IV SA/Gl 840/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie przyznania zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 19 października 2016 r. Z.N. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż żąda ustanowienia adwokata. W treści tego formularza oświadczył, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (zamieszkuje w lokalu socjalnym o powierzchni 24 m2) oraz nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 25 października 2016 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie skarżącego wezwano o: - podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny być udokumentowane. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć stosowne aktualne (to jest wydane nie wcześniej niż w ciągu trzech ostatnich miesięcy) dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wskazanie i udokumentowanie źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - skarżący czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Podano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach - należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli skarżący otrzymuje w tym celu pożyczki lub darowizny od osób fizycznych - należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców (darczyńców) potwierdzające wysokość środków przekazanych w ramach tych pożyczek (darowizn) oraz określające datę ich przekazania i ewentualny sposób oraz termin zwrotu. W odpowiedzi wnioskujący nadesłał pismo procesowe datowane na 28 listopada 2016 r., gdzie wywiódł, iż jedynymi obciążającymi go opłatami stałymi są rachunki za energię elektryczną, które uiszcza "z trudnością i wielotygodniowymi a nawet wielomiesięcznymi opóźnieniami". Oświadczył przy tym, że posiada telefon "na kartę", który zakupił przed kilkoma tygodniami oraz wywiódł, iż jego "miesięczny budżet rzadko przekracza 200 zł". Nadto skarżący podał, że posiada zadłużenie czynszowe na kwotę "prawdopodobnie rzędu kilkudziesięciu tys. zł", lekarstw nie kupuje "bo go nie stać", a organy pomocy społecznej od grudnia 2013 r. odmawiają mu wsparcia. Poza tym w maju 2014 r. zlikwidował książeczkę mieszkaniową uzyskując w tych ramach nieco ponad 3 tysiące zł, zaś w październiku i listopadzie 2015 r. pobrał stypendium z powiatowego urzędu pracy, w łącznej kwocie około 1.200 zł. Wraz z powyższym pismem wnioskodawca przedłożył dokumenty potwierdzające, że należności z tytułu opłat za energię elektryczną w okresie od lipca 2014 r. do września 2016 r. uiszczał zasadniczo regularnie (choć rzeczywiście z opóźnieniami), mając za ten okres niedopłatę, w kwocie 40,45 zł, którą jednak uregulował w dniu 9 listopada 2016 r. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku Z. N.należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy strona zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, Z. N. wymogu tego nie zachował albowiem nie wyjaśnił dostatecznie jasno i wyczerpująco swojej sytuacji materialnej. Z wywodów wnioskodawcy wynika, iż nie uzyskuje on jakichkolwiek dochodów. Odpowiadając przy tym na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku nie wskazał aktualnych źródeł, z których czerpie obecnie środki pieniężne. Skarżący wspomniał jedynie o kwotach uzyskanych w ramach likwidacji książeczki mieszkaniowej (ponad 3 tysiące zł) oraz z tytułu stypendium (ok. 1.200 zł), które jednak miał otrzymać dawno temu, a mianowicie odpowiednio w maju 2014 r. - czyli dwa i pół roku temu oraz w październiku i listopadzie 2015 r. - czyli ponad rok temu. Nie wyjaśnił natomiast skąd pozyskał środki na pokrycie koniecznych kosztów utrzymania w okresie ostatnich miesięcy. Wnioskujący nie udzielił również dostatecznie precyzyjnych wyjaśnień odnośnie rozmiaru obciążających go niezbędnych kosztów. Wskazał bowiem jedynie lakonicznie, że "jego miesięczny budżet rzadko przekracza 200 zł" i wspomniał o wydatkach w ramach opłat za energię elektryczną, nie podając jakie konkretne kwoty przeznacza na pozostałe koszty, które musi przecież ponosić, a mianowicie na opłaty za pozostałe media (gaz, woda, czynsz, wywóz nieczystości itd.), jak również na wyżywienie oraz zakup koniecznej odzieży i środków czystości, czy choćby na zakup telefonu, którego dokonał - jak sam przecież przyznał - przed kilkoma tygodniami. Nie nadesłał również dokumentów mogących pozwolić na dokonanie w tym zakresie ustaleń. Przedłożył bowiem wyłącznie dokumenty dotyczące należności z tytułu opłat za energię elektryczną w okresie od lipca 2014 r. do września 2016 r., z których wynika, że choć uiszczał je wprawdzie z opóźnieniami, to jednak czynił to dość systematycznie i końcowo uregulował niewielką (40,45 zł) zaległość z tego tytułu. Równocześnie wnioskodawca powoływał się wprawdzie na znaczne zadłużenie czynszowe "prawdopodobnie rzędu kilkudziesięciu tys. zł", jednak i tego faktu nie potwierdził żadnymi dokumentami. W tym stanie rzeczy informacje podane przez skarżącego nie mogą być uznane za wystarczające, a w rezultacie stwierdzić przyjdzie, że nie spełnił on wymogu, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odstępując od złożenia wystarczająco szczegółowych i spójnych wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Zważywszy powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.