IV SA/Gl 959/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania H.K. świadczenia w postaci zasiłku celowego na bieżące opłaty czynszowe, zakup wody mineralnej, przejazdy, zakup środków czystości w kwocie [...] zł, wykonanie usługi fotograficznej w kwocie [...] zł, zakup leków, zakup żywności na święta w kwocie [...] zł oraz zakup karty telefonicznej w kwocie [...] zł. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że wprawdzie dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to jednakże należało odmówić przyznania wnioskowanej pomocy ze względu na możliwość jej zaspokojenia przez stronę przy wykorzystaniu własnych możliwości, uprawnień i zasobów (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Stanowisko to oparto na ustaleniach dokonanych w toku postępowania, z których wynikało, iż w miesiącu [...] strona otrzymała nadpłatę zasiłku stałego należnego za okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł. Dodatkowo zauważono, że w okresie którego dotyczy nadpłata H.K. był objęty pomocą Ośrodka i otrzymywał pomoc uwzględniającą konieczność zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb. Nadto decyzją nr [...] z dnia [...] przyznano stronie zasiłek stały w wysokości [...] zł. W konsekwencji uznano, że posiadane środki pochodzące z nadpłaty świadczeń oraz przyznana kwota zasiłku stałego pozwalają na zaspokojenie przez H.K. wnioskowanych potrzeb. Od powyższej decyzji oraz szeregu innych wydanych w tym samym dniu H.K. wniósł do protokołu odwołanie, bez szczegółowego jego uzasadnienia. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] H.K. złożył do protokołu wniosek o zaspokojenie szeregu potrzeb, w tym na bieżące opłaty czynszowe, zakup wody mineralnej, przejazdy, zakup środków czystości w kwocie [...] zł, wykonanie usługi fotograficznej w kwocie [...] zł, zakup leków, zakup żywności na święta w kwocie [...] zł oraz zakup karty telefonicznej w kwocie [...] zł. Sytuację strony ustalono na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] aktualizacji wywiadu środowiskowego. Organ stwierdził, że H.K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje jednopokojowe mieszkanie z zasobów komunalnych gminy, a jego jedyny dochód stanowi kwota [...] zł, na którą składa się zasiłek stały w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Skarżący ma również orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z analizy budżetu domowego wynika, że miesięczne wydatki strony na żywność, środki czystości, leki, czynsz, energię elektryczną, gaz i opłaty za telefon wynoszą łącznie [...] zł. Kolegium powołując się na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wskazało, że wyznacznikami przyznania pomocy jest więc z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy oraz cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony sytuacja materialna organów pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że zna sytuację Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i aktualnie obowiązującą politykę świadczeń dostosowaną do możliwości finansowych Ośrodka. Podkreślono następnie, że strona systematycznie korzysta ze świadczeń pieniężnych MOPS w formie zasiłków celowych, a przed otrzymaniem zasiłku stałego otrzymywała pomoc w formie zasiłków celowych na kwoty w skali miesiąca ok. [...] zł oraz dodatkowo nieodpłatne całodzienne usługi z wyżywieniem w DDPS przez pięć dni w tygodniu. Zdaniem Kolegium organ pomocy społecznej nie jest zobowiązany do zaspokajania wszystkich potrzeb strony, nawet tych, w ocenie samej strony niezbędnych. Kolegium zwróciło uwagę, iż H.K., z jednej strony deklaruje i to już od kilkunastu lat, ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej strony jego dotychczasowe postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych. Znajduje to potwierdzenie w paragonach fiskalnych na dokonywane przez stronę w [...], [...] i [...] zakupy, np. skarpet za kwotę [...] zł, prześcieradła z gumką za kwotę [...] zł, pościeli z mikrowłókna za kwotę [...] zł, parasola automatycznego za kwotę [...] zł, poduszki pierzowo-puchowej za kwotę [...] zł, pidżamy za kwotę [...] zł, coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę [...] zł, torby trekingowej na ramię za kwotę [...] zł, misek do miksowania za kwotę [...] zł, dwóch patelni ze stali nierdzewnej za kwotę [...] zł, posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. W ocenie Kolegium w sytuacji osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej dokonywanie tego typu zakupów nie jest absolutnie adekwatne, ani do potrzeb, ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i przekracza w wielu przypadkach standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie, bez pomocy państwa. Organ odwoławczy stwierdził, że sposób gospodarowania przez stronę posiadanymi zasobami pieniężnymi uznać należy za wysoce nierozsądny, gdyż nie można z jednej strony kupować np. parasola za kwotę ok. [...] zł, czy skarpet za kwotę [...] zł, a następnie zwracać się do MOPS-u o przyznanie zasiłku celowego, mającego w założeniu pomóc egzystować na poziomie minimum socjalnego osobom najuboższym, które nie mogą samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb bytowych. Organ odwoławczy zaakcentował, że pomoc społeczna nie służy podnoszeniu standardu życia, ale ma umożliwić przeżycie na