IV SA/Gl 832/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. przyznano A.R. zaliczkę alimentacyjną na okres od [...]r. do [...]r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to oparto na przepisach art. 7, art. 8 ust. 1 i 2, art. 9 a i art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona spełnia wszelkie warunki do uzyskania zaliczki alimentacyjnej. Strona jest bowiem osobą uczącą się w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a od ojca zostały na jej rzecz zasądzone alimenty, których egzekucja jest bezskuteczna. Ponadto zaliczkę przyznano do [...]r. tj. do dnia programowego ukończenia przez stronę nauki w szkole ponadgimnazjalnej zgodnie z ustaleniami Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. A.R. wniosła odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., gdyż jej zdaniem zaliczka została obliczona niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto poddała w wątpliwość niezaliczenia okresu matur do okresu, za który przysługuje prawo do zaliczki. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że strona nie jest osobą uczącą się w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, bowiem oboje rodzice strony żyją, a ponadto alimenty na jej rzecz zostały zasądzone jedynie od ojca. Następnie wskazano, że w świetle obowiązujących przepisów strona spełnia wszystkie przesłanki konieczne do przyznania jej zaliczki alimentacyjnej. Jednakże w ocenie Kolegium przyznanie zaliczki alimentacyjnej w wysokości wyższej niż [...] zł miesięcznie jest możliwe m.in. w sytuacji, gdy dochód rodziny, a nie dochód na osobę w rodzinie, nie przekracza 50% kwoty 583 zł. Natomiast miesięczny dochód trzyosobowej rodziny strony wynosił [...] zł. Jak podkreślono, rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zgodne jest z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który odwołuje się do pojęcia dochodu rodziny, czyli przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, a nie dochodu na osobę w rodzinie. Ponadto za poprawne uznano określenie okresu, na który zaliczka została przyznana. Zaliczka, jak zauważono, przysługuje osobom powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 lat jedynie w czasie pobierania nauki w szkole, a zatem w przypadku maturzystów do miesiąca kwietnia, co wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.R. zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i zakwestionowała rozmiar otrzymanego świadczenia wywodząc, iż spełnia wymogi uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej w wysokości podwyższonej ([...] zł.), wynikającej z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, gdyż dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę jest mniejszy niż 50 % kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 cytowanej ustawy. Ponadto, powołując się na odpowiedź udzieloną jej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej Departamentu Świadczeń Rodzinnych wskazała, że zaliczka alimentacyjna powinna być jej przyznana na okres roku szkolnego tj. od 1 września do 31 sierpnia następnego roku. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w tej sprawie w związku z pytaniem prawnym skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prowadzonej pod sygn. IV SA/Gl 76/06. Następnie w związku z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07, postanowieniem z dnia 24 października 2008 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § P.p.s.a. w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik prawy – uchyla decyzję w całości lub w części. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego. Jednak w tym drugim przypadku, tylko jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii interpretacji zawartego w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. nr 86, poz. 732, ze zm.) zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej, pojęcia "dochód rodziny", jakiej dokonało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem tego organu zgodnie z regulacją zawartą w art. 8 ust. 2 pkt 1 w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy kwotę zaliczki zwiększa się do 300,00 zł dla osoby uprawnionej, jeśli w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wykładni użytego w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy pojęcia "dochód rodziny" jako przeciętny miesięczny łączny dochód wszystkich członków rodziny. Za przyjętym przez Kolegium rozumieniem wskazanego pojęcia mogłaby przemawiać definicja "dochodu rodziny" zawarta w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosowana odpowiednio w myśl art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej), gdzie wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jednak należy zwrócić uwagę, że zastosowanie wykładni gramatycznej art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej może prowadzić do daleko idących niedokładności i nieprecyzyjności. Zastosowanie tej wykładni powinno być uzupełnione wnioskami płynącymi z zastosowania innego rodzaju metod wykładni, w tym wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Ta ostatnia