IV SA/Gl 860/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...], Nr [...], Prezydent Miasta B., na podstawie art. 16 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, zmienił decyzję własną z dnia [...] w ten sposób, że uchylił E.P prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od [...] - bezterminowo. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] został przyznany E.P. zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia [...] - bezterminowo. W dniu [...] organ zwrócił się z pismem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z zapytaniem, czy E.P. jest osobą uprawnioną do dodatku pielęgnacyjnego. Z przesłanego pisma ZUS wynika, że od dnia [...] E.P. pobiera w tutejszym Oddziale ZUS-U dodatek pielęgnacyjny w związku z osiągnięciem 75 roku życia. Oznacza to, że Pan E.P. od dnia [...] pobierał dwa świadczenia z tego samego tytułu: dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny. Organ podał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z powyższych względów organ na podstawie art. 32 tej samej ustawy uchylił decyzję własną z dnia [...]. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Pan E.P., w którym zakwestionował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji oraz zarzucił nieprawidłowe pouczenie przez organ o jego uprawnieniach i obowiązkach. Decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, powołując się na treść art. 16 ust. 1 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało że odwołującemu z chwilą przyznania przez organ rentowy dodatku pielęgnacyjnego tj. od dnia [...] nie przysługuje uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z ostatnią z przesłanek zawartych w cyt. przepisie, tj. nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Należy stwierdzić, że przepis art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznaje jedynie organowi kompetencję do uchylenia lub zmiany bez zgody strony ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie której strona nabyła prawa do świadczeń rodzinnych, między innymi w przypadku, gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Przepis ten nie reguluje natomiast kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zagadnienie to jest uregulowane w art. 30 omawianej ustawy. Zdaniem tut. Kolegium dla zastosowania art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych decydujący jest obiektywny fakt nienależnego pobrania przez stronę świadczenia rodzinnego, tj. niezgodnie z przepisami ustawy. Natomiast wydanie przez organ decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, ze zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. W postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów wskazane w tym przepisie prawne okoliczności wymagane dla ustalenia "nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego" nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania. W tym stanie sprawy odwołujący niezgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymywał od [...] zasiłek pielęgnacyjny, czyli nienależnie pobrał świadczenie rodzinne w rozumieniu art. 32 tej ustawy. W konsekwencji organ administracji zasadnie w ramach swych kompetencji orzekł o zmianie decyzji z dnia [...] przez co zlikwidował stan niezgodny z prawem, polegający na tym, że strona pobierała dwa świadczenia z tego samego tytułu. W orzecznictwie i literaturze zwrócono uwagę, ze warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/O5, Lex nr 187405, Jakub Ostałowski, Ustawa o świadczeniach rodzinnych - świadczenia nienależnie pobrane. Samorząd Terytorialny 2006, nr 4 s. 53). Tym samym, organ administracji pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i zastosował obowiązujące przepisy prawa, dlatego brak jest podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, wobec nie stwierdzenia w działaniu organu pierwszej instancji uchybień bądź naruszeń przepisów normujących zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący ponawiając zarzuty odwołania zakwestionował prawidłowość decyzji organu odwoławczego. Wywiódł, że nie było podstaw do pozbawienia go zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o tym, kiedy nabędzie on prawo do dodatku pielęgnacyjnego i z urzędu powinien wstrzymać wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą osiągnięcia przez niego 75-go roku życia. W związku z tym skarżący nie powinien ponosić skutków niewłaściwego działania organu administracji i naruszenia relacji państwo-obywatel. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi odwoławczemu zarzucić, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył obowiązujące przepisy prawa. Na wstępie należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Jednocześnie zauważyć trzeba, iż rozpoznając skargę Sąd nie jest związany zawartymi w niej wnioskami i zarzutami ( por. art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotowy zakres skargi dotyczy świadczenia rodzinnego, którym jest również świadczenie opiekuńcze w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiła zatem ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie ustawą o świadczeniach rodzinnych, która między innymi określiła warunki ustalania, przyznania i wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego, jak i zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej w tym zakresie. Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do treści art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on między innymi osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i osobie, która ukończyła 75 rok życia (art. 16 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżący mieścił się w tak ustalonym kręgu osób uprawnionych, bowiem dysponował wydanym w dniu [...], orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, począwszy od dnia [...], wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. Następnie wnioskiem z dnia [...] skarżący zwrócił się do MOPS w B. