II FZ 513/10

Dnia 21 października 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) - Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 21października 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 181/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie. Skarżąca wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że zamieszkuje ona w nabytym w drodze spadku mieszkaniu o powierzchni 39,19 m2, jedynym jej dochodem jest przyznane przez uczelnię stypendium naukowe w kwocie 100 zł miesięcznie. Z uwagi na niski dochód, koszty związane z bieżącym utrzymaniem ponoszą jej rodzice. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 marca 2010 r. skarżąca nadesłała odpis decyzji wydziałowej komisji stypendialnej z dnia 2 grudnia 2009 r. o przyznaniu stypendium naukowego w kwocie 100 zł za okres od 1 października do 30 listopada 2009 r. i w kwocie 150 zł za okres od 1 grudnia 2009 r. do czerwca 2010 r., wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 12 kwietnia 2010 r., którego saldo końcowe wynosiło 484.39 zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych rodziców za okres od stycznia do kwietnia 2010 r., których salda końcowe wynosiły 24.539,73 zł i 15.014,71 zł, zeznanie podatkowe rodziców za rok 2009 (PIT-36), zaświadczenie pracodawcy matki skarżącej z dnia 15 kwietnia 2010 r. informujące o okresie zatrudnienia i zajmowanym stanowisku, zaświadczenie Wójta Gminy K. z dnia 14 kwietnia 2010 r., z którego wynika, że rodzice skarżącej są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 21.9600 ha, tj. 2,4420 ha przeliczeniowych i za rok 2008 osiągnęli z tego tytułu dochód z 1 ha przeliczeniowego w wysokości 5.020,75 zł. Przedłożyła także dodatkowe oświadczenia z dnia 15 kwietnia 2010 r. złożone przez matkę, z których wynika, że na utrzymaniu rodziców strony pozostaje czworo uczących się dzieci, posiadają oni dom oraz zabudowania gospodarskie, są producentami trzody chlewnej, środki zgromadzone na jednym z rachunków bankowych o numerze przeznaczane są na pokrycie bieżącej działalności gospodarstwa rolnego (zakup pasz i paliw, wykonywanie remontów, uiszczanie opłat), natomiast środki znajdujące się na drugim z kont przeznaczone zostaną na pokrycie kosztów związanych z planowanym na 25 września 2010 r. weselem jednej z córek. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie motywując rozstrzygnięcie brakiem ustawowych przesłanek w tym zakresie. Z analizy transakcji dokonanych na rachunku bankowym wnioskodawczyni wynikało, że po zakończeniu postępowania podatkowego decyzją ostateczną, strona dysponowała środkami finansowymi w wysokości wielokrotnie przewyższającej kwotę należnego wpisu od skargi. W okresie od 4 do 25 stycznia 2010 r. posiadała ona bowiem oszczędności w kