IV SA/Gl 974/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] r. nr [..]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania A.Z. od decyzji wydanej przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B., z [...] r., nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna L.Z. od 1 maja 2017 r. - utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 1257.; dalej jako Kpa), w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.). Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. W wyniku rozpatrzenia wniosku A.Z. z 27 czerwca 2017 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem L.Z., ur. 2 kwietnia 2001 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...] r. L.Z. został zaliczony do [...] stopnia niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2019 r.; stwierdzono, że: niepełnosprawność istnieje od niemowlęctwa, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 kwietnia 2017 r., L.Z. nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie dotyczy go wskazanie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Od tego orzeczenia zostało złożone odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim, który orzeczeniem z dnia 8 czerwca 2017r. zmienił zaskarżone orzeczenie w części dot. pkt. 5, tj. orzeczono, że L.Z. wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Ponadto ustalono, że matka dziecka – A.Z. nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani rolnej, jak również nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie wyjeżdża za granicę w celach zarobkowych, nie ubiega się o w.w. świadczenie w żadnej innej instytucji w kraju i za granicą. Natomiast matka oświadczyła, że sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, gdyż syn tylko ją akceptuje, pomaga synowi w czynnościach takich jak: przygotowywanie specjalnej diety, dawkowanie leków [...] i psychotropowych, pomoc w czynnościach związanych z toaletą, syn realizuje obowiązek szkolny w formie nauczania indywidualnego w domu, uczestniczy w terapii; poinformowała też, że nie będzie wnosiła odwołania od orzeczenia wydanego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz L.Z. od 1 maja 2017 r., ponieważ syn strony legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia Strona wniosła odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 par. 1 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i tym samym przyjęcie, iż nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem L. Z., ponieważ syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Zawnioskowała o uchylenie decyzji w całości i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz L. Z. od dnia 1 maja 2017 r. W uzasadnieniu wskazano m.in., że fakt legitymowania się przez syna orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności nie może dyskwalifikować strony od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego; powołano się w tym zakresie na wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015r., o sygn. akt: I SA/Wa 1502/15 i skonkludowano, że posiadanie przez syna skarżącej L.Z. orzeczenia o [...] stopniu niepełnosprawności nie może stanowić przesłanki negatywnej, uniemożliwiającej przyznanie stronic prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto stan fizyczny oraz psychiczny syna Strony wymaga konieczności stałej opieki oraz konieczności współudziału na co dzień skarżącej w procesie jego leczenia, rehabilitacji oraz edukacji; zdiagnozowano u dziecka [...] wraz z towarzyszącym wodogłowiem wewnętrznym, przeszedł już cztery operacje neurochirurgiczne i stale znajduje się pod kontrolą specjalistów; dodatkowo w wyniku urazu pęknięcia kości czołowej od 2008 r. u syna pojawiły się ogniska [...] i zmaga się z zaburzeniami emocjonalnymi, mowy, zanikami pamięci krótkotrwałej. Wszystkie te okoliczności wskazują na konieczność stałej opieki nad nim. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszo instancyjne w pełni podzielając wyrażone w nim stanowisko. Wyjaśniając podstawy warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia SKO stwierdziło, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem L.Z.. Kolegium wyraziło zrozumienie dla trudnej sytuacji zdrowotnej syna strony, podkreśliło jednak, że obowiązane jest stosować obowiązujące przepisy prawa, a te nie pozwalają na przyznanie wnioskowanego świadczenia, jeżeli w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności brak wskazań w postaci: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną Strona zakwestionowała jej prawidłowość powielając zarzuty odwołania i wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa. Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na gruncie takiego brzmienia przepisu organy wywodziły, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia jest legitymowanie się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pogląd ten jest rezultatem wykładni systemowej omawianego przepisu, przy której uwzględniono odmienny sposób orzekania o stanie niepełnosprawności przyjęty w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 2046), w zależności od tego czy dotyczy to osoby poniżej 16 roku życia, czy też starszej. W stosunku do drugiej grupy osób niepełnosprawnych wedle tej ustawy orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność obligatoryjnie określa stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), a w stosunku do pierwszej jedynie stwierdza zaliczenie do osób niepełnosprawnych (vide: art. 4 i art. 4a ust. 1 powołanej ustawy). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na gruncie rozpoznawanego stanu faktycznego, jest błędna i prowadzi do rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcie opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowaniem sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, z tego względu że stopień niepełnosprawności dla dzieci powyżej 16 roku życia został określony na poziomie niższym niż znaczny. W konsekwencji wreszcie takie rozumienie przepisu jakie przyjęły organy obu instancji doprowadziło do sytuacji, w której opiekunka - matka niepełnosprawnego syna po ukończeniu przez niego 16 roku życia - traciłaby świadczenie z tego tylko względu, że ustalony w orzeczeniu stopień niepełnosprawności nie jest znaczny, choć nic nie świadczy o tym aby skutki wywołane dysfunkcjami organizmu uległy w minionym czasie poprawie. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie podkreślić także należy, że orzeczenie o niepełnosprawności nie może mieć decydującego i przesądzającego waloru w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego skoro z innych dokumentów zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikają odmienne okoliczności co do stanu dziecka - jego zaradności życiowej i umiejętności samodzielnej egzystencji. Zaakcentowania wymaga treść orzeczenia nr [...] z [...] r. o potrzebie kształcenia specjalnego, z której jednoznacznie wynika, że aktualnie lekarz psychiatra stwierdza u [...] -letniego chłopaka [...] , [...] , [...] . Złożona sytuacja medyczna, zaburzenia w zakresie artykulacji, niepełnosprawność intelektualna w [...] stopniu powodują ogromne trudności w komunikowaniu się. Dziecko często nie komunikuje swoich potrzeb; jest zagubione w otaczającej go rzeczywistości; odczuwa niepewność i przeżywa stres w nowych sytuacjach, przerażają go zmiany np. nauczyciela; reaguje nieadekwatnie do sytuacji. W konsekwencji dziecko pracuje na zajęciach nauczania indywidualnego na miarę swoich możliwości i aktualnego poziomu możliwości psychofizycznych. Zatem wobec takiego nasilenia dysfunkcji życiowych dziecka, niepełnosprawności sprzężonej nie wynika aby było ono zdolne do samodzielnej egzystencji i nie wymagało stałego wsparcia dotychczasowego opiekuna w zakresie rehabilitacji, leczenia i edukacji, a także codziennych czynności życiowych - co znajduje potwierdzenie w treści wskazań zawartych w w/w orzeczeniu. W tym stanie stwierdzić więc przyjdzie, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego) czy inne orzeczenia obrazujące stan zdrowia dziecka, o ile w treści takich orzeczeń, w tym wypadku na skutek orzeczenia dot. kształcenia, zawarte zostały wskazania dotyczące znacznie ograniczonej możliwości dziecka do samodzielnej egzystencji, a w efekcie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takie okoliczności występują w niniejszej sprawie, co zauważyło także SKO w końcówce uzasadnienia swej decyzji. To zaś oznacza, że przy stwierdzeniu spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy opiekująca się synem matka – A.Z. winna uzyskać prawo do żądanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w wyroku oraz przedstawioną wyżej wykładnię. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. mając na uwadze koszty zastępstwa procesowego działającego w sprawie pełnomocnika.