IV SA/Gl 88/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]r. nr [...]. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) stwierdził u B. S. chorobę zawodową wywołaną pracą w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego - uraz ciśnieniowy pochodzenia zawodowego, wymienioną w poz. 23/2 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2002 r. Po rozpoznaniu odwołania pracodawcy - Zakładu A S.A. w K., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazany pracodawca wyrażając swoje niezadowolenie z powyższej decyzji wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r. o sygn. akt IV SA/Gl 822/06 uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] r. Sąd zważył, że w toku przeprowadzonego postępowania uchybiono zasadzie prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieprawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów. Zdaniem Sądu, ustalenia w zakresie oceny narażenia zawodowego nie zostały bowiem poddane analizie w kontekście całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza w świetle specyfiki czynnika, który spowodował powstanie spornego schorzenia. Konsekwencją powyższego stanu rzeczy był brak wyczerpującego i dokładnego wyjaśnienia okoliczności, w oparciu o które stwierdzono, iż zachodzą przesłanki warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej w szczególności, że spełniony został wymóg związku przyczynowego pomiędzy rozpoznaną u B. S. chorobą a działaniem szkodliwych czynników występujących w jego środowisku pracy. Przywołane wyżej nieprawidłowości mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i stanowić przyczynę bezzasadnego uznania schorzeń występujących u B. S. za chorobę zawodową. Sąd zaznaczył, że w toku ponownego rozpoznania sprawy niezbędne będzie dokonanie ustaleń w zakresie kryteriów stwierdzenia choroby zawodowej wynikających z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2002 r. W tym celu należy rozpatrzyć jeszcze raz całość materiału dowodowego sprawy, stosując się do treści art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. oraz dokonać analizy oceny narażenia zawodowego w świetle wszystkich jej okoliczności faktycznych, zwłaszcza w kontekście uwarunkowań dotyczących środowiska pracy poszkodowanego. Dopiero wtedy możliwe będzie wydanie decyzji opartej na prawidłowych ustaleniach co do istnienia przesłanek, od których prawo uzależnia rozstrzygnięcie o stwierdzeniu istnienia choroby zawodowej. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie stwierdził u B. S. choroby zawodowej wywołanej pracą w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego - uraz ciśnieniowy pochodzenia zawodowego, wymienionej w poz. 23/2 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2002 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że B. S. w dniu [...] r., w trakcie wykonywania czynności pracowniczych w Zakładach A S.A. w K., gdzie jest zatrudniony od 1988 r. do chwili obecnej, doznał urazu ciśnieniowego i akustycznego ucha prawego wskutek wybuchu nitrogliceryny w magazynie. Dodatkowo wyjaśnił, że wypadek przy pracy i choroba zawodowa to różne pojęcia prawne, w konsekwencji opisane wyżej zdarzenie mające cechy wypadku przy pracy nie można jednoznacznie zakwalifikować jako chorobę zawodową, gdyż czynnik szkodliwy, który miał miejsce w tym zdarzeniu nie występuje w środowisku pracy B. S.. Poszkodowany w codziennej pracy nie wykonuje obowiązków w warunkach ekspozycji na podwyższone ciśnienie atmosferyczne. Okoliczność jego narażenia na fale akustyczne i fale nadciśnienia z następową falą podciśnienia atmosferycznego nastąpiła w wyniku eksplozji w magazynie nitroestrów i miała przypadkowy charakter oraz krótkotrwały przebieg charakterystyczny dla wypadku przy pracy. Tym samym organ stwierdził, że brak jest przesłanek do stwierdzenia u niego choroby zawodowej. B. S. złożył od powyższej decyzji odwołanie domagając się ponownego rozpoznania sprawy. Zdaniem odwołującego został on pokrzywdzony albowiem inne osoby poszkodowane w wypadku otrzymały decyzje stwierdzające istnienie choroby zawodowej. Jednocześnie do odwołania dołączył wypis ze szpitala z rozpoznaniem urazu ciśnieniowego pochodzenia zawodowego w następstwie wybuchu nitroestrów w miejscu pracy. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia, jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, to jest ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie wystąpiło w czasie i miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. Organ wskazał, że wypadek przy pracy i choroba zawodowa to dwa różne pojęcia prawne na oznaczenie skutków zadziałania na pracownika przyczyny zewnętrznej związanej z pracą. Choroba zawodowa pozostaje w związku przyczynowym z samą pracą, jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania. Wypadek zaś jest zdarzeniem nagłym, a więc mającym miejsce w krótkim czasie, wywołanym przyczyną zewnętrzną, pozostającym w związku z pracą. Zatem zdarzenia mającego cechy wypadku przy pracy nie można jednocześnie zakwalifikować jako chorobę zawodową, wówczas gdy czynnik szkodliwy nie występuje w środowisku pracy poszkodowanego pracownika. Ostatecznie organ podniósł, że odwołujący w swojej codziennej pracy nie wykonywał swoich obowiązków w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, a zdarzenie w którym uczestniczył miało przypadkowy, krótkotrwały przebieg i było charakterystyczne dla wypadku przy pracy. Powyższa okoliczność musiała skutkować odmową stwierdzenia u niego choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. S. zarzucił organowi odwoławczemu błędne ustalenia faktyczne, gdyż jego zdaniem w wykonywaniu codziennych obowiązków pracowniczych był narażony na działanie hałasu, tj. wybuchy ładunków na placu strzelań i ta wieloletnia praca spowodowała u niego "uraz słuchu", który stanowi chorobę zawodową. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, że w trakcie wykonywania swoich obowiązków zawodowych skarżący nie pracował w ekspozycji na podwyższone ciśnienie atmosferyczne, a okoliczności powstania występującego u niego urazu są rezultatem wypadku przy pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także nie podnoszone w skardze. Podstawą prawną podjętych w sprawie obu rozstrzygnięć stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W konsekwencji ocena ich zgodności z prawem nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w zakresie w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Skutkuje to uznaniem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to konsekwencje także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie - zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji RP - były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p., jak i wydane na tej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. i od tego dnia rozpoczął bieg dwunastomiesięczny termin po upływie, którego traci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bowiem zgodnie z art. 145a § 1 K.p.a., można żądać wznowienia postępowania także wówczas, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Natomiast stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W orzecznictwie sądowym wyrażany jest pogląd, iż w razie stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu rozporządzenia z Konstytucją RP sąd może odmówić zastosowania tego przepisu również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Sądy mogą wówczas same zadecydować, jakie przepisy należy zastosować kierując się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania postanowień ustawy zasadniczej biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1403/05 (publ. Wokanda Nr 5 z 2006 r., poz. 35) oraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 125/07 (Lex nr 322105). W rezultacie Sąd uznał, że obie wydane w sprawie decyzje nie mogą pozostać w obrocie prawnym, gdyż zostały wydane na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Mając na uwadze powyższe skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że w sytuacji, gdy organ administracji odmawia uznania schorzenia za chorobę zawodową, powołując się na załącznik do niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania tych przepisów, gdyż sprawa powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów zgodnych z Konstytucją RP. Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz godziłoby w zaufanie obywatela do postępowania organów administracji. Należy podkreślić, że wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, Sąd nie dokonywał merytorycznej jej oceny. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§ 11 ust. 1 tego rozporządzenia). W konsekwencji, w oparciu o treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. b p.p.s.a uchylił decyzje organów administracji obu instancji orzekających w niniejszej sprawie i nie znalazł podstaw do zastosowania w niej art. 152 p.p.s.a.