IV SA/Gl 932/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. B. (B.) i Stowarzyszenia A na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu – E. B. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] zł ([...] złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; W treści pisma procesowego datowanego na [...] E. B. wniósł o zwolnienie od opłat sądowych powołując się na okoliczność niskich dochodów. Ponieważ powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] skarżącego wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. E. B. złożył rzeczony formularz w dniu [...], precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na poważne kłopoty zdrowotne, zarówno własne jak i jego małżonki oraz na wynikającą z tego faktu konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leki. Równocześnie zadeklarował, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast współwłaścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni [...] (udział wynoszący [...]). Miesięczny dochód brutto dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wykazany został jako [...], na co składa się pobierana przezeń [...] w wysokości [...] oraz [...] jego małżonki w kwocie [...]. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] skarżącego wezwano do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, które zostały w nim wykazane. W odpowiedzi E. B. nadesłał rozliczenie, w którym podał, że wysokość miesięcznych kosztów stałych obciążających jego gospodarstwo domowe to [...] (na co składa się czynsz, opłaty za tzw. media, podatek od nieruchomości, rata spłacanego kredytu i wydatki na leki) oraz nadesłał faktury VAT i dowody wpłaty dokumentujące poniesienie tych wydatków. Przedłożył nadto kopię umowy kredytu, który zaciągnął na cele [...] oraz przekazy pocztowe dokumentujące wysokość jego [...] i [...] małżonki. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku E. B. godzi się podnieść, iż w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego skarżącego doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg został w sprawie zachowany. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z przedłożonych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że zarówno on sam jak i jego małżonka są osobami uskarżającymi się na zły stan zdrowia, nie posiadają żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku i osiągają dochód netto w rozmiarze [...] (patrz: nadesłane kopie przekazów pocztowych dokumentujące pobranie przez skarżącego oraz jego żonę [...] i [...] odpowiednio za [...] i za [...]). Równocześnie nie sposób tracić z pola widzenia, że są oni obciążeni relatywnie wysokimi kosztami stałymi (czynsz, opłaty za tzw. media, podatek od nieruchomości, spłata kredytu, zakup leków) w kwocie ponad [...], do czego dochodzą wszak wydatki na zakup żywności, środków czystości itp. Nie budzi zatem wątpliwości, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] przekracza możliwości płatnicze wnioskodawcy. Niezależnie od powyższego stwierdzić przyjdzie, że okoliczności sprawy nie uzasadniają całkowitego uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (omawiana zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). W konsekwencji zastosowanie tej instytucji prawnej w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków nawet na częściowe sfinansowanie opłat związanych z udziałem w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że sytuacja materialna skarżącego, jakkolwiek trudna, to jednak nie pozwala na zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Należy bowiem podnieść, że dochód przypadający na gospodarstwo domowe wyżej wymienionego nawet po uwzględnieniu ponoszonych kosztów utrzymania powinien przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu wystarczyć na zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej części wpisu sądowego jaką jest kwota [...] a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być w niniejszej sprawie zobowiązany w przyszłości. Obciążenie kosztami sądowymi w takiej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem zważywszy rozmiar dochodu rodziny wnioskodawcy nie sposób uznać aby mogła ona ponieść taką szkodę w wyniku uiszczenia opłaty w rozmiarze [...]. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.