IV SA/Gl 911/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania T.G. prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem J.L. za okres od dnia [...] do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wraz z odsetkami. W rozpatrywanej sprawie wnioskiem z dnia [...] T.G. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J.L. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz. U. poz. 567 – dalej "u.w.z.o."), w związku z art. 4 pkt 22, art. 17, art. 23, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. – dalej "u.ś.r.") Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta S. odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie spełnia ona przesłanek określonych w u.w.z.o. Organ I instancji stwierdził przy tym, że wnioskodawczyni złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z ustaleń organu I instancji wynika, że nie doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię. Z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia [...] wynika, iż posiada ona na własność gospodarstwo rolne i jako rolnik podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na mocy ustawy. Dalej informacja KRUS PT w G. potwierdza, że w gospodarstwie rolnym T.G. ubezpieczeniem społecznym rolników objęta jest jedynie wnioskodawczyni. Dowodami na potwierdzenie prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego są nadto: dowód opłacenia składek społecznych za II kwartał [...] r., informacja zawarta w wywiadzie środowiskowym dotycząca hodowli trzody chlewnej, bydła oraz drobiu oraz pracy na roli, zaświadczenie z KRUS PT w G. z dnia [...] stwierdzające, że T.G. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] do nadal i brak jest informacji na temat zaprzestania przez nią prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Organ I instancji zauważył również, że wnioskodawczyni, jako rolnik spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i ust 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcie bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) otrzymała ze środków Unii Europejskiej jednolitą płatność obszarową. Wobec powyższego organ stwierdził, że wnioskodawczyni, wbrew treści złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia, nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W odwołaniu od decyzji T.G. nie zakwestionowała ustaleń organu akcentując, że praca w gospodarstwie, którego jest właścicielką nie koliduje z opieką nad ojcem. Decyzją z dnia [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: SKO w K. lub Kolegium), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że SKO w K. decyzją nr [...] z dnia [...] przyznało T.G. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od [...] na stałe w oparciu o art. 17 u.ś.r. Decyzja ta wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. Uzasadniając zajęte stanowisko Kolegium podkreśliło, że w świetle przepisów art. 3 u.w.z.o. niezbędną przesłanką uzyskania zasiłku dla opiekuna jest zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie sprawowanie osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest wystarczającą okolicznością do przyznania zasiłku dla opiekuna, gdyż w przypadku gdy opiekę sprawuje osoba, która jest rolnikiem musi nastąpić zaprzestanie prowadzenia przez tego rolnika gospodarstwa, co nie nastąpiło. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.G. stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca bowiem Konstytucja RP gwarantuje, "że nie można zabierać tego co jest przyznane na stałe". Wnosiła o uwzględnienie jej skargi. W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. skarżąca podkreśliła, że będzie opiekować się ojcem. Nie może zrezygnować z ubezpieczenia w KRUS, do którego złożyła zgłoszenie w [...] r. Dlatego nie może pogodzić się z wydanymi w sprawie rozstrzygnięciami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (zob. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej zwana: "p.p.s.a"), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W myśl art. 145 p.p.s.a, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania T.G. prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem J.L. za okres od dnia [...] do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wraz z odsetkami. Z ustaleń faktycznych organów wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J.L. Jednak prowadzi ona również gospodarstwo rolne i jak, oświadczyła skarżąca, nie może zrezygnować z ubezpieczenia w KRUS. W tych okolicznościach organy uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania zasiłku dla opiekuna, ponieważ pomimo faktu sprawowanej opieki i złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego faktycznie je prowadzi. W wyniku przeprowadzonego postępowania organy ustaliły, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, a od [...] r. podlega ubezpieczeniu w KRUS. Skarżąca nie kwestionowała ustaleń organu we wskazanym zakresie akcentując, że faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, opieka ta nie koliduje z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Podkreślała, że w [...] r. decyzją SKO w K. przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne na stałe. Skarżąca do dnia [...] pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej na podstawie art. 17 u.ś.r. na mocy decyzji SKO w K. nr [...] z dnia [...] z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od [...] na stałe, co nie budzi wątpliwości. Świadczenie to utraciła w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), a zatem nie było podstaw do wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej. Na mocy art. 11 ust. 3 tej ustawy z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasła bowiem decyzja przyznająca to świadczenie. Przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zostały uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13. W wykonaniu wytycznych Trybunału uchwalona została ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567 – dalej "u.w.z.o."), określająca warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 2 ust. 2 u.w.z.o., zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W dniu 31 grudnia 2012 r. przepisy art. 17 u.ś.r. przewidywały, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W art. 3 ust. 1 u.w.z.o. postanowiono, że jeżeli o zasiłek ten ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W myśl ust. 2, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W tym miejscu wskazać należy, iż art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego stanowi: "§ 1 Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 6 Przepisy § 1 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej." Wobec powyższego zauważyć należy, iż w aktach sprawy znajduje się oświadczenie z dnia [...] złożone przez skarżącą pod rygorem odpowiedzialności karnej (karta 7 akt adm.), które pozostaje w sprzeczności z ustaleniami organu w zakresie prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego, a które nie były przez nią kwestionowane na żadnym etapie postępowania w zakresie zasiłku dla opiekuna. W aktach administracyjnych znajdują się również dokumenty wskazujące na to, że skarżąca jest rolnikiem, właścicielką gospodarstwa rolnego, prowadzącą gospodarstwo rolne, a mianowicie oświadczenie wnioskodawczyni z dnia [...] (karta 19), pisma KRUS PT w G.: z dnia [...] (karta 13) i z dnia [...] (karta 30,) dowód opłacenia składek społecznych za II kwartał [...] r. (karta 21), informacja zawarta w wywiadzie środowiskowym dotycząca hodowli trzody chlewnej, bydła oraz drobiu oraz pracy na roli (kata 18 i nast.). Organ I instancji zauważył również, że wnioskodawczyni, jako rolnik spełniający przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i ust 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) otrzymała ze środków Unii Europejskiej jednolitą płatność obszarową (oświadczenie skarżącej z dnia [...] - karta 22 akt adm.). Sąd zauważa, że z powołanych regulacji normatywnych wynika, że zasiłek dla opiekuna nie jest przyznawany wszystkim osobom, które do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierały świadczenie pielęgnacyjne. Obydwa rozwiązania przewidziane w art. 2 ust. 2 u.w.z.o. wprost nawiązują do spełnienia przez osobę ubiegającą się o nie warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Ponadto dodatkowym warunkiem w przypadku rolników jest konieczność złożenia oświadczenia określonej treści o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie. Poczynione przez organy ustalenia oraz przedstawiony stan prawny wykazały, że kontrolowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, a jak sama oświadczyła nie może zrezygnować z ubezpieczenia w KRUS. Okoliczność ta stanowiła zatem negatywną przesłankę do przyznania jej zasiłku dla opiekuna, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.w.z.o. Z tych względów brak było podstaw do oceny, czy skarżąca spełnia wymagania określone w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Niemniej należy zwrócić uwagę, że na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane rolnikowi. Wątpliwości pojawiające się w orzecznictwie sądów administracyjnych zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (publ. CBOiS), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia praw nabytych bowiem warunek zaprzestania prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego zgodnie z art. 3 ust 1 pkt 1 u.w.z.o. musiał być spełniony w chwili ubiegania się o zasiłek dla opiekuna. Skarżąca będąc rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne nie spełniła tymczasem przesłanek wyraźnie przewidzianych przez ustawę. Wobec powyższego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.