jest uznana za najodpowiedniejszą i najlepiej prowadzącą do odczytania intencji i celów ustawodawcy. Porównując przepisy art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, należy uznać, iż są one ze sobą ściśle powiązane. Art. 7 ust. 2 tej ustawy stanowi ogólną zasadę osiągnięcia dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę, która zezwala na przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Natomiast art. 8 tej ustawy jest ściśle związany z art. 7 ustawy i określa, do jakiej wysokości przysługuje świadczenie z art. 7, przy zaistnieniu przesłanek wymienionych w art. 8 tej ustawy. Takie usystematyzowanie przepisów ustawy pozwala na przyjęcie, że ustawodawca posługując się w art. 8 ust. 2 pojęciem "dochód rodziny" dokonał skrótu myślowego dotyczącego określenia zawartego w art. 7 ust. 2 tj. "dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę" (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07 oraz powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 664/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 661/07 oraz inne). Tylko bowiem kwota ustalona w oparciu o treść art. 7 ust. 2 pozwala na ustalenie przesłanek z art. 8 ust 1 i 2 cytowanej ustawy. Tak więc pojęcie "dochód rodziny" występujące w art. 8 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie może być interpretowane samodzielnie, w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 7 ust. 2 tej ustawy, gdzie jest mowa o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę jako kryterium uzasadniającym przyznanie zaliczki alimentacyjnej. "Dochód rodziny", o którym mowa w art. 8 ust. 2 cytowanej ustawy winien być interpretowany w ścisłym związku z art. 7 ust. 2 tej ustawy, a więc jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Za taką interpretacją przemawia również wykładnia logiczna, uwzględniająca związek obu unormowań wynikający z zawartego w art. 8 ust. 2 omawianej ustawy bezpośredniego odesłania do art. 7 ust. 2 tej ustawy. Nadto wzgląd na wewnętrzną spójność ustawy nakazuje, aby w przepisach regulujących tę samą materię, w tym przypadku kryterium dochodu rodziny, stosować jednolite kategorie prawne. Skoro w art. 8 ust. 2 ustawy jest mowa o "przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2" tej ustawy, to dochód uprawniający do otrzymania zaliczki w podwyższonym wymiarze winien być ustalony w ten sam sposób jak przy ustalaniu kryterium dochodowego, a więc w przeliczeniu na osobę w rodzinie (stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej). Skarga musiała odnieść skutek również z innej przyczyny, bowiem zdaniem Sądu zaliczka alimentacyjna powinna zostać przyznana skarżącej do końca miesiąca sierpnia [...]r., gdyż prawo do zaliczki alimentacyjnej ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego tj. do dnia 31 sierpnia (art. 10 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej). Nie ma przy tym znaczenia fakt wcześniejszego zakończenia nauki. Okres zasiłkowy może rozpoczynać swój bieg w miesiącach innych niż miesiąc wrzesień, jednak nie może się kończyć w miesiącu innym niż sierpień. Zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych (j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie poprzez odesłanie w art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Treść art. 7 ust 1 ustawy zaliczce alimentacyjnej nie pozwala zatem na inne, niż wynika to z definicji legalnej odczytywanie pojęcia "okres zasiłkowy". Przywołany przepis art. 7 ust. 1 charakteryzuje uprawnione do zaliczki alimentacyjne podmioty, a nie czas, na jaki zaliczka alimentacyjna będzie im przyznawana. Taka regulacja bowiem zawarta jest wyłącznie w art. 10 ust. 1 cyt. ustawy z uwzględnieniem pojęcia "okres zasiłkowy". Stwierdzić zatem trzeba, iż organ nie był uprawniony do nadawania określeniu "okres zasiłkowy" odrębnej treści, niż wynikająca z definicji legalnej zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Należy przy tym również zauważyć, że czas na jaki przyznawane są świadczenia określony jako "okres zasiłkowy" pokrywa się z czasem trwania roku szkolnego w rozumieniu przepisu art. 63 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten stanowi, że rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku. W ocenie Sądu, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wiąże prawa do zasiłku rodzinnego z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno - wychowawczych, dlatego przy ustaleniu okresu nauki w szkole nie mają zastosowania określone w § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.). Oczywiście powyższe wywody nie dotyczą sytuacji, gdy uczeń przerwie lub zaprzestanie nauki w trakcie roku szkolnego. Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszym przypadku. Nadto z twierdzeń pełnomocnika skarżącej na rozprawie sądowej wynika nawet, że po ukończeniu liceum skarżąca kontynuuje naukę w szkole wyższej. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni przedstawioną przez Sąd ocenę obowiązujących przepisów prawa oraz ich interpretację. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.