poziomie minimum socjalnego. Ponadto SKO wskazało, że otrzymując nadpłatę zasiłku stałego, strona winna mieć świadomość, że pieniądze te mają jej wystarczyć na dłuższy okres czasu na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a nie na dokonywanie zakupu luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, jak dwie patelnie, czy dwa dzbanki żaroodporne przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. Zdaniem organu wielokrotnie osoby pracujące i otrzymujące za swoją pracę stosowne wynagrodzenie nie mogą sobie pozwolić na tego typu zakupy artykułów luksusowych. Podsumowując stwierdzono, że trudno stwierdzić brak możliwości po stronie odwołującego do zaspokojenia wnioskowanych potrzeb, skoro dokonuje ona zakupu towarów luksusowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący H.K. stwierdził, z powodu ubóstwa grozi mu śmierć głodowa i zły stan zdrowia z powodu stresu. W jego ocenie decyzje są niezgodne z obowiązującym prawem, jak również nieracjonalne wobec aktualnych realiów życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy postulował o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu ww. przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 39 tej ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo na decyzję organu administracji publicznej w przedmiocie zasiłku celowego mają wpływ zasady ogólne, wyrażone w treści art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z ich brzmienia wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłku celowego organ ocenia całokształt sytuacji strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia zgłoszonych przez nią potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., uwzględniając przy tym sytuacje ogólną, czyli wysokość posiadanych środków. Należy podkreślić, iż na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.). Bez wątpienia trzeba przyjąć, że pomoc społeczna nie rozwiązuje problemów życiowych rodzin, czy osób, a jego celem może być jedynie częściowe i chwilowe ułatwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych osób potrzebujących pomocy. Pomoc społeczna nie stanowi natomiast stałego źródła dochodu dla wszystkich potrzebujących. Istotne dla oceny roli organów pomocy społecznej jest nadto, iż fakt spełnienia kryteriów ustawowych przez wnioskującego o wsparcie nie powoduje automatycznie po ich stronie obowiązku spełnienia żądania. Odmowa udzielenia wsparcia stwarza natomiast po stronie tego organu obowiązek wyczerpującego uzasadnienia przyczyn odmownego załatwienia sprawy. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego zebrano wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonujący zajęte stanowisko. Tym samym nieuwzględnienie żądań zgłoszonych przez skarżącego nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Sama skarga, podobnie zresztą jak i odwołanie, nie zawiera sprecyzowanych zarzutów i argumentów. Odnieść się należy zatem do treści pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia [...]. Zasadniczo sprowadza się ono do stanowiska, że nadpłata zasiłku stałego w kwocie [...] zł, otrzymana przez skarżącego pod koniec [...], nie powinna rzutować na ocenę zasadności wniosku pochodzącego z dnia [...]. Poglądu tego nie sposób podzielić. Mianowicie skarżący w tej sprawie domagał się zasiłku celowego w związku z potrzebami, których dotychczas nie zaspokoił. W tej sytuacji brak było podstaw do odstąpienia od generalnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym, według której bierze się pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili podejmowania decyzyjnego rozstrzygnięcia. Tak więc jedynie ustaleń dotyczących dochodu strony, od wysokości którego zależy prawo do zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, dokonuje się – stosownie do art. 8 ust. 3 tej ustawy – w oparciu o przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Natomiast przesłanki z art. 39, jak i ogólne dyrektywy udzielania pomocy społecznej, unormowane w art. 2 i n. tej ustawy, organy administracyjne muszą odnieść do stanu faktycznego ukształtowanego w chwili wydania decyzji. Tymczasem decyzja I instancji zapadła w dniu [...], a więc bezpośrednio po uzyskaniu przez skarżącego owej nadpłaty, której wysokość bez wątpienia pozwalała na zaspokojenie zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, nawet bez analizowania ich w kryteriach niezbędności, a także bez oceny racjonalności działania skarżącego, aczkolwiek przedstawione przez Kolegium okoliczności co do rodzaju zakupów dokonywanych przez skarżącego w czasie zbliżonych do rozpatrywanego okresu, dawały temu organowi podstawy do poczynienia takich stwierdzeń, jakich użyto w motywach zaskarżonej decyzji. Z kolei roszczeniowy charakter skarżącego znany jest Sądowi z dziesiątek spraw sądowoadministracyjnych inicjowanych przez niego, które wykazują też, że dotychczas był on objęty systematycznym wsparciem ze strony pomocy społecznej. Istotne okoliczności sprawy, świadczące o braku przesłanek do uwzględnienia wniosku, wynikają wprost z zebranego materiału dowodowego. Dlatego też chybione są również zarzuty proceduralne podniesione w wymienionym wcześniej piśmie pełnomocnika skarżącego. W szczególności bowiem sprawa nie wymagała dalszego wyjaśniania. Dlatego też z mocy art. 151 ppsa orzeczono, jak w sentencji SW