IV SA/Gl 830/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. określił dłużnikowi A.K. należności do zwrotu w kwocie 14.400 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych przez ten organ administracyjny świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – E., I. i O. K. w okresie od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na podstawie art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji A.K. – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł przede wszystkim zarzuty dotyczące nieuwzględnienia przez organ alimentów płaconych na rzecz osób uprawnionych przez jego rodziców, a ponadto ustalenie odsetek za okres wsteczny, a nie od daty doręczenia decyzji. Zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w okresie od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. zostały wypłacone osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 14.400 zł. (3 osoby x 400 zł miesięcznie x 12 miesięcy). W tym okresie organ I instancji nie otrzymał żadnych należności na spłatę tego zadłużenia, zatem ustalił do zwrotu należność w pełnej wysokości. Odnosząc się do zarzutów dotyczących pomniejszenia należności o kwoty alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, organ odwoławczy stwierdził, że alimenty te miały charakter uzupełniający. Podniósł, że w pozwie o zasądzenie alimentów od rodziców skarżącego; W. i E.K. na rzecz córek skarżącego wskazano, że ojciec powódek nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny nawet w najmniejszym stopniu. Ponadto organ podniósł, że w wyrokach uchylających obowiązek alimentacyjny W. i E. K. wobec ich wnuczek, Sąd stwierdził, że ustalenie tego obowiązku miało oparcie w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i było uzasadnione w sytuacji, gdy ojciec uprawnionych nie łożył na ich utrzymanie. Następnie Sąd podkreślił, że obecnie obowiązek ten jest spełniany w pełnej wysokości i uprawnione otrzymują alimenty w kwocie ustalonej przez sąd, zatem brak podstaw do utrzymania tego obowiązku. Organ odwoławczy podniósł, że jego ocena dotycząca charakteru alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, ma oparcie głównie w treści oświadczeń złożonych przez osoby uprawnione do alimentów, według których alimenty od dziadków miały charakter uzupełniający. Ponadto organ wskazał, że A.K. uporczywe uchylał się od obowiązku alimentacyjnego, a z drugiej strony stwierdził, że dziadkowie dobrowolnie zgodzili się na płacenie alimentów, gdyż podpisali ugody sądowe, w których nie ma mowy o zastępczym charakterze alimentów. Natomiast co do treści uzasadnienia wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny rodziców skarżącego, organ podniósł, że został on podjęty w nowym stanie faktycznym i prawnym, aktualnym w dacie uchylania obowiązku alimentacyjnego. Ponadto podkreślił, że uwzględnił oświadczenia córek skarżącego dotyczące uzupełniającego celu wytoczonego powództwa przeciwko ich dziadkom. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zakwestionował przede wszystkim ustalenia dotyczące charakteru alimentów płaconych przez jego rodziców na rzecz osób uprawnionych a ponadto ustalenie odsetek za okres wsteczny. Podniósł również zarzut dotyczący uchybień proceduralnych obejmujących poszczególne postępowania administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2014 r. oraz na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i uzasadnienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności organ odwoławczy nie rozpatrzył całokształtu zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji dokonał ustaleń z naruszeniem zasad oceny dowodów, przez co doszło do uchybienia przepisom art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim stwierdzenia organu odwoławczego dotyczące charakteru alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, są konsekwencją nieprawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Wynika to z błędnego określenia przez ten organ pojęcia alimentów zastępczych, które odniósł do sytuacji, gdy osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. Tymczasem właśnie w takich przypadkach w grę wchodzą alimenty uzupełniające. Jest to bowiem sytuacja, gdy nie można na osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności nałożyć obowiązku odpowiadającego usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego do alimentów, w związku z czym ustalone alimenty są niewystarczające i mogą być uzupełnione świadczeniami obciążającymi zobowiązanych w dalszej kolejności. Natomiast alimenty zastępcze ujęte są w dalszej części hipotezy