IV SA/Gl 969/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] zł ([...] złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, Z. W. w dniu [...], nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w treści którego oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność poważnych kłopotów zdrowotnych (schorzenia [...], [...] i [...]) wywodząc, że już w roku [...] został uznany za osobę [...], zaś po ukończeniu [...] roku życia skorzystał z możliwości przejścia na [...]. W tym miejscu wskazał, iż wraz z małżonką wydaje na leczenie i rehabilitację ponad [...] miesięcznie, do czego dochodzi [...] kosztów utrzymania samochodu, którego posiadanie jest mu niezbędne z uwagi na jego ograniczone [...] utrudniające [...]. Nadto skarżący oświadczył, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] oraz garażu. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczny dochód netto gospodarstwa domowego wnioskodawcy określony został jako "[...]", na co składa się jego [...] w kwocie [...] oraz [...] pobierana przez jego małżonkę – I. W. w wysokości [...]. Równocześnie wnioskujący podał, że miesięczne wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media (w tym między innymi za telefon, telewizję kablową oraz za korzystanie z Internetu) wynoszą ponad [...]. Podkreślił jednak, że w miesiącach, w których następuje roczne rozliczenie kosztów remontu części wspólnej budynku wielorodzinnego, w którym zamieszkuje oraz roczne rozliczenie tzw. mediów w tym budynku, wysokość opłat mieszkaniowych ulega znacznemu zwiększeniu i w celu ich pokrycia konieczne jest zaciągnięcie kredytu, który spłacany jest przez kolejny rok. Ponieważ przywołane wyżej oświadczenia uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2009 r. wezwano go o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych wykazanych we wniosku poprzez nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych oraz udzielenie dodatkowych wyjaśnień. W odpowiedzi Z. W. nadesłał między innymi kopię wyciągu z rachunku bankowego, na który przelewana jest jego [...] oraz kopie dokumentów obrazujących wydatki z tytułu opłat za zużycie prądu w mieszkaniu i w garażu, opłaty eksploatacyjnej, należności na fundusz remontowy i składki w ramach ubezpieczenia na życie. Przedłożył nadto kopie umów ubezpieczenia posiadanego samochodu, kopie faktur VAT dokumentujących zakup leków dokonany w [...] (opiewających ogółem na kwotę do zapłaty [...]), kopię pisma wspólnoty mieszkaniowej informującego o wysokości zaliczek na poczet opłat mieszkaniowych oraz kopie umów zaciągniętych pożyczek, które zawarł w dniu [...]. Równocześnie wnioskodawca nadesłał pismo procesowe datowane na [...], w treści którego między innymi podkreślił, że poza wspomnianymi wyżej wydatkami przeznaczył [...] na obowiązkowy przegląd samochodu a nadto wskazał na konieczność pokrycia kosztów zakupu węgla do ogrzewania mieszkania oraz uiszczenia dopłaty do remontów i modernizacji zamieszkiwanego budynku wykonanych w roku [...]. Zaznaczył także, iż poza wydatkami na zakup leków, które udokumentował stosowanymi fakturami, ponosi także koszty wizyt u lekarza i badań specjalistycznych. W dalszej części omawianego pisma wnioskujący wyjaśnił, że kwotę przyznaną mu wyrokiem sądu, uzyskaną przezeń w [...], z tytułu należności przysługującej mu od [...] w rozmiarze [...] (fakt otrzymania tej należności przez Z. W. wynika z akt innej sprawy z jego skargi, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 341/07), przeznaczył na częściowe pokrycie kosztu zakupu posiadanego samochodu. W tym miejscu raz jeszcze zaakcentował, że pojazd ten jest mu niezbędny w związku z kłopotami z [...], których nasilenie nastąpiło w ostatnich latach. Następnie, to jest w dniu [...] skarżący nadesłał kserokopie: wyniku tomografii komputerowej, skierowania na rehabilitację oraz kolejnej faktury VAT dokumentującej zakup leków za kwotę [...], dokonany w [...]. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku Z. W. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że skarżący spełnił wymóg warunkujący uwzględnienie zgłoszonego żądania aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych. Dochód przypadający na gospodarstwo domowe wyżej wymienionego w kwocie [...] (patrz: nadesłany wyciąg bankowy obrazujący wysokość jego [...] za [...] oraz przekaz pocztowy dokumentujący kwotę [...] pobranej przez jego małżonkę za [...], stanowiący kartę nr 45 akt niniejszej sprawy) jest zdaniem rozpoznającego wniosek, relatywnie wysoki, jak na osobę ubiegającą się o zastosowanie dobrodziejstwa procesowego w postaci prawa pomocy. Mając jednak na uwadze relację pomiędzy rzeczonym dochodem a niezbędnymi wydatkami ponoszonymi przez tę rodzinę uznano, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] mogłoby ją narazić na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Nie sposób bowiem tracić z pola widzenia, iż kwota miesięcznych kosztów stałych z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media zadeklarowana została przez skarżącego jako [...], do czego dochodzą wszak wydatki na utrzymanie samochodu ([...]), koszty leczenia i zakupu leków (strona potwierdziła stosownymi fakturami, iż przeznacza na same lekarstwa ponad [...] miesięcznie) oraz znaczne obciążenia związane z zakupem opału i z remontami zamieszkiwanego budynku. Trzeba dodać, iż w związku z tymi obciążeniami wnioskujący zaciągnął pożyczki i uiszcza należności z tytułu ich spłaty w miesięcznej wysokości [...] (vide: nadesłane kopie umów pożyczek, zawartych w dniu [...]). Równocześnie uznano, że sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskujący nie upoważnia do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W konsekwencji, prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane jedynie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie nawet części opłat, do uiszczenia których jest obowiązany. Tymczasem, w ocenie rozpoznającego wniosek, dochód przypadający na rodzinę skarżącego, nawet po uwzględnieniu ponadprzeciętnie wysokich kosztów, jakie obciążają to gospodarstwo domowe, powinien umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej [...] wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota [...], bez narażenia jego i małżonki na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Trudno natomiast zgodzić się, aby strona mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia opłaty w rozmiarze [...]. Warto tu zwrócić uwagę, że wbrew twierdzeniom Z. W. stały dochód jego gospodarstwa domowego, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu powinien umożliwić wygenerowanie przywołanej kwoty, bez ponoszenia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Należy bowiem odnotować, że pomimo, iż strona powołuje się na trudną sytuację materialną, uiszcza jednak co miesiąc kwotę [...] z tytułu opłat za telewizję kablową (patrz: nadesłany dowód wpłaty dotyczący należności za [...]) oraz [...] za dostęp do Internetu (patrz: kserokopia dowodu wpłaty stanowiąca kartę nr 43 akt innej sprawy ze skargi Z. W., zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 341/07). Wnioskodawca zaznaczył wprawdzie, że Internet służy mu do komunikowania się ze Stowarzyszeniem, w którym działa. Nie zmienia to jednak faktu, że wydatki tego typu trudno uznać za przeznaczone na zaspokojenie elementarnej potrzeby bytowej. Skoro zatem wyżej wymieniony jest w stanie je ponosić, to również pokrycie przynajmniej niewielkiej części kosztów postępowania powinno zmieścić się w jego możliwościach płatniczych. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.