IV SA/Gl 979/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w G. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia na zarządzenie tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2012 r., M.C. złożył pismo procesowe datowane na 4 lutego 2013 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na trudną sytuację materialną wynikającą z faktu, iż nie osiąga żadnych dochodów. Do pisma dołączona została kopia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. rozstrzygającego o umorzeniu prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Następnie, to jest w dniu 11 marca 2013 r. M.C. (w odpowiedzi na wezwanie z dnia 12 lutego 2013 r.) złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego treści ponownie podkreślił, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oświadczając przy tym, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 14 marca 2013 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go o: - nadesłanie dokumentów wykazujących przeciętne miesięczne wydatki związane z utrzymaniem się, to jest opłaty za energię elektryczną, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne itp.; - wskazanie, skąd skarżący czerpie środki na utrzymanie się (w szczególności, czy przysługuje mu status osoby bezrobotnej, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej); - podanie, jaki tytuł prawny przysługuje skarżącemu do zamieszkiwanej przezeń nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe M.C. złożył pismo procesowe z dnia 8 kwietnia 2013 r., w którym powtórzył, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów (dodał, że nie osiąga ich już od kwietnia 2012 r.), nie posiada żadnego tytułu prawnego do zamieszkiwanego domu, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania tej nieruchomości i nie wie, kto je opłaca. Nadto wskazał, że nie ponosi osobistych kosztów utrzymania, wydatków na zakup leków, ubrań oraz środków higieny osobistej i nie zna ich wysokości. Oświadczył przy tym, iż nie korzysta z pomocy finansowej innych osób czy instytucji ani też z pomocy społecznej. Wskazał również, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku przedkładając na potwierdzenie tego faktu zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia 16 czerwca 2009 r., a zatem sprzed prawie czterech lat. Wobec powyższego, zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. skarżącego po raz wtóry wezwano do uzupełnienia danych ujętych we wniosku - poprzez wyjaśnienie, skąd czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, to jest wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży, opłat związanych z zamieszkiwanym przezeń domem. W tym zakresie zwrócono się do wnioskodawcy o sprecyzowanie, czy koszty te są pokrywane przez jego rodziców (wzięto bowiem pod uwagę, że z oświadczeń, które składał w zakresie innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 338/10 wynika, że z nimi zamieszkuje). Wskazano przy tym, że jeżeli skarżący aktualnie zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu - co oznaczałoby, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe - należy złożyć oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach tych osób. W odpowiedzi na powyższe M.C. nadesłał pismo procesowe z dnia 28 kwietnia 2013 r. zatytułowane jako "odpowiedź na wezwanie", w którym podniósł, że wszystkie okoliczności znaczące dla rozstrzygnięcia wniosku zostały już jego zdaniem wcześniej wyjaśnione. Wywiódł przy tym, iż formułowanie twierdzeń o tym, jakoby prowadził ze swoimi rodzicami wspólne gospodarstwo domowe jest "znieważające", gdyż kwestionuje ono wiarygodność złożonych przezeń uprzednio oświadczeń. W tym kontekście strona skonkludowała, że czynności podejmowane przez rozpoznającego wniosek mają na celu "ukrywanie" informacji publicznej, której udostępnienia odmówiono mocą zaskarżonej decyzji. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w urzędowym formularzu "PPF" skarżący nie sprecyzował zakresu swojego żądania (nie zawarł stosownych oznaczeń w rubryce nr 4). Treść poprzedzającego ten formularz wniosku wyrażonego w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2013 r. nie budzi jednak wątpliwości, że jego intencją było ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnosząc się zatem do wniosku M.C. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca podał, że jest bezrobotnym, pozbawionym dochodów, nie posiadającym żadnych oszczędności czy innych środków pieniężnych ani też majątku i powołuje się na fakt, iż prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W tej sytuacji niezbędne było wyjaśnienie, skąd wyżej wymieniony czerpie środki na pokrycie - niewątpliwie wszak istniejących - kosztów swojego utrzymania. Należy bowiem zaznaczyć, że jakkolwiek deklaruje on wyjątkowo trudną sytuację materialną i brak środków do życia, to jednak z drugiej strony oświadcza, że nie korzysta ze wsparcia osób trzecich czy instytucji i nie pobiera żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Ma przy tym stałe miejsce zamieszkania w domu położonym w P. przy ul. [...] (nie jest więc osobą bezdomną) i wskazuje w sposób stanowczy, iż gospodaruje samotnie. Odpowiadając natomiast na wezwanie do udzielenia w powyższej kwestii stosownych wyjaśnień (zarządzenie z dnia 14 marca 2013 r.) skarżący nie podał nawet orientacyjnej wartości kosztów jakie wiążą się z jego bieżącym utrzymaniem, nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów mogących pozwolić na ustalenie ich wysokości ani też nie podał, skąd czerpie środki na pokrycie tych wydatków. Zamiast tego wywiódł, iż nie pokrywa kosztów utrzymania zamieszkiwanej nieruchomości oraz, że "nie ponosząc osobistych kosztów utrzymania, leków, ubrań, środków czystości i higieny osobistej nie zna ich wysokości". Oświadczył też, że "nie wie kto ponosi koszty utrzymania domu", w którym zamieszkuje. W tej sytuacji, kolejnym wezwaniem (zarządzenie z dnia 10 kwietnia 2013 r.) zwrócono się do skarżącego o sprecyzowanie, czy wspomniane koszty są pokrywane przez jego rodziców, co oznaczałoby, że pozostaje on na ich utrzymaniu, a w konsekwencji wspólnie z nimi gospodaruje. W odpowiedzi, M.C. kategorycznie temu zaprzeczył, choć w swoim piśmie, datowanym na 4 lutego 2013 r. dotyczącym innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 338/10 (pismo to dołączone jest również do akt niniejszej sprawy i stanowi ich kartę nr 29) przyznaje wyraźnie, że mieszka razem z rodzicami. Kwestia ta miała niewątpliwie istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. W przypadku, gdyby był on na utrzymaniu swoich rodziców (co byłoby równoznaczne z pozostawaniem z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym) - niezbędne byłoby złożenie oświadczenie o ich majątku i dochodach. Należy bowiem zaakcentować, że użyte w art. 252 §1 p.p.s.a. pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest bowiem tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek ewentualnych innych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zważywszy powyższe trzeba podnieść, że wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, zawarte w przywołanym zarządzeniu z dnia 10 kwietnia 2013 r. nie miało na celu - jak wywodził skarżący - "ukrywania" informacji publicznej, której udostępnienia odmówiono mu zaskarżoną decyzją czy uniemożliwienia merytorycznego rozpoznania jego skargi, lecz stanowiło niezbędną czynność zmierzającą do uzyskania wiarygodnego i precyzyjnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Rozpoznający wniosek, uwzględniwszy treść art. 255 p.p.s.a., ma bowiem nie tylko prawo ale co więcej - obowiązek starannie zbadać i ocenić oraz zweryfikować wszystkie podane przez stronę okoliczności. W tym celu zatem konieczne było wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych. M.C. nie udzielił wyjaśnień, o które wzywano go w zarządzeniach z 14 marca i 10 kwietnia 2013 r. Nie podał wysokości kosztów swojego utrzymania ani nie wskazał źródeł z których czerpie środki na ich pokrycie. Oświadczył też, iż nie wie, kto koszty te pokrywa i choć z jednej strony przyznaje, że zamieszkuje z rodzicami, z drugiej twierdzi stanowczo, że gospodaruje samotnie. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał w sposób całkowicie przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.