IV SA/Gl 868/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...] na lata 2007-2013, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi postanawia: zwolnić stronę skarżącą z wpisu od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł (pięćset zł 00/100), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W treści skargi z dnia 29 lipca 2017 r. A Sp. z o.o., reprezentowany w sprawie przez adwokata wniósł o zwolnienie z wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek podkreślono, iż skarżący podmiot jest wprawdzie formalnie niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej, jednak de facto należy do systemu publicznej służby zdrowia, gdyż jest spółką komunalną, w której jedynym wspólnikiem jest Miasto Z., zaś wyłącznym źródłem finansowania bieżącej działalności medycznej są dlań kontrakty zawierane z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wobec braku należytej wyceny świadczeń finansowanych przez NFZ, Szpital ten nie jest w stanie osiągnąć nawet minimalnej rentowności i uniknąć systematycznego generowania niemożliwych do spłacenia długów (których poziom wynosi aktualnie około 26 milionów zł), a sytuacja ta trwa od wielu lat. W ostatnim okresie poniósł on wysoką stratę i nie posiada żadnych środków obrotowych, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie opłat sądowych ponieważ cały jego majątek przeznaczany jest do prowadzenia działalności medycznej realizowanej jako zadanie własne Gminy. Następnie, w dniu 9 października 2017 r. strona nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie potwierdziła zakres swojego żądania. W treści tego formularza zasadniczo powtórzono argumentację podniesioną wcześniej. Równocześnie zadeklarowano, że kapitał zakładowy strony skarżącej wynosi 77.111.100,00 zł, wartość posiadanych przez nią środków trwałych: 52.160.911,04 zł, zaś jej wynik finansowy za ostatni rok obrotowy to strata w wysokości 4.951.541,08 zł. Nadto podano, iż wartość zobowiązań skarżącego [...] na koniec ostatniego roku obrotowego to 26.921.443,69 zł. Wskazano również, że saldo jego rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło (-) 3.474.641,65 zł wywodząc, że wspomniana ujemna wartość stanowi konsekwencję faktu, iż rzeczony rachunek jest "obciążony kredytem bankowym". Równocześnie jednak oświadczono, że strona posiada środki pieniężne "w kasie i na rachunkach", w kwocie ogółem 704.454,26 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) nastąpić może wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona wniosła o zwolnienie z wpisu od skargi. W pierwszej kolejności należy więc podnieść, że choć w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się określanie wysokości tej opłaty, to jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy ustalenie należnej z tego tytułu kwoty było konieczne. Przedmiotem niniejszej sprawy jest należność pieniężna, do zwrotu której wnioskodawca został zobowiązany mocą zaskarżonej decyzji. Wartość tej należności - stanowiącej przedmiot zaskarżenia - wynosi 114.405 zł, co wynika zarówno z treści wspomnianej decyzji jak i z wywodów podnoszonych przez stronę w skardze oraz we wniosku. Stwierdzić zatem przyjdzie, że w sprawie tej pobierany jest wpis stosunkowy, którego wartość obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i wynosi ona 2.000 zł. W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, jako że stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Przyznanie prawa pomocy może zatem nastąpić dopiero wtedy, gdy zdobycie środków na sfinansowanie kosztów związanych z postępowaniem sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Co więcej, przyjdzie zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu (bądź referendarza mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy, sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Rzeczona fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, iż tego rodzaju podmiot posiada zorganizowaną strukturę i w swojej działalności powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zgromadzić środki na ten cel. W tym zakresie rozpoznający wniosek w pełni popiera stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2007 r. (sygn. akt I FZ 434/07 - dostępne w CBOSA). Mając na uwadze zaprezentowane wyżej rozważania godzi się podkreślić, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej, przejawiającej się znaczną stratą za rok ubiegły oraz bardzo wysokim stanem zobowiązań, których suma kilkukrotnie przekracza stan należności (vide: bilans - karta nr 12 akt sprawy), skarżący podmiot funkcjonuje i utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Trzeba przy tym zaakcentować, że choć zadeklarowano, iż rachunek bankowy wnioskującego [...] wskutek obciążenia kredytem wykazuje saldo ujemne, to jednak oświadczono wyraźnie, iż podmiot ten posiada do swojej dyspozycji "w kasie i na rachunkach" znaczną kwotę środków pieniężnych wynoszącą 704.454,26 zł (patrz: rubryka nr 10 formularza "PPPr"). Wnioskodawca dysponuje zatem odpowiednimi płynnymi środkami pieniężnymi, a taki stan rzeczy - z uwagi na brzmienie art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadniczo wyklucza przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. Pomimo to, uznano jednak, że zgłoszonego żądania nie można było całkowicie oddalić. Rozpoznając niniejszy wniosek nie sposób bowiem pominąć faktu, iż strona jest placówką opieki zdrowotnej, której działalność polega na udzielaniu świadczeń medycznych, przy czym - jak podkreślono we wniosku - jest ona jedynym komunalnym [...] na terenie miasta Z., zaspokajającym w całości potrzeby lokalnej społeczności w zakresie szpitalnej opieki zdrowotnej o podstawowym standardzie. W tym stanie rzeczy należało zastosować nieco szerszą optykę postrzegania kondycji finansowej wnioskującego niż tylko i wyłącznie poprzez kwotę pozostających w jego dyspozycji płynnych środków finansowych. Stronę skarżącą należy zaliczyć do szczególnej kategorii podmiotów ubiegających się o przyznanie prawa pomocy i dlatego, w ocenie rozpoznającego wniosek nie może ona być w tym zakresie oceniana w ten sam sposób jak osoba prawna w jej klasycznym i powszechnym rozumieniu. Trzeba wyraźnie podkreślić, że działalność skarżącego [...] finansowana jest ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, a więc niezależnie od wyników działania jednostki, co odróżnia ją od innych osób, w których, co do zasady wynik finansowy w całości zależy od ich działalności i procesów decyzyjnych zarządu (por. postanowienie tutejszego Sądu z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I SO/Gl 8/14 - dostępne w CBOSA). W tym kontekście przyjęto, że wniosek strony zasługuje na akceptację w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie z wpisu od skargi. Reasumując, uwzględniwszy specyfikę skarżącego podmiotu, zakres jego działalności, która polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ, jak również ujemny wynik finansowy i niewątpliwie słabą kondycję finansową uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi, w kwocie 2.000 zł stanowiłoby dla niego zbyt duże obciążenie, mogące rzutować negatywnie na warunki realizacji działalności statutowej. Z drugiej strony jednak - biorąc pod uwagę skalę środków będących w posiadaniu tego [...], jak również istnienie po jego stronie pewnej płynności finansowej, brak było podstaw do całkowitego zwolnienia go od rzeczonych kosztów. W tych ramach przyjęto, że należność na poziomie 500 zł (czyli odpowiadająca zaledwie ¼ należnego wpisu) mieści w jego możliwościach płatniczych. Dodatkowo warto zaznaczyć, że wnioskodawca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, prowadzącego praktykę w ramach Kancelarii, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co niewątpliwie świadczy o istnieniu po jego stronie pewnych możliwości płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby równocześnie nie mógł uiścić przynajmniej niewielkiej części obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.