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W powyższym wniosku zawarte było pouczenie, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, w jego części drugiej zawarto oświadczenie, iż wnioskodawca zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (druk pogrubiony). Oświadczenie to zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącego (k - 8 akt administracyjnych). Po pozytywnym rozpatrzeniu złożonego przez skarżącego wniosku wydana została decyzja ostateczna organu pierwszej instancji z dnia [...]. Pismem z dnia [...] (k - 11 akt administracyjnych) ZUS w B. poinformował MOPS, iż skarżący pobiera od [...] dodatek pielęgnacyjny. W konsekwencji organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] zmienił decyzję własną z dnia [...] w ten sposób, że uchylił skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od [...] - bezterminowo. Okoliczności niniejszej sprawy są niesporne również co do tego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. przyznał skarżącemu od dnia [...] dodatek pielęgnacyjny. Stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uprawnieniem do pobierania świadczeniach rodzinnego ściśle związany jest obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym uzyskaniu uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75-go roku życia, bowiem art. 16 ust. 6 tej samej ustawy przewiduje, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast w przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie tego nie uczyni, stosownie do treści przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Jak wynika z akt sprawy, o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych skarżący został poinformowan wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - informacja o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku została wytłuszczona w treści wniosku, a zaznajomienie się z jej treścią skarżący potwierdził własnoręcznym podpisem. Ponadto, na wniosku znajdowało się pouczenie informujące, że prawo do zasiłku nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Przez cały okres pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, skarżący nie powiadomił organu o fakcie pobierania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. dodatku pielęgnacyjnego, pomimo prawidłowego pouczenia o konieczności informowania o wszelkich okolicznościach mogących mieć wpływ na uprawnienia do otrzymywania świadczeń rodzinnych. Dlatego też nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy argument skargi podnoszący, że nie było podstaw do pozbawienia skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o tym, kiedy nabędzie on prawo do dodatku pielęgnacyjnego i z urzędu powinien wstrzymać wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego z chwilą osiągnięcia przez niego 75-go roku życia. Należy jeszcze raz podkreślić, że składając w dniu [...] do MOPS w B. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżący podpisał m. in. oświadczenie, że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do otrzymania powyższego świadczenia. Składając podpis na wniosku zobowiązał się jednocześnie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący przed podpisaniem niniejszych oświadczeń powinien był zapoznać się z ich treścią, ewentualnie zwrócić się o wyjaśnienie ich treści. Organy prawidłowo zatem przyjęły, że skarżący zapoznał się z odpowiednimi przepisami prawa. W tej sytuacji skarżący powinien mieć świadomość, że fakt pobierania przez niego dodatku pielęgnacyjnego był istotny dla sprawy dalszego wypłacania mu zasiłku pielęgnacyjnego. Wyjaśniając charakter zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego na gruncie wykładni celowościowej i funkcjonalnej należy stwierdzić, iż są to świadczenia porównywalne. Zasiłki pielęgnacyjne zostały uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych, natomiast dodatki pielęgnacyjne w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353). Dokonując porównania obu świadczeń należy wskazać, iż oba świadczenia przysługują osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Zatem cel i charakter oraz funkcja obu świadczeń, to jest zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego są podobne. Tymczasem treść art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie czyni żadnych wyjątków od tej kategorycznej zasady, mając na uwadze, że uregulował nim kwestię zbiegu uprawnień, aby zapobiec pobieraniu świadczenia o tym samym charakterze, spełniającego identyczną funkcję i to z dwóch źródeł. Również treść art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176) świadczy o tym, że ustawodawca traktuje jednakowo obydwa świadczenia, bowiem w myśl powołanego przepisu wolnym od podatku dochodowego jest zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak też i dodatek pielęgnacyjny. Konkludując, Sąd stanął na stanowisku, że jeżeli organy prowadząc w prawidłowy sposób postępowanie dowodowe oparły się na materiałach zebranych w sprawie i przyjęły odmienną od zaprezentowanej przez skarżącego ocenę zaistniałych w sprawie okoliczności, a przy tym właściwie i logicznie uzasadniły swe stanowisko w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć oraz wyjaśniły regulacje ustawowe tego zagadnienia, a więc przywołały i omówiły treść art. 16 ust. 1 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaznaczyć też przyjdzie, że powołane i omówione przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakładają obowiązku działania z urzędu organu administracji i wstrzymania wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, a dokonana, w tym zakresie przez organ odwoławczy prawidłowa interpretacja obowiązujących w sprawie przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego oraz poczynione ustalenia faktyczne pozwalają na utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Z tych też względów za chybione należy uznać zarzuty skarżącego. W tym stanie rzeczy, z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania obowiązujących przepisów p.p.s.a., skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.