IV SA/Gl 825/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr[...], Prezydent Miasta C., na podstawie art. 2 pkt 3 i 10, art. 12 ust. 2, art. 25, art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie: "ustawa z dnia 7 września 2007 r.", określił dłużnikowi alimentacyjnemu A. K. należność do zwrotu w kwocie 0,00- zł. wraz z odsetkami 0,00- zł. z tytułu wypłaconych przez organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – E. I. i O. K. przyznanych w okresie od dnia 01 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w okresie świadczeniowym od 1.10.2008 r. do 30.09.2009 r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych w kwocie 10.800,- zł. W wyniku postępowania egzekucyjnego oraz wpłat dłużnika alimentacyjnego uzyskano kwotę 24.053,26 zł., kwota ta w całości pokryła zadłużenie powstałe w związku z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w okresie 2008/2009, a pozostała kwota została zaksięgowana na poczet zadłużenia na kolejne okresy świadczeniowe. Szczegółowo wysokość uzyskanych kwot oraz sposób ich rozliczenia organ przedstawił w zestawieniu tabelarycznym zawartym w uzasadnieniu decyzji. W związku z zaspokojeniem w całości zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego, organ ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu do zwrotu należność w wysokości 0,00- zł., a także odniósł się do sprawy alimentów płaconych przez dziadków E. i W. K. W tym zakresie wskazał, że dziadkowie przekazali na rzecz wnuczek kwotę łączną w wysokości 5.400,- zł. Realizując uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 291/11 odnośnie charakteru prawnego alimentów płaconych przez dziadków organ wezwał wierzycielki do wyjaśnienia powodu wystąpienia do sądu z pozwem o alimenty od dziadków i określenia się, czy te świadczenia miały charakter uzupełniający, czy zastępczy w zmiana za ojca dzieci. Wierzycielki wyjaśniły, że wystąpiły z pozwem o alimenty od dziadków, gdyż nie mogły liczyć na zaspokojenie w pełni swoich potrzeb a kwoty uzyskane od dziadków stanowiły uzupełnienie alimentów otrzymywanych od ojca. Zdaniem organu, za taką kwalifikacją alimentów przemawia również fakt znacznie niższej kwoty alimentów zasądzonej od dziadków niż od ojca wówczas, gdy przy zastępczym charakterze alimentów kwoty te musiałyby być ekonomicznie porównywalne. Tym samym nie można pomniejszyć zadłużenia dłużnika alimentacyjnego A. K. o kwotę alimentów płaconych przez dziadków E. i W. K., bowiem kwoty te wynikały z innego tytułu prawnego i jako alimenty o charakterze uzupełniającym przekazywane były bezpośrednio wierzycielkom. Ponadto, do tych kwot, nie stosuje się kolejności zaspakajania wierzycieli opisanej w art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r., co potwierdza odmienny charakter tych wpłat. W odwołaniu od tej decyzji A. K. wskazał na jej wadliwość, gdyż jego zdaniem nie uwzględnia ona zaleceń: prawomocnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] nakazującej uwzględnić w rozliczeniu kwoty wpłacone przez dziadków w ramach alimentów zastępczych; prawomocnego wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6.12.2011 r. uchylającego decyzje organu pierwszej i drugiej instancji, w którym wskazano, iż należy ustalić charakter alimentów płaconych przez dziadków; wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] z którego jednoznacznie wynika, iż alimenty dziadków są alimentami zastępczymi i dlatego już na pierwszych rozprawach Sąd uchylił obowiązek alimentacyjny wobec dziadka i babci, po tym jak dowiedział się o świadczeniach płaconych przez MOPS na rzecz wierzycielek. Dodatkowo, zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza zasad ogólnych zawartych w art. 6 - 14, art. 28 i art. 73 tego Kodeksu oraz naruszenie art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r., ponieważ nie przeprowadzono wywiadu alimentacyjnego po otrzymaniu wniosku od wierzycielek, ale dopiero po 20 miesiącach, co między innymi spowodowało, iż przez tak długi okres MOPS wypłacał drugie świadczenie ukrywając skrzętnie ten fakt przed odwołującym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r., Nr [...] uchylono decyzję organu pierwszej instancji w całości i umorzono postępowanie przed tym organem jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano się na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 291/11, który uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] określającą dłużnikowi alimentacyjnemu A. K. należność do zwrotu w kwocie 7.352,08 -zł. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia decyzji w kwocie 788,71 zł. oraz dalszymi odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu tegoż wyroku tut. Sąd wskazał, iż spór między organem administracji a A. K. sprowadza się do tego, czy kwota alimentów płaconych przez E. i W. K. może być uwzględniona przy ustalaniu wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, czy też nie. Zdaniem Sądu, kwota alimentów płaconych przez dziadków na rzecz wnuczek będzie mogła rzutować na wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zatem można uznać, że wpływ ten będzie posiadał charakter pośredni, ponieważ w pierwszej kolejności organy administracji będą zobowiązane ustalić charakter prawny świadczonych alimentów, a następnie podjąć przewidziane prawem działania tak, aby uwzględniały one poczynione ustalenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyżej opisaną decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu A. K. należność do zwrotu w kwocie 0,00-zł. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia decyzji w kwocie 0,00- zł. z tytułu wypłaconych przez organ orzekający świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych E., I. i O. K. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaznaczyło, iż zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r., organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3). Z kolei organ właściwy wierzyciela oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 2 pkt 10). Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że A. K. jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz swoich córek i że z tego obowiązku się nie wywiązuje, a świadczenia zastępczo wypłacane są z funduszu alimentacyjnego. W okresie świadczeniowym 2008/2009 dla uprawnionych wypłacono świadczenia w łącznej w wysokości 10.800,- zł. Poza sporem pozostaje również fakt, że po zakończeniu okresu świadczeniowego organ wydaje decyzję administracyjną, w której ustala dłużnikowi alimentacyjnemu do zwrotu wysokość świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym. Z tego powodu postanowieniem z dnia [...] organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty zadłużenia A. K. z tytułu wypłaconych świadczeń osobom uprawnionym w okresie świadczeniowym 2008/2009, ale w wyniku odwołań strony i skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach niniejsza sprawa rozstrzygnięta została opisaną już wcześniej decyzją z dnia [...] wydaną w trybie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. W dacie wszczęcie postępowania na koncie dłużnika istniał obowiązek zwrotu tych należności, ale w toku trwającego postępowania odwoławczego i sądowego zobowiązania dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 2008/2009 zostały w całości spłacone, jak wykazał to organ pierwszej instancji w dacie orzekania, tj. dnia [...] na dłużniku alimentacyjnym brak było zobowiązań do spłaty za okres świadczeniowy 2008/2009. W takim przypadku, jeżeli dłużnik spłacił wszystkie należności, organ zobowiązany jest do umorzenia wszczętego postępowania jako bezprzedmiotowego, a nie do orzekania o obowiązku zwrotu przez dłużnika 0,00- zł. Przepis art. 27 ust. 2 daje bowiem podstawę do orzekania tylko wówczas, gdy na dłużniku ciąży obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a nie kiedy brak jest tego obowiązku. Natomiast bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o którym stanowi art.105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., w sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania z przyczyn przedmiotowych, bowiem obowiązek wygasł na skutek spłaty należności w całości i żadne inne okoliczności nie mają wpływu na podjęcie decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. K. zaznaczył, że decyzja organu pierwszej instancji, jak również decyzja organu odwoławczego sprzeczna jest z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r. o sygn. akt IV SA/Gl 291/11, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r. o sygn. akt I OZ 121/12 wstrzymującym decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] Nr [...] oraz zaleceniami prawomocnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] w zakresie uwzględnienia w rozliczeniach alimentów zastępczych świadczonych przez dziadków, jak też wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] o sygn. akt [...] w którym uchylono obowiązek alimentacyjny dziadków z uwagi na otrzymywanie pełnych alimentów z M.O.P.S. Zdaniem skarżącego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. nie przestrzegał procedury administracyjnej i naruszył zasady ogólne postępowania administracyjnego zamieszczone w art. 6-14 K.p.a., a także przepisy art. 28 i art. 73 K.p.a., uznając błędnie, iż istnieje zerowe zobowiązanie wobec skarżącego po wyegzekwowaniu długu przez komornika sądowego. Z tego powodu, przeprowadzona przez komornika sądowego egzekucja była bezprawna wobec braku tytułu wykonawczego i została dokonana z naruszeniem art. 803 i art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący domagał się zaliczenia alimentów zapłaconych przez jego rodziców i zmniejszenia o te kwoty jego zadłużenia, bowiem dopiero w 2010 r. dowiedział się z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o wszczęciu egzekucji komorniczej z nieruchomości, w której posiada udział w wysokości 1/3. Rozwijając zarzut niedopuszczenia go w charakterze strony do postępowania w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych wskazał na treść art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. twierdząc, iż nie przeprowadzono z nim wywiadu, co do ustalenia jego sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadmienił, iż o bezprzedmiotowości przedmiotowej sprawy decyduje sam fakt spłaty w całości zobowiązania za okres świadczeniowy 2008/2009 i żadne inne okoliczności nie mają znaczenia w tym zakresie, brak jest bowiem podstaw do zwrotu należności w trybie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Natomiast alimenty płacone przez dziadków nie zwalniają rodzica z obowiązków wobec uprawnionych dzieci. Skarżący w piśmie z dnia 27 listopada 2011 r. nawiązał do treści odpowiedzi na skargę i uznał, iż umorzenie postępowania powinno nastąpić na skutek zapłacenia alimentów zastępczych przez dziadków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia podnieść przyjdzie, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu, ale nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Z tego powodu żądania skarżącego, takie jak - zaliczenie alimentów zapłaconych przez jego rodziców i zmniejszenie o te kwoty jego zadłużenia bądź uznanie za stronę w postępowaniu przyznającym świadczenia alimentacyjne i umożliwienie zapoznania się z innymi aktami nie są możliwe do spełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze względu na brak kompetencji Sądu do przyznawania stronie jakichkolwiek uprawnień lub nakładania na nią obowiązków. Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 K.p.a. Stosownie do treści pierwszego z wymienionych przepisów organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo części. Umarzając postępowanie, organ winien kierować się między innymi przesłankami określonymi w art. 105 § 1 K.p.a., czyli spowodowaną jakimikolwiek przyczynami bezprzedmiotowością postępowania, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 K.p.a. Instytucję umorzenia postępowania wiąże się bowiem z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (por. A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, W-wa 1996, s. 160), bądź określonym zastojem trwałym i ostatecznym postępowania (B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarze kodeksowe, W-wa 2012, s. 413). Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Zdaniem Sądu, decyzja umarzająca postępowanie administracyjne na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. lub też art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. nie może ze swej istoty być dla strony "niekorzystna" w rozumieniu art. 139 K.p.a. Nie rozstrzyga ona o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, ale wywiera inny skutek, gdyż przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Tym samym zamyka drogę do konkretyzacji praw i obowiązków stron oraz kończy bieg postępowania w określonej instancji administracyjnej, stanowiąc załatwienie sprawy w inny sposób, w rozumieniu art. 104 § 2 K.p.a. Skutki tej decyzji mają zatem charakter wyłącznie procesowy. Tymczasem, przyjdzie stwierdzić, że na podstawie art. 47 obecnie obowiązującej ustawy, tj. z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 z późn. zm.), zwanej dalej tak jak dotychczas: "ustawą z dnia 7 września 2007 r.", z dniem 1 października 2008r. utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366). Stosownie do treści art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r.: "Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.". Bezspornie w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, obowiązkiem organu jest ustalić wysokość wypłaconych podmiotom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także ustalić wysokość sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego. Dobrowolna realizacja zobowiązania przez dłużnika alimentacyjnego, będącego zobowiązanym w pierwszej kolejności lub podmiotu zobowiązanego w dalszej kolejności, w miejsce zobowiązanego w pierwszej kolejności, ma wpływ na wysokość obowiązku zwrotu należności na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie, brak jest podstaw do nałożenia obowiązku zwrotu przez skarżącego należności w oparciu o art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. za okres świadczeniowy 2008/2009. Z tej przyczyny, organ pierwszej instancji nie powinien rozstrzygać sprawy merytorycznie decyzją administracyjną, ale umorzyć postępowanie wszczęte postanowieniem z dnia [...] z uwagi na brak obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stanowiąca zarzut skargi okoliczność wpłat dokonywanych przez rodziców skarżącego (E. i W. K.) na rzecz jego trzech córek i zaliczenie ich na poczet zaległości kwot podlegających zwrotowi przez skarżącego była przedmiotem rozważań organów orzekających sprawie. Jednakże w ocenie Sądu, poczynione w tym zakresie ustalenia nie były wystarczające do zajęcia stanowiska, iż były to alimenty uzupełniające a nie zastępcze, ponieważ organy oparły się wyłącznie na niejednoznacznych w swojej treści oświadczeniach osób uprawnionych bez poparcia ich stosownymi dowodami z dokumentów (k - 81-83 akt administracyjnych). Tym nie mniej, skład orzekający uznał, że to ustalenie nie miało istotnego wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcia, bowiem za okres świadczeniowy 2008/2009 należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały uiszczone w całości. Zatem brak jest podstawy prawnej do dokonania zwrotu tychże świadczeń na rzecz organu administracji. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalono skargę.