pismem procesowym z dnia 12 października 2015 r., doręczonym w dniu 14 października 2015 r., poinformowano stronę, że wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Organ drugoinstancyjny zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji. Ustosunkowując się do treści odwołania wskazał, że na mocy art. 30 ust. 9 ustawy strona może wystąpić do organu pierwszej instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.J. wniosła o: a) uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, b) wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego do czasu rozpoznania skargi przez Sąd, c) zasądzenie kosztów postępowania w sprawie oraz wezwanie świadków: L. J. oraz K. C., których zeznanie jest ważnym dowodem w sprawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 78 § 1, art., art. 9 oraz art. 43 Kpa. Bez formułowania odrębnych zarzutów w uzasadnieniu podała, że organy uznały, że pracowała do 24 października 2014 r., ale jest to – jak okresliła – "nie możliwe albowiem w tym czasie przebywała w szpitalu". Wyjaśniła, że w Ośrodku Pomocy Społecznej przy obliczaniu dochodu pokazywała swoją umowę wraz z aneksem, z której miało wynikać, że wydane zaświadczenie zostało sfałszowane a suma znajdująca się na nim jest podwojona. W dalszej kolejności stwierdziła, iż została poinformowana o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jednakże decyzja uznająca świadczenia za nienależnie pobrane nie została jej doręczona. Awizo znalazł w swojej skrzynce pocztowej jej sąsiad. W ocenie skarżącej jest to krzywdzące, że decyzje uznawane są za dostarczone, gdy osoba nie wie nawet o ich istnieniu. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ drugoinstancyjny powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz.1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej Ppsa), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie podkreślenia wymaga, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z dnia [...] r. Nr [...], którą została ustalona wysokość świadczeń nienależnie pobranych, co także wymaga zaznaczenia, od decyzji tej strona nie wniosła odwołania, i stała się ona ostateczna. Nie wniosła też ani o stwierdzenie jej nieważności, ani o wznowienia postępowania, w którym została ona wydana, mimo że – bezspornie – wiedzę o niej miała najpóźniej w dniu 14 października 2015 r., to jest w dniu doręczenia jej zawiadomienia z dnia 12 października 2015 r. nr [...], w którym poinformowano ją o wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Tym samym na obecnym etapie, w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, iż strona skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Oznacza to, iż argumentacja skarżącej, co do de facto wadliwej kwalifikacji pobranego przez stronę świadczenia rodzinnego jako nienależnie pobranego nie może na obecnym etapie odnieść oczekiwanego skutku. Jak zostało już wywiedzione, sprawa orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne została już ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu. W przedmiotowej sprawie w części dyspozytywnej decyzji organ pierwszoinstancyjny orzekł, a w pełni zaaprobował to organ drugiej instancji, wyłącznie o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko M.J. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 lipca 2014 r. w kwocie 308,00 zł i za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. w kwocie 77,00 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad jednym dzieckiem za okres od 12 grudnia 2013 r. do 31 października 2014 r. w łącznej kwocie 4.253,30 zł przyznany na dziecko: M.J.. Nie może budzić wątpliwości, by można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie – co w przedmiotowej sprawie wystąpiło. Ostateczna decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane wiąże nie tylko organ przy rozstrzyganiu o obowiązku zwrotu tych świadczeń ale również sąd administracyjny. Dlatego też – jak uczyniły to orzekające w sprawie organy – po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane orzekły one w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r., czyli kwestie terminów. W przedmiotowej sprawie organy działając mocą art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowiącym, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu – zobligowane były do takiego procedowania. Zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraziły także: WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 200/14, przypomniany i przywołany w wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 907/15 – dostępny, jak wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl. Zdaniem Sądu konsekwencją przytoczonych przez ustawodawcę, a wskazanych powyższej poszczególnych etapów działania organów, niedopuszczalne jest poddawanie ponownej analizie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istniały przesłanki do uznania pobranego przez stronę skarżącą świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Obecnie bowiem organ administracji publicznej zasadnie rozstrzygnął mając na względzie przepis art. 30 ust. 1 ustawy, który expressis verbis stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podsumowując ten wywód Sąd zwraca uwagę, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, to przede wszystkim stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Toteż, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną – tak też WSA w Lublinie w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 770/13. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconego jej świadczenia. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wnikliwym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, co znajduje odzwierciedlenie w prawidłowej i wyczerpującej argumentacji organu, sformułowanej w sposób wymagany przez przepisy procedury administracyjnej. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie przez Sąd postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadków L. J. i K.C. wskazać należy, iż zgodnie z art. 106 § 3 Ppsa - Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym postępowanie dowodowe ma jedynie charakter uzupełniający i ogranicza się do możliwości przeprowadzenia dowodów z dokumentów. Niedopuszczalne jest zatem przed sądem administracyjnym dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków. W konsekwencji Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł o oddaleniu skargi.