IV SA/Gl 9/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 20 ust. 2, 3 i 4 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 6 - 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ustalił, iż B.K. w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 1.296 zł na syna M.K. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie, na syna B.K. o w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie oraz na syna J.K. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 31 lipca 2009 r. i w kwocie 64 zł w okresie od 1 sierpnia 2009r. do 31 sierpnia 2009 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł i zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż decyzją organu I instancji z dnia [...] r. nr [...] uchylona została z dniem [...] r. decyzja ostateczna tego organu z dnia [...] r. nr [...] zmieniona decyzją z dnia [...] r. nr [...]. Wyjaśniono, że powodem tego było spełnienie się przesłanki zawartej w art. 32 ust. 1 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. nienależne pobranie świadczeń rodzinnych w związku z utratą do nich prawa, co było spowodowane przekroczeniem kryterium dochodowego, które uprawnia do świadczeń rodzinnych. Jednocześnie przywołano treść art. 30 ust. 2 pkt 1 art. 23 ust. 1 i art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniono, że strona będąc prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych obowiązku tego nie dopełniła. W związku z tym świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 1 296 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, gdyż zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania w tym okresie. Dalej organ przytoczył treść przepisu art. 30 ww. ustawy wyjaśniając, że kwota nienależnie pobranych świadczeń podlega zwrotowi wraz z odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy a nadto, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone decyzją ostateczną podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Dodał jednocześnie, że kwota tych świadczeń jest iloczynem wysokości miesięcznie nienależnie pobranych świadczeń oraz liczby miesięcy ich nienależnego pobierania. Strona została również pouczona, że na jej wniosek istnieje możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji B.K. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Z obszernej treści odwołania wynika, że ww. kwestionowała zaliczenie do dochodu rodziny, nieopodatkowanych diet męża z tytułu podróży służbowej poza granice kraju wywodząc, że nie są one dochodem a jedynie zwrotem kosztów podróży służbowej. Powołała się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 77/11. Dodatkowo wyjaśniła, że oświadczenie złożone przez męża o wypłaconych w marcu 2010 r. dietach z tytułu poniesionych kosztów podróży służbowych zostało podyktowane przez telefon przez pracownicę firmy A i nie wiadomo, czy jest zgodne ze stanem rzeczywistym, czy określa same diety, czy również ryczałt za noclegi, jak i inne należności związane z podróżami służbowymi. Podniosła, że wszelkie oświadczenia o dochodach powinny być składane wg wzoru stanowiącego zał. nr 4 do rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne i wyjaśniła, że nie wypełniała oświadczenia o nieopodatkowanych dochodach wg wzoru zawartego w zał. nr 4, ponieważ takiego załącznika nigdy nie otrzymała do wypełnienia i podpisania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ ustalił, że wnioskiem z dnia 5 września 2008r., B. K. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci M., B. i J. K. W części IV wniosku strona przez złożenie podpisu potwierdziła, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice RP, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub podjęciem przez dziecko kształcenia, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Dalej wskazano, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznano ww. zasiłek rodzinny na syna M.K. w wysokości po 64 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 do 31 sierpnia 2009 r. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo we wrześniu 2008 r., zasiłek rodzinny na J.K. w wysokości 64 zł na ten sam okres oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo we wrześniu 2008 r., oraz zasiłek rodzinny na J. K. w wysokości 48 zł od 1 września 2008 r. do 31 lipca 2009 r. i w wysokości 64 zł na okres sierpnia 2009 r. a nadto dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 do 31 sierpnia 2009 r. W decyzji tej strona została pouczona o treści art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydłużono okres pobierania świadczeń do 31 października 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ uchylił z dniem [...]r. wyżej wskazane decyzje, uznał bowiem, że z uwagi na uzyskanie dochodu męża strony w firmie A z tytułu zagranicznych podróży służbowych, dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę przekroczył kryterium ustawowe, co powodowało, że od dnia 1 kwietnia strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych. Decyzja ta jest ostateczna, gdyż B.K. nie złożyła od niej odwołania. W konsekwencji tego organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, w wyniku czego wydał zaskarżoną decyzję. Następnie organ odwoławczy powołując art. 25 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał na obowiązek osób wymienionych w art. 23 ust. 1 tej ustawy do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o okolicznościach mających wpływ na prawo do tych świadczeń a nadto do udzielania wyjaśnień oraz informacji w tym zakresie na żądanie organu właściwego. Skoro więc strona nie poinformowała we właściwym czasie organ I instancji o zmianie jej sytuacji, która mogła mieć wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, to słusznie organ orzekł o świadczeniach nienależnie pobranych w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że w niniejszym postępowaniu ustalono jedynie, że świadczenia pobrane przez stronę w okresie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 1.296 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. W tym postępowaniu organ I instancji nie badał przyczyn uchylenia z dniem 1 kwietnia 2009 r. ostatecznych decyzji: z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Jedynie w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ odwoławczy mógłby badać zarzuty wskazane przez B.K. w złożonym odwołaniu, jednakże strona nie zaskarżyła przedmiotowej decyzji, w związku z czym stała się ona ostateczna. Jednocześnie wyjaśniono, że strona może wystąpić z pisemnym wnioskiem do organu I instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty tej kwoty, co wynika z treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu. Stwierdziła, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, złożonym w dniu 8 września 2007 r. w części V oświadczyła, że dane w nim zawarte są prawdziwe, gdyż nie zmieniła się liczba członków jej rodziny oraz nie zaistniał wyjazd członka rodziny poza granice kraju. Wyjazdy jej męża poza granice kraju odbywały się na wniosek i polecenie pracodawcy, co stanowi podróż służbową i należności wypłacone w związku z taką podróżą są objęte zwolnieniem podatkowym. Podniosła, że z tego co już jej wiadomo, art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy art. 21 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dlatego nie uważała za stosowne dokonywać jakichkolwiek zmian we wniosku złożonym w dniu 8 września 2009r. Wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (z dnia 13 kwietnia 2011r. sygn. akt II SA/GO 77/11, II SA/Go 147/11) utwierdziły ją w przekonaniu o słuszności jej stanowiska. Ponownie akcentowała, że organ I instancji błędnie przyjął, że nieopodatkowane diety zagraniczne wypłacane przez pracodawcę z tytułu zwrotu kosztów poniesionych przez pracownika są dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, co narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Podniosła, że pogląd o tym, że takie diety nie mogą być zaliczone do dochodu został również wyrażony w piśmie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2010 r. Zaznaczyła, że w tym zakresie złożyła obszerne wyjaśnienia w trybie art. 10 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. ustanowiony z urzędu dla skarżącej pełnomocnik podtrzymał skargę. W jego ocenie organ powinien był rozważyć okoliczności stanowiące podstawę decyzji uchylającej świadczenia rodzinne ze względu na uznanie tych świadczeń za nienależnie pobrane. Rozpatrując odwołanie od decyzji o zwrocie powinien w szczególności ocenić zasadność twierdzenia o wliczaniu diet do podstawy dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze z.). W myśl wskazanych uregulowań osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dzieci M., B. i J.K. na okres od 1 września 2008 do 31 sierpnia 2009 r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: M. i B. w miesiącu wrześniu 2008 r. oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od 1 września 2008 do 31 sierpnia 2009 r. Z kolei decyzją z dnia [...] r. wydłużono okres pobierania świadczeń do 31 października 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 in fine w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ uchylił z dniem 1 kwietnia 2009 r. decyzję z dnia [...] r. oraz decyzję ją zmieniającą. Organ uznał, że z uwagi na uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych przez męża strony w firmie A z tytułu zagranicznych podróży służbowych, w związku z jego zatrudnieniem u tego pracodawcy od 17 lutego 2009 r., dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę przekroczył kryterium ustawowe, co spowodowało, że od dnia 1 kwietnia 2009 r. strona utraciła prawo do świadczeń rodzinnych. Na tej podstawie organ stwierdził, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych, o których strona organu nie powiadomiła pomimo, iż została prawidłowo pouczona o tym zgodnie z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych w decyzji przyznającej jej świadczenia, co dało organowi podstawę do uznania, na zasadzie art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, że wypłacone zasiłki rodzinne oraz dodatek z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej były świadczeniami nienależnie pobranymi. Decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności i pozostaje w obrocie prawnym. Dopóki nie zostanie z obrotu prawnego wyeliminowana wywołuje określone skutki prawne. Wskutek tej decyzji zasiłki rodzinne oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej pobrane przez zainteresowaną na podstawie pierwotnych rozstrzygnięć następnie uchylonych stały się świadczeniami nienależnie pobranymi. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń jest obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 oraz ust. 3-9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy czym postępowanie to odnosi się już jedynie do kwestii ustalenia samego zwrotu pobranych świadczeń, bowiem kwestie ustalenia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 zostały już uprzednio rozstrzygnięte powyżej wskazaną decyzją ostateczną. Toteż nie było podstaw do ich ponownego badania. W ostateczności organ ten zasadnie uznał, że świadczenia wypłacone stronie w okresie od 1 kwietnia 2009 do 31 sierpnia 2009 r. w kwocie 1296 zł były świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Wobec powyższego zarzuty skarżącej w kwestii zasadności wliczenia do dochodu rodziny diet z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, a tym samym poinformowania o uzyskaniu tych diet należało uznać za spóźnione, bowiem odnoszą się one w istocie do przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane, te natomiast zostały już rozważone w ostatecznej decyzji z dnia [...] r.. Dopóki decyzja ta nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, wywołuje określone skutki prawne. Zatem, jak już wskazano, w trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ich zwrotu organ nie musiał już badać czy świadczenie było należne czy nie, gdyż ta kwestia została już zbadana i oceniona w postępowaniu zakończonym uchyleniem decyzji przyznającej świadczenie, w którym to strona miała możliwość ochrony swojego prawa. Można natomiast wskazać, że strona była zobowiązana do poinformowania m.in. o uzyskaniu zatrudnienia, czego nie uczyniła (co dotyczy zatrudnienia jej męża) pomimo, iż została o tym wyraźnie pouczona w decyzji z dnia [...] r. przyznającej jej świadczenia. Natomiast z faktu zatrudnienia wynika dopiero kwestia wynagrodzenia oraz innych należności ze stosunku pracy podlegająca badaniu przez organ w kontekście ustalenia dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń. Marginalnie można także zauważyć, że strona skarżąca do wniosku z dnia 5 września 2008 r., do którego zostało załączone pouczenie o dochodach niepodlegających opodatkowaniu, złożyła oświadczenie opatrzone podpisem o uzyskaniu dochodu nieopodatkowanego za 2007 r., co przeczy jej twierdzeniu, że takiego oświadczenia nie wypełniała, gdyż wzór takowego nie został jej nigdy do wypełnienia i podpisania przedstawiony. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa, zatem skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.