IV SA/Gl 923/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B. odmówił przyznania M.Ł. specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia względem A. W uzasadnieniu organ wskazał, że dysponuje niewielką ilością środków finansowych, co zmusza do ograniczania udzielanych świadczeń. Podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 20 lipca 2016r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie pomocy na spłatę zadłużenia w kwocie 300 zł. W dniu 9 sierpnia 2016 r. podczas wywiadu środowiskowego sprecyzował wniosek, twierdząc, że wnosi o specjalny zasiłek celowy na ww. cel. Na podstawie wywiadu środowiskowego i pozostałej zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie komunalne, ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości: 1,47 zł - opłata za wodomierz, 27,42 zł - eksploatacja lokalu i 14,44 zł woda i kanalizacja - łącznie 43,33 zł. W analizie budżetu skarżący wskazał jako wydatki także opłaty za telefon w wysokości 30 zł oraz internet - 20 zł, książki i materiały biurowe - 25 zł, rozbudowa lokalu - 90 zł. Razem wydatki w miesiącu czerwcu 2016r. wyniosły 208,33 zł. Skarżący nie pracuje zawodowo, nie podejmuje żadnych prac dorywczych, jest zarejestrowany w PUP w B., skąd otrzymuje stypendium na podjęcie nauki w kwocie 728,10 zł miesięcznie. Skarżący korzystał nielegalnie z energii elektrycznej, za co Wspólnota Mieszkaniowa nieruchomości, w której zamieszkuje, zażądała zapłaty kwoty w wysokości 553,02 zł. Na spłatę tego zadłużenia skarżący wniósł przedmiotowy wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Następnie organ przytoczył art. 39 ustawy o pomocy społecznej, według którego, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 § 2 ww. ustawy). Organ wskazał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 w/w ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ podkreślił, że przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od potrzeb strony i możliwości finansowych gminy. Następnie podniósł, że znana jest mu trudna sytuacja finansowa MOPR w B., który z powodu ograniczonych środków finansowych musi miarkować wysokość przyznawanych świadczeń według ustalonej polityki świadczeń. Ponadto dodał, że strona ma własne źródło dochodu w postaci stypendium z tytułu kontynuacji nauki w kwocie 728,10 zł. i wysokość dochodu strony przewyższa kwotę kryterium dochodowego, które w przypadku osoby prowadzącej samotnie gospodarstwo domowe wynosi 634,00 zł. Następnie podkreślił, że organ I instancji rozważył sytuację życiową i potrzeby strony, objął ją niezbędną pomocą na zakup posiłku lub żywności w wysokości 40 zł miesięcznie. Dodał, że z akt sprawy wynika, iż strona opłaca czynsz w wysokości 43,33 zł i po uregulowaniu opłat zostaje jej do dyspozycji kwota 684,77 zł, a zatem, gospodarując własnymi zasobami finansowymi w sposób oszczędny i racjonalny, jest w stanie samodzielnie zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o art. 41 ww. ustawy, dotyczący pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. W tym zakresie podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w przypadku strony nie występują szczególne okoliczności przyznania tego świadczenia, dlatego i ta okoliczność powoduje, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest możliwe. Podkreślił, że interpretując pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy mieć przede wszystkim na uwadze fakt, iż - po pierwsze odnosi się on do osób, których dochody przekraczają kryterium ustawowe, a po wtóre do osób, które spełniają przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nie należących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono występowania drugiej przesłanki, wręcz przeciwnie - skarżący, korzystając z prądu w sposób nieuprawniony musiał wiedzieć, że jest to czyn podlegający odpowiedzialności karnej, za popełnienie którego może ponieść odpowiedzialność. Organ podkreślił, że strona nie może przenieść na organ publiczny konsekwencji swojego nieuczciwego postępowania. W podsumowaniu wskazał, że nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji organu I instancji. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.Ł. nie zawarł żadnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć, stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia względem ZBM B. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że skarżący korzystał nielegalnie z energii elektrycznej, za co Wspólnota Mieszkaniowa nieruchomości, w której zamieszkuje, zażądała zapłaty kwoty w wysokości 553,02 zł. i na spłatę tego zadłużenia skarżący wniósł przedmiotowy wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast według - mającego zastosowanie w niniejszej sprawie - art. 41 ust. 1 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego. Jednocześnie, na podstawie art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Niewątpliwie zatem rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i jest m. in. uzależnione od oceny organu dokonywanej w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że według przytoczonych wyżej przepisów, zasiłek celowy – jak już była o tym mowa - może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a więc pomoc ta może dotyczyć tylko bieżących potrzeb wnioskodawcy, bo taki właśnie charakter mają niezbędne potrzeby bytowe, o których mowa w art. 39 cytowanej ustawy i już choćby z tego powodu, wykluczone jest udzielenie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w celu spłaty zadłużenia wnioskodawcy. Ponadto zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż w przypadku skarżącego nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, będące warunkiem przyznania specjalnego zasiłku celowego, a zatem jest to wystarczający powód do uznania, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest możliwe. Prawidłowo organ wskazał, że interpretując pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy mieć przede wszystkim na uwadze, że przesłanka ta ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń składających się na niefortunny zbieg okoliczności, wykraczający poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W tym zakresie zasadnie organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono występowania tej przesłanki, a wręcz przeciwnie - skarżący, korzystając z energii elektrycznej w sposób nieuprawniony musiał wiedzieć, że jest to czyn, za popełnienie którego może ponieść odpowiedzialność. Powyższe argumenty stanowią wystarczające uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże prawidłowo organ odwoławczy podniósł dodatkowo, że przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego jest uzależnione również od możliwości finansowych gminy. W tym zakresie podkreślił, że sytuacja finansowa MOPR w B. jest trudna. Jak zaś wskazano w decyzji organu I instancji – z uwagi na trudną sytuację finansową, organ pomocy społecznej jest zmuszony do ograniczania świadczeń, nawet tych udzielanych w celu zabezpieczenia w minimalnym stopniu niezbędnych potrzeb osób i rodzin pozostających bez jakichkolwiek źródeł utrzymania. Należało zatem zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Nie zachodzi przy tym konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). W związku z tym stwierdzić należało, że organy orzekające rozstrzygnęły sprawę mając na względzie cele pomocy społecznej, w których nie mieści się przyznanie zasiłku na spłatę zadłużenia strony. Stanowi to wystarczające uzasadnienie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże prawidłowo organy uwzględniły również ograniczone możliwości finansowe organu I instancji, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Te okoliczności są bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.