IV SA/Gl 888/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r., wydaną m.in. na podstawie art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), odmówił R.L. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami osobie uprawnionej – L. P. w okresie świadczeniowym 2011/2012 objętej decyzją orzekającą o obowiązku zwrotu należności. W uzasadnieniu organ podał, że R.L. przebywa w Zakładzie Karnym, a planowany termin końca kary przypada na dzień [...] r. W toku postępowania na podstawie informacji uzyskanych od wnioskodawcy ustalono, że jest on osobą zdrową, nie pracuje, nie ponosi żadnych wydatków, nie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, nie ma na utrzymaniu innych osób, obecnie bezskutecznie ubiega się przed sądem o obniżenie wysokości zasądzonych alimentów. Jednocześnie z pisma Zakładu Karnego wynika, iż w stanie konta depozytowego znajduje się kwota 1129, 80 zł, która po opuszczeniu Zakładu Karnego będzie do dyspozycji R. L. Zdaniem organu wniosek o umorzenie należności, rozpatrywany w świetle art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w ramach uznania administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja wnioskodawcy nie wynika bowiem z jakiegoś zdarzenia losowego, lecz spowodowana jest odbywaniem kary pozbawienia wolności. Z kolei powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Ubocznie organ zauważył, że umorzenie nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji strony wobec powiększającego się zadłużenia alimentacyjnego. Także ewentualne korzystanie przez wnioskodawcę po opuszczeniu Zakładu Karnego z pomocy społecznej nie oznacza automatycznie obowiązku umorzenia przedmiotowych należności. Przy rozstrzyganiu wzięto również pod uwagę interes społeczny. Akcentowano, że R.L. jest osobą zdrową, zdolną do podjęcia pracy zarobkowej. Po opuszczeniu Zakładu Karnego możliwe jest więc podjęcie zatrudnienia, co przyczyni się do polepszenia jego sytuacji dochodowej. Podkreślono przy tym, że możliwości zarobkowe to nie tylko dochody faktycznie osiągane, ale także te, które osoba winna osiągnąć przy dołożeniu należytej staranności oraz wykorzystując swoje zdolności, umiejętności i kwalifikacje. Organ podniósł, że wniosek przeanalizowano także pod względem chociażby częściowego umorzenia, lecz nie znaleziono podstaw do umorzenia należności w całości lub części. W odwołaniu od powyższej decyzji R.L. powołał się na swoją ciężką sytuację oraz deklarował chęć podjęcia każdej pracy celem spłaty zadłużenia akcentując, że nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego na dziecko. Uważa, że w sytuacji w jakiej się znalazł jego sprawa powinna być rozpatrzona pod każdym względem, w tym możliwych ulg. Podniósł, że po opuszczeniu zakładu będzie posiadał duże zaległości, a nadto że nie od razu będzie mógł normalnie podjąć pracę, gdyż sytuacja osób karanych jest inna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości podzielając jej ustalenia i wnioski. W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że umorzenie należności dłużnika, również w części, rozpatrywane na gruncie art. 30 ust. 2 ww. ustawy mającego zastosowanie w sprawie, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy organ stwierdzi, że zostały spełnione przez wnioskodawcę wszystkie przesłanki warunkujące podstawę udzielenia tej pomocy. Decyzja w tym zakresie pozostawiona jest do swobodnego uznania organu, jednakże warunkiem prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie jest zbadanie i poddanie analizie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, szczególnie pod kątem występowania zindywidualizowanych przesłanek w sprawie, z uwzględnieniem art. 7 i 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy w oparciu o który została ustalona sytuacja strony i dokonał jego oceny, zaś przytoczona w decyzji argumentacja nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów ani granic logicznego rozumowania. Ponadto Kolegium podniosło, iż odwołujący nie wykazał takich okoliczności, które obligowałyby organ do umorzenia należności. Podkreślono że wniosek winien być rozpatrywany w kontekście celów ustawy, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem Kolegium w okolicznościach sprawy organ I instancji zasadnie uznał, że sytuacja dochodowa strony nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności wypłaconych na rzecz córki, a tym samym nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wskazał również, że strona może złożyć odrębny wniosek o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie należności na raty. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R.L. podniósł, że wystąpił z wnioskiem o umorzenie wypłaconych zaległości, gdyż przebywa w Zakładzie Karnym, nie może podjąć pracy, gdyż jest na kursie zawodowym, a wyrok zapadł bez jego powiadomienia przez Sąd Rejonowy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację uprzednio zaprezentowaną w odwołaniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2013 r. ustanowiony dla skarżącego z urzędu pełnomocnik zarzuciła zaskarżonej decyzji błędną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez odmowę umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego wskazuje na zasadność umorzenia przedmiotowych świadczeń. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaprezentowanego stanowiska wskazano że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym i pomimo wielokrotnych starań nie uzyskał dotychczas zatrudnienia. Nie miał więc możliwości uiszczania zasądzonej kwoty alimentów. Podniesiono, że ze względu na wysoką kwotę zasądzonych alimentów skarżący podjął działania mające na celu jej obniżenie. Nadmieniono, że przed osadzeniem skarżący nie miał stałego zatrudnienia, a jedynie pracował dorywczo, co było spowodowane trudną sytuacją na rynku pracy. Obecnie sytuacja materialna uniemożliwia mu wywiązywanie się z obowiązku zwrotu należności, gdyż nie uzyskuje żadnego dochodu, ani nie posiada żadnych oszczędności. Ponadto na skarżącym nadal ciąży obowiązek alimentacyjny i w związku z czym jest zobowiązany uiszczać bieżące raty alimentów. W kolejnych pismach procesowych wskazano, że skarżący uzyskał promesę zatrudnienia po opuszczeniu Zakładu Karnego oraz, że jest uczniem pierwszego semestru Studium Policealnego dla Dorosłych, dołączając stosowne zaświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając, w oparciu o wyżej wskazane uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa, dlatego nie znaleziono podstaw do wzruszenia skarżonej decyzji. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek dłużnika alimentacyjnego R. L. o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na dziecko – L. P., jako osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze z.), zwanej dalej "ustawą". Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego reguluje art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 cytowanej ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. O ile stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, a więc gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to właściwie podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne. Tymczasem w niniejszej sprawie bezsporne w sumie okoliczności upoważniały do wniosków przedstawionych w decyzjach organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie wskazuje, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji. W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, dokonały prawidłowej wykładni przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, ale po jego opuszczeniu sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, gdyż jest on osobą zdrową i zdolną do podjęcia pracy. Po wyjściu z zakładu karnego skarżący będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Wskazuje na to chociażby przedstawiona na etapie postępowania sądowego promesa zatrudnienia. Ponadto, jak trafnie wskazano, umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Podkreślić przy tym ponownie należy, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia pod dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto należy wskazać, iż przywołując orzecznictwo słusznie organ I instancji podniósł, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takie sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07,– opublikowane w Internecie - CBOSA). W okresie pobytu w Zakładzie Karnym skarżący ma przy tym zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego należności nie ma na to żadnego wpływu. Wziąć należy także pod uwagę i to, jak uczyniły to organy, że skarżący jest człowiekiem zdrowym, w pełni sił zawodowych, natomiast uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o czym stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, to właśnie wzięcie pod uwagę i takich okoliczności. Dodać także trzeba, że nawet okoliczność, iż dopiero na 2015 r. przypada koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności oraz aktualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Karnym nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on również w tym czasie możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę w warunkach odbywania kary, o którą, jak twierdzi, stale zabiega. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Natomiast negatywne rozpoznanie obecnego wniosku nie wyklucza składania następnych. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi