IV SA/Gl 839/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J.P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr[...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy J. P. umorzenia oraz odroczenia do dnia 31 grudnia 2015 r. terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja SKO w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr: [...] zobowiązano J. P. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osobę uprawnioną K. P. w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 1 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Wnioskiem z dnia 13 lutego 2014 r. J. P. zwrócił się do MOPS- u w B. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez wzgląd na odbywanie kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] nr: [...] odmówił stronie umorzenia należności powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej K. P. za okres od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości należności głównej 1 600,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz odroczył termin ich płatności do dnia 31 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2012 r., poz. 1228 ze zm.- dalej "ustawa o pomocy osobom uprawnionym"), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ I instancji ustalił, że strona od dnia 5 listopada 2012 r. przebywa w Zakładzie Karnym w W., natomiast koniec kary pozbawienia wolności przypada na dzień 5 marca 2016 r. Po dokonaniu ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej i życiowej strony organ stwierdził, że brak dochodu i przebywanie w zakładzie karnym, nie może stanowić jedynej i wyłącznej argumentacji przemawiającej za przyznaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Nadto organ stwierdził, że strona jest w wieku pełnej aktywności zawodowej i jest zdolna do ewentualnego przekwalifikowanie się, jak również nie posiada żadnych realnych przeszkód do pracy zarobkowej, a co za tym idzie do zwrotu świadczeń publicznych, które wyłożone zostały w miejsce jego osoby na rzecz osób, do których alimentacji został zobowiązany. Natomiast w ustalonym stanie faktycznym sprawy, w ocenie organu I instancji, zachodzą szczególne przyczyny dla których można zastosować wobec strony ulgę w postaci odroczenia terminu spłaty należności zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wskazała, iż nie została przesłuchana, a brak zapłaty alimentów nie był złośliwym i świadomym działaniem, a wynikiem sytuacji, w jakiej się znalazł spowodowanej czynnikami zewnętrznymi, takimi jak trudna sytuacja ekonomiczna i brak dochodów umożliwiających spłatę. Ponadto strona stwierdziła, iż w jej ocenie odroczenie terminu spłaty do dnia 31 grudnia 2015 r. jest niecelowe, gdyż koniec odbywania kary pozbawienia wolności przypada na dzień 5 marca 2016 r., w związku z czym nie ma możliwości zapłaty zobowiązań, ponieważ nie jest w stanie uzyskać odpowiednich dochodów. Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nie podzieliło zarzutów odwołania i utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wyjaśniło również, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, a działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, że strona przebywa w Zakładzie Karnym w W., od dnia 5 listopada 2012 r. natomiast koniec kary pozbawienia wolności przypada na dzień 5 marca 2016 r. Oprócz zadłużenia z tytułu zobowiązań alimentacyjnych strona posiada inne zobowiązania. Nie posiada nieruchomości, nie legitymuje się orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Przy czym strona nie podała innych, szczególnych okoliczności (np. losowych), których wystąpienie mogłoby przemawiać za przyznaniem prawa do wnioskowanej ulgi. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, prowadząc postępowanie, dokonał wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 K.p.a., przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały, że decyzja organu I instancji nie narusza przepisów prawa materialnego, jak również nie przekracza zasad uznania administracyjnego. Dalej Kolegium zauważyło, że w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów strona może złożyć wniosek o umorzenie powstałych należności w części albo o rozłożenie ich na raty. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której wskazał, iż argumentacja organu I instancji w sposób wybiórczy i krzywdzący rozstrzyga sprawę na jego niekorzyść. W uzasadnieniu skargi wskazał na błędną, w jego ocenie, interpretację art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie skarżącego zasada prawdy obiektywnej jest naruszona przez jednostronne przyjęcie w materiale dowodowym interpretacji przepisów poprzez podnoszenie argumentów tylko i wyłącznie negujących zasadność jego wniosku. W opinii skarżącego, art. 77 § 1 K.p.a. jest naruszony poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego np. poprzez pominięcie opinii Zakładu Karnego, mogącej określić jego zachowanie i postępy w resocjalizacji. Skarżący podkreślił również, że nie zbadano, czy sytuacja doprowadzająca do powstania zadłużenia jest wynikiem choroby, czy celowego działania, a stwierdzenie Kolegium: "za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu" jest w jego przekonaniu nieuprawniona, gdyż nie opiera się na dokumencie wykluczającym jednostkę chorobową, jaką jest alkoholizm, wystawionym przez uprawniony podmiot. Skarżący dodał, że zakres jego świadomości prawnej jako osoby nie mającej odpowiedniej wiedzy do prawidłowej reprezentacji swoich interesów jest na tyle niski, iż powinien mieć możliwość skorzystania z pomocy prawnej. Wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z przepisami zawartymi w aktach prawnych, jak również wniósł o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, który będzie go reprezentował. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i złożył stosowne oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja SKO w B. z dnia [...] nr [...] którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] którą odmówiono J. P. umorzenia powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej K. P. za okres od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości należności głównej 1 600,00 zł oraz ustawowych odsetek oraz odroczył termin ich płatności do dnia 31 grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy J. P. umorzenia i odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie Sądu, powyższe uregulowanie oznacza, że organ podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca w przepisie tym nie zamieścił żadnych przesłanek, które wyznaczałyby ramy podejmowania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Z przepisu tego można jedynie wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 635/13). Na gruncie niniejszej sprawy skarżący zaniechał złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności. Należy podkreślić również, że decyzje w przedmiotowej sprawie podejmowane były w warunkach uznania administracyjnego, zatem do rozważenia pozostaje kwestia, czy organy obu instancji nie przekroczyły granic tego uznania. Wskazać także trzeba, że ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej, co oznacza, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA), gdzie wskazał wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności". Odnosząc powyższe do zarzutów skargi dotyczących przyczyn powstania zaległości w płaceniu alimentów (m.in. trudna sytuacja ekonomiczna, choroba alkoholowa) to należy zauważyć, iż w rozpatrywanej sprawie są one chybione. Analiza obu rozstrzygnięć podjętych w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organy administracji w tym zakresie nie dopuściły się naruszeń prawa. Organ pierwszej instancji w motywach swojego rozstrzygnięcia opisał sytuację osobistą i stan majątkowy wnioskodawcy, po czym dokonał stosownej ich analizy i na tej podstawie wskazał, że brak dochodu i przebywanie w zakładzie karnym, nie może stanowić jedynej i wyłącznej argumentacji przemawiającej za przyznaniem ulgi w postaci umorzenia należności. Skarżący jest w wieku pełnej aktywności zawodowej i jest zdolny do ewentualnego przekwalifikowanie się, jak również nie posiada żadnych realnych przeszkód do pracy zarobkowej, a co za tym idzie do zwrotu świadczeń publicznych, które wyłożone zostały w miejsce jego osoby na rzecz osób, do których alimentacji został zobowiązany. W ustalonym stanie faktycznym sprawy organy obu instancji uznały, iż zachodzą szczególne przyczyny dla których można zastosować wobec strony ulgę w postaci odroczenia terminu spłaty należności zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co zdaniem Sądu jest zasadne. Organy zasadnie podniosły, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności. Jak słusznie zaznaczyły, obecne pozostawanie skarżącego bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja ww. nie stanowi cech trwałości. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, tj. odbywanie kary w zakładzie karnym i brak zatrudnienia, a w konsekwencji również brak dochodów, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Należy również podkreślić, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest okolicznością obiektywną lecz stanowi efekt, zabronionych z punktu widzenia prawa, działań skarżącego i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fakt obecnego przebywania skarżącego w zakładzie karnym i wiążący się z tym brak zatrudnienia nie oznacza, że nie może on pracować w ogóle. W tym miejscu należy także wskazać, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie byłoby to sprzeczne z założeniami omawianej ustawy i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy obu instancji jednakże biorąc pod uwagę aktualną, trudną sytuacje skarżącego odroczyły termin płatności należności powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia 31 grudnia 2015 r., a więc przed upływem kary pozbawienia wolności (5 marca 2016 r.). Pełnomocnik skarżącego uznał takie rozstrzygnięcie za niesłuszne. Należy jednak wskazać, że w ocenie Sądu, do dnia 31 grudnia 2015 r. sytuacja skarżącego może ulec zmianie, gdyż jak wynika z treści skargi, są postępy w resocjalizacji skarżącego. Po opuszczeniu zakładu karnego w dniu 5 marca 2016 r. (bądź też wcześniej, mając na uwadze możliwość warunkowego wcześniejszego zwolnienia) skarżący może postarać się o zatrudnienie, które umożliwi mu osiągnięcie dochodów pozwalających nie tylko na utrzymanie własnej osoby, ale i spłatę ciążących na nim zaległości. Podkreślenia także wymaga, że organy poinformowały skarżącego, że może złożyć wniosek o umorzenie powstałej należności w części, bądź jej rozłożenia na raty. Należy również zauważyć, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego występowania z wnioskiem o odroczenie, rozłożenie na raty bądź umorzenie należności alimentacyjnych. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organy art. 30 ust. 2 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie przekroczono również granic uznania administracyjnego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadniałoby ewentualne uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu nie naruszono art. 7 K.p.a. w związku z art. 8 K.p.a i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji .