IV SA/Gl 895/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] roku nr [...]. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] przyznał B.K. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, tj. A.K. w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w kwocie [...] zł miesięcznie od [...] do [...] tj. do dnia uzyskania pełnoletności, nie dłużej jednak niż na czas obowiązywania postanowienia sądu. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] w ten sposób, że określił okres jej obowiązywania do dnia [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 104 i art. 108 § 1 K.p.a., art. 88 ust. 5 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 332, zwana dalej ustawą lub ustawa o wspieraniu rodziny). Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] umieścił małoletnią A.K. w rodzinie zastępczej B.K. Następnie orzeczeniem z dnia [...] Sąd stwierdził ustanie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej, przywracając przez to jej matce pełnię władzy rodzicielskiej i rozwiązał rodzinę zastępczą w osobie B.K. Organ odwoławczy przytoczył art. 35 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz art. 87 tej ustawy, według którego, świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka. Następnie organ wskazał, że z akt wynika, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stwierdzono ustanie opieki prawnej i zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej A.K. oraz zwolniono B.K. z funkcji opiekuna prawnego dla małoletniej A.K. W oparciu o to organ uznał, że z dniem [...] B.K. przestała stanowić rodzinę zastępczą dla A.K., a zatem wygasł obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem. Organ dodał, że nie budzi wątpliwości, iż B.K. nie pełni już funkcji rodziny zastępczej i z chwilą wydania postanowienia z dnia [...] utraciła tytuł do świadczeń. Organ podniósł, że matka dziecka – D.K. ma prawo do uzyskania pomocy finansowej ze strony rodziców lub pomocy społecznej, jednakże kontynuacja przez nią nauki nie jest przesłanką do dalszego przebywania jej córki w rodzinie zastępczej, bowiem rodzice B.K. mogą opiekować się dzieckiem na czas kontynuowania nauki przez matkę dziecka. Organ podkreślił, że rodzina zastępcza zostaje ustanowiona i przestaje pełnić funkcję tylko i wyłącznie na mocy orzeczenia sądu o umieszczeniu dziecka w tej rodzinie zastępczej i na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przyznaje się świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Podniósł, że do dnia [...], tj. do dnia uzyskania postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] nie miał informacji o ustaniu wszystkich zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej A.K. w tym o rozwiązaniu rodziny zastępczej. B.K. w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu tego przepisu jako podstawy zmiany decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej ze skutkiem ex tunc. Jednocześnie zarzuciła naruszenie art. 87 ust. 1 wymienionej ustawy, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że A.K. w dniu [...] faktycznie opuściła rodzinę zastępczą. Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania; art. 6-9, art. 10 § 1, art. 11 a także art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Zdaniem skarżącej Kolegium nie odniosło się do argumentów podniesionych w odwołaniu. Podała, że jej rodzice (pradziadkowie A.K.) nie sprawowali i nie sprawują opieki nad A.K. w trakcie nauki matki dziecka czy też podczas pracy skarżącej. W jej ocenie orzeczenie Sądu Rejonowego w B. o rozwiązaniu rodziny zastępczej było znane organowi wcześniej, albowiem udostępniła jego treść w trakcie spotkania z koordynatorem we [...]. Treść tego postanowienia była również omawiana w trakcie spotkań z zespołem ds. okresowej oceny rodziny zastępczej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane wyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowana decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie, decyzją z dnia [...] przyznano skarżącej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej w wysokości [...] zł miesięcznie od [...] do [...], czyli do uzyskania pełnoletności, nie dłużej jednak niż na czas obowiązywania postanowienia sądu. Następnie w dniu [...] do organu wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], zgodnie z którym stwierdzono ustanie opieki prawnej i zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniej A.K. oraz zwolniono B.K. z funkcji opiekuna prawnego. W związku z tym, organ I instancji decyzją z dnia [...] zmienił wyżej wymienioną decyzję w ten sposób, że przyznał świadczenie do [...]. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 332). Zgodnie z art. 35 ust. 1 tej ustawy, umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2. Natomiast według art. 88 ust. 4 wyżej wymienionej ustawy, przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, 83 i 84 (czyli również świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka), następuje w drodze decyzji. Jednocześnie na podstawie art. 88 ust. 5 cytowanej ustawy, w przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, 83 i 84 oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję, o której mowa w ust. 4. W zaskarżonej decyzji organ przytoczył art. 87 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, według którego, świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka. Następnie organ stwierdził, że z datą wydania postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] B.K. nie pełni już funkcji rodziny zastępczej i utraciła tytuł do świadczeń. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należało, że cytowane w decyzjach organów obydwu instancji, przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie mogły stanowić podstawy do uchylenia z mocą wsteczną decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania A.K. w rodzinie zastępczej. Decyzja zaś organu I instancji, w której "zmieniono" decyzję przyznającą świadczenie, poprzez określenie, że obowiązywała do [...], jest w rzeczywistości decyzją uchylającą decyzję o przyznaniu świadczenia - i to z datą wsteczną, bo z dniem [...]. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z oceną wielokrotnie wyrażoną w orzecznictwie sądowym, pozbawienie strony – z mocą wsteczną – prawa, przyznanego jej decyzją, może mieć miejsce jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie taka możliwość jest przewidziana w normie prawnej (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 753/11 i z dnia 11 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 282/13, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Wobec tego, skoro cytowany wyżej art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, takiej sytuacji nie przewiduje, postępowanie administracyjne mające na celu zmianę stanu ustalonego ostateczną decyzją administracyjną, na mocy której strona nabyła uprawnienia, może prowadzić jedynie do wydania decyzji ze skutkiem na przyszłość. W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja są wadliwe. Nie ulega przy tym wątpliwości, że naruszenie w wymieniony sposób przepisów prawa materialnego, miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji. Wobec tego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.