IV SA/Gl 961/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. nie stwierdził u B. C. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym - wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu organ powołał się na orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] roku oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] roku. Obie te placówki wykluczyły istnienie choroby zawodowej narządu głosu, gdyż uznały, że stwierdzone u B. C. schorzenie w postaci porażenia prawego fałdu głosowego nie przedstawia klinicznych cech zawodowego uszkodzenia narządu głosu spowodowanego nadmiernym wysiłkiem głosowym. Dlatego też, pomimo narażenia na nadmierny wysiłek głosowy związany z długoletnim wykonywaniem pracy w zawodzie nauczyciela, organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji B. C. argumentowała, ze 29 letni okres pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy spowodował u niej upośledzenie funkcjonowania narządu głosu. Zaznaczyła, że już w 1999 r. wystąpiła u niej niedomykalność fonacyjna głośni na całej długości, której towarzyszyła trwała dysfonia z okresowymi zanikami głosu. Od tego czasu pozostaje pod stałą opieką laryngologiczną, a od [...] r. również foniatryczną. W trakcie okresu leczenia nie stwierdzono u niej porażenia fałdu głosowego. Dopiero podczas drugiej wizyty w trakcie procedury orzeczniczej po raz pierwszy zaobserwowano u niej unieruchomienie chrząstki nalewkowatej prawej i cechy paraliżu fałdu głosowego prawego. Zdaniem odwołującej porażenie fałdu głosowego jest schorzeniem samoistnym, które nałożyło się na występujący od 1999 r. niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną i dysfonią głosu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] roku nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu potwierdził, że B. C. wykonując w latach 1976-2005 zawód nauczyciela w szkołach podstawowych, była narażona na wysiłek głosowy, a zatem pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu. Jednakże lekarze dwóch kompetentnych placówek diagnostycznych I i II szczebla w konkluzjach orzeczeń wykluczyły wystąpienie u niej choroby zawodowej narządu głosu. Rozpoznane przez lekarzy porażenie prawego fałdu głosowego nie przedstawia bowiem klinicznie cech organicznej patologii narządu głosu wywołanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. Nadto lekarze Instytutu po ponownej analizie dokumentacji medycznej w piśmie z dnia [...] r. nie znaleźli podstaw do zmiany swojego orzeczenia, jako że w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego nie stwierdzono u B. C. zmian w obrębie narządu głosu, tym samym na podstawie dołączonej dokumentacji nie można rozpoznać schorzenia zawodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. C. kwestionowała wydane w sprawie orzeczenia lekarskie. Wskazała, że już w 1999 roku stwierdzono u niej niedomykalność fonacyjną na całej długości, dysfonię, niedowład prawej strony strun głosowych. Zaznaczyła, że podczas długoletniego leczenia nie wykryto u niej żadnych innych przyczyn schorzeń narządu głosu niż wysiłek głosowy. Wyrokiem z dnia 12 października 2007 roku, sygn. akt IV SA/Gl 109/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu wydane w sprawie orzeczenia nie spełniają wymogów opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Sąd wyjaśnił, że w orzeczeniach lekarskich rozpoznano u skarżącej niedowład fałdu głosowego natomiast nie wskazano, czy schorzeniu temu towarzyszy niedomykalność fonacyjna oraz trwała dysfonia. Nie wskazano również przyczyn, które mogły wywołać u skarżącej rozpoznane schorzenie. Sąd wskazał ponadto, że dla wykluczenia zaistnienia związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy należy wykazać i wyjaśnić, że warunki pracy nie mogły spowodować stwierdzonej u pracownika choroby zawodowej, czy też, że choroba zawodowa została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą. Wymogu tego natomiast nie spełnia wyrażona w zaskarżonej decyzji ocena, iż stwierdzona patologia nie przedstawia klinicznych cech zawodowego uszkodzenia narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. Jednocześnie Sąd zauważył, że lekarze Instytutu poddając analizie dostępne dane z dokumentacji medycznej poinformowali, że w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego nie stwierdzono u skarżącej zmian w obrębie narządu głosu. Tymczasem w szeregu opisów historii choroby znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wskazuje się na niedomykalność fonacyjną, jak również dysfonię, której rozpoznanie figuruje także w karcie leczenia szpitalnego z dnia [...]roku. Sąd wskazał organowi, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany będzie zwrócić się do Instytutu o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego w zakresie wyżej naprowadzonym. W szczególności lekarze winni wypowiedzieć się na podstawie dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badań co do rodzaju oraz charakteru występującego u skarżącej schorzenia, a więc ustalić przyczyny stwierdzonego niedowładu fałdu głosowego. Ponownie rozpoznając sprawę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. pismem z dnia [...]roku zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z prośbą o wydanie uzupełniającego orzeczenia lekarskiego. W piśmie z dnia [...] r. lekarze Instytutu podali, że na podstawie przeprowadzonych badań u B. C. stwierdzono porażenie prawego fałdu głosowego, które charakteryzuje się całkowitym unieruchomieniem tego fałdu, a nadto, że schorzenie to jest spowodowane porażeniem nerwu krtaniowego. Stwierdzili również, że etiologia schorzenia jest złożona, może mieć ono bowiem charakter idiomatyczny, natomiast w przypadku skarżącej nie ustalono w oparciu o dostępną dokumentację i przeprowadzone badanie przyczyny tego schorzenia. Nadmierny wysiłek głosowy, zdaniem lekarzy, nie jest czynnikiem etiologicznym porażenia fałdu głosowego. Niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni oraz trwałą dysfonią nie jest jednoznaczny z porażeniem fałdu głosowego. Decyzją z dnia [...] roku nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. Organ wskazał, że orzeczenia lekarskie wydane przez kompetentne placówki diagnostyczne wykluczyły istnienie u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu określonej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Nadto w piśmie wyjaśniającym z dnia [...] r. lekarze Instytutu uznali, że nadmierny wysiłek głosowy nie jest czynnikiem będącym przyczyną rozpoznawanego u skarżącej porażenia fałdu głosowego charakteryzującego się całkowitym unieruchomieniem tego fałdu, spowodowanym porażeniem nerwu krtaniowego unerwiającego fałdy głosowe – o złożonej etiologii. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. C. wniosła o zmianę powyższej decyzji i stwierdzenie u niej choroby zawodowej. Rozstrzygnięciu ponownie zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to pozycji 15.3 wykazu chorób zawodowych polegające na błędnym uznaniu, że stwierdzone u niej schorzenie narządu głosu nie uzasadnia stwierdzenia choroby zawodowej. Zdaniem skarżącej pismo lekarzy Instytutu nie uwzględnia zaleceń zawartych w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12.10.2007 r. Nie odniesiono się w nim bowiem do sprzeczności pomiędzy pismem Instytutu z dnia [...] r, w którym podano, że w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego nie stwierdzono u skarżącej zmian w obrębie narządu głosu, a dokumentacją medyczną, gdzie w szeregu opisach choroby wskazuje się na niedomykalność fonacyjną oraz dysfonię. Lekarze Instytutu nie wypowiedzieli się również co do przyczyn powstania niedowładu prawego fałdu głosowego oraz czy schorzeniu temu towarzyszy niedomykalność fonacyjna i trwała dysfonia. Ponadto nie odnieśli się do zarzutów skarżącej w kwestii możliwości nałożenia się porażenia fałdu głosowego na występujący u niej już od 1999 r niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni. Na marginesie zauważyła, iż w piśmie uzupełniającym lekarze podali, że stwierdzone schorzenie charakteryzuje się całkowitym unieruchomieniem fałdu głosowego, co w jej przypadku nie ma miejsca. Prowadzący lekarz foniatra i laryngolog stwierdził bowiem u niej częściowy porażenny niedowład prawego fałdu głosowego, w Szpitalu Specjalistycznym w Z. w [...] r. stwierdzono natomiast znaczne upośledzenie ruchomości fałdu głosowego. Skarżąca wniosła o skierowanie na badania do innego ośrodka diagnostycznego w celu uzyskania obiektywnego, bezstronnego orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska i przytaczając dotychczasową argumentację wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że sprawa nadal nie została dostatecznie wyjaśniona, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Otóż sprawa była już rozpoznawana w tutejszym Sądzie. W poprzednim wyroku z dnia 12 października 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 109/07) Sąd uznał, że nie została ona należycie wyjaśniona w zakresie stanowisk zaprezentowanych w orzeczeniach lekarskich wydanych przez dwie placówki medyczne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych. W szczególności Sąd zwrócił uwagę na charakter orzeczenia lekarskiego, które w istocie jest opinią podlegającą ocenie, tak jak każdy inny dowód przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym. Z wywodów zawartych w uzasadnieniu wymienionego wyroku wynika, że Sąd uznał, iż dotychczasowa ocena wydanych orzeczeń lekarskich oraz zawarta w piśmie wyjaśniającym lekarzy Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. nie spełniała tych wymogów, a stanowiska placówek medycznych nie zostały wystarczająco uzasadnione. W orzeczeniach rozpoznano u skarżącej porażenny charakter niedowładu prawego fałdu głosowego. Sąd zwrócił uwagę, że lekarze Instytutu poddając analizie dostępne dane z dokumentacji poinformowali, że w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego nie stwierdzono u skarżącej zmian w obrębie narządu głosu. Tymczasem w szeregu opisach historii choroby wskazano na niedomykalność fonacyjną oraz dysfonię, której rozpoznanie figuruje również w karcie leczenia szpitalnego z [...] r. To zaś, zdaniem Sądu, uzasadniało konieczność odniesienia się do wskazanych kwestii oraz wypowiedzenia się co do rodzaju i charakteru występującego u skarżącej schorzenia w kontekście choroby określonej w poz. 15.3 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...). W toku dalszego postępowania organ odwoławczy miał uwzględnić zalecenia Sądu zmierzające do pełnego wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości. Tymczasem, w ocenie Sądu wątpliwości te, pomimo uzyskania opinii uzupełniającej z dnia [...] r. nie zostały dostatecznie wyjaśnione. W pierwszym rzędzie nie sposób pominąć, iż w piśmie z dnia [...] r. lekarze Instytutu wskazali, że w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego nie stwierdzono zmian stanowiących podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej. Stwierdzono natomiast porażenie prawego fałdu głosowego, które, jak wyjaśniono w opinii uzupełniającej z dnia [...] r., nie jest spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, a porażeniem nerwu krtaniowego o nieustalonej przyczynie. Powyższe zobowiązywało organ, przy uwzględnieniu całości materiału dowodowego, do szczególnie dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia kiedy u skarżącej wystąpiło porażenie prawego fałdu głosowego, czy przed stwierdzeniem wystąpienia cech porażennych tego fałdu, w oparciu o dokumentację medyczną, można stwierdzić, że u skarżącej występował niedowład tego fałdu z niedomykalnością fonacyjną oraz trwałą dysfonią, a tym samym czy można przyjąć, że rozpoznane w momencie rozpoczęcia procesu orzeczniczego schorzenie nałożyło się na już istniejące schorzenie narządu głosu, odpowiadające charakterem chorobie wymienionej w poz. 15.3 wykazu chorób zawodowych. Jest to o tyle istotne, że lekarze Instytutu w piśmie z dnia [...] r. nie wskazali przyczyn porażenia prawego fałdu głosowego, nie wskazali również czy a jednocześnie skarżąca od 1999 r. leczy się laryngologicznie i foniatrycznie, zaś z zapisów dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy wynika rozpoznanie w postaci niedomykalności fonacyjnej, dysfonii oraz niedowładu fałdu głosowego. Ponadto w toku postępowania skarżąca twierdziła, że w trakcie całego okresu leczenia w obydwu poradniach oraz leczenia szpitalnego nie stwierdzono u niej porażenia fałdu głosowego, na potwierdzenie czego przedłożyła dokumentację medyczną z poradni, w których się leczy oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Twierdziła również, że dopiero w 2004 r. podczas drugiej wizyty w trakcie procedury orzeczniczej zaobserwowano u niej cechy paraliżu fałdu głosowego. Przyjdzie w tym miejscu wskazać, że z akt sprawy nie wynika, czy lekarze Instytutu zapoznali się z pełną dokumentacją leczenia szpitalnego na oddziale laryngologicznym. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem wyłącznie wspomniana wyżej karta informacyjna tego leczenia z [...] r. Natomiast w istocie dopiero z treści pisma podpisanego przez lekarza WOMP w S., datowanego na dzień [...] r., wynika, że podczas badania laryngostroboskopowego zaobserwowano u skarżącej unieruchomienie chrząstki nalewkowej prawej oraz cechy porażenia fałdu głosowego. Jak wynika z powyższej analizy stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji, ponownie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 80 i 84 k.pa. Pismo uzupełniające lekarzy Instytutu nie wyjaśnia bowiem wszystkich istotnych dla sprawy kwestii, zatem oparcie na nim w ostateczności skarżonej decyzji, bez odniesienia się do całości materiału dowodowego oraz wyjaśnienia powstałych na tym tle wątpliwości, stanowiło naruszenie wskazanych wyżej przepisów. Powyższe oznacza również, że organ nie zrealizował w pełni wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 października 2007 r., czym jednocześnie naruszył przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Należy przypomnieć również, że o obaleniu domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie można mówić wówczas, gdy w postępowaniu zostanie wykazane, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to rozpoznana choroba została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą. Orzeczenia oraz opinia uzupełniająca, na której ostatecznie organ oparł swoje rozstrzygnięcie, obalenia domniemania tego nie spełnia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wyżej wskazane wytyczne co do dalszego postępowania i podejmie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz oceny co do możliwości przyjęcia występowania u skarżącej choroby zawodowej narządu głosu. Opinia lekarska, która jest niezbędna w sprawie powinna być wydana w oparciu o pełną dokumentację medyczną, a w razie konieczności poprzedzona badaniami, co może być istotne wobec twierdzeń skarżącej, iż w 2007r. w Poradni Foniatrycznej Szpitala Specjalistycznego w Z. stwierdzono u niej znaczne upośledzenie ruchomości fałdu głosowego a nie całkowite jego unieruchomienie. Ponadto organ będzie miał na względzie, że z dniem 2 lipca 2009 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 traci moc art. 237 Kodeksu pracy oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.