art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a więc odnoszą się do przypadków, gdy uzyskanie na czas potrzebnych środków utrzymania od głównego dłużnika alimentacyjnego jest niemożliwie lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Oznacza to, że alimenty nałożone na tego dłużnika są wystarczające dla zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale nie może on z nich korzystać, gdyż ich wyegzekwowanie jest co najmniej utrudnione we właściwym czasie. Alimenty nałożone na inne osoby zastępują wówczas te pierwsze i podlegają możliwości zwrotu przewidzianej w art. 140 krio. Błędna wykładnia wymienionych przepisów prawa materialnego skutkowała wadliwymi ustaleniami organu odwoławczego. Skoro bowiem wskazał, że alimenty nałożone na skarżącego nie były ściągane mimo wszczęcia egzekucji komorniczej i wobec uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne, to już te okoliczności są wystarczające do wnioskowania, że uprawnione wystąpiły przeciwko dziadkom z roszczeniami alimentacyjnymi, ze względu na niemożność uzyskania środków utrzymania od skarżącego. Potwierdzają to stwierdzenia samego organu odwoławczego zawarte w motywach zaskarżonej decyzji, według których, w pozwie o alimenty przeciwko dziadkom, uprawnione podkreśliły, że ich ojciec w najmniejszym stopniu nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny. Ponadto - w wyroku uchylającym obowiązek alimentacyjny W.K., Sąd Rejonowy w C. wyraźnie stwierdził, że zasadność powództwa wynika z tego, iż poprzednio skarżący nie łożył na utrzymanie córek, a obecnie obowiązek ten jest spełniany w pełnej wysokości, przy czym bez znaczenia jest, czy następuje to bezpośrednio przez zobowiązanego, a ważne jest to, że uprawnione otrzymują alimenty w wysokości ustalonej przez Sąd. Organ odwoławczy dysponował tymi dokumentami przedstawiającymi – w sposób spójny - okoliczności świadczące o zastępczej alimentacji rodziców skarżącego. Przytoczył nawet – wyżej cytowaną - istotną część pozwu o alimenty przeciwko nim oraz wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny W.K. Jak już była o tym mowa, uwzględnienie powództw o uchylenie obowiązku alimentacyjnego rodziców skarżącego, było wynikiem stwierdzenia, że uprawnione otrzymują świadczenia w wysokości alimentów należnych od skarżącego. Powództwa te zostały ponadto przez nie uznane. To uznanie jest dodatkowym potwierdzeniem przez uprawnione, zastępczego charakteru alimentów obciążających ich dziadków. W świetle całokształtu materiału dowodowego, dokonanie ustaleń w tym zakresie przez Kolegium, wyłącznie na podstawie obecnie złożonych oświadczeń uprawnionych do alimentacji, nastąpiło z istotnym naruszeniem zasad oceny dowodów. Jednocześnie podkreślić należało, że kwestia charakteru omawianych alimentów, jednoznacznie została określona w prawomocnym wyroku sądu powszechnego, który jest właściwy do oceny prawnej tej problematyki z zakresu prawa rodzinnego (art. 1 i art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). W tym aspekcie zaskarżona decyzja narusza zatem również art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, według którego organy administracji publicznej są związane prawomocnymi orzeczeniami sądu powszechnego. Wbrew przekonaniu Kolegium, wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny opiera się na porównaniu sytuacji faktycznej i prawnej istniejącej w chwili nakładania obowiązku alimentacyjnego z sytuacją występującą w chwili orzekania o uchyleniu tego obowiązku, a nie bazuje wyłącznie na aktualnym stanie faktycznym i prawnym. Tak więc w żaden sposób nie można podzielić stanowiska organu odwoławczego co do uzupełniającego charakteru przedmiotowych alimentów płaconych przez E. i W.K. W rezultacie - konieczne jest obliczenie kwot tych alimentów i uwzględnienie ich w ramach ustaleń będących podstawą decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obciążająca skarżącego należność, musi być zatem ponownie określona z uwzględnieniem zarówno powyższych okoliczności, jak i ewentualnych dalszych wpłat, jakie mogły być dokonane na poczet jego zadłużenia. W zakresie pozostałych kwestii podniesionych w skardze, podkreślenia wymaga, że odsetki od należności dłużnika alimentacyjnego przewiduje art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i są one naliczane w sposób określony w art. 27 ust. 2 tej ustawy. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 P.p.s.a. należało zatem uchylić wymienioną decyzję określając, że nie może być wykonana. Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają wprost z przedstawionych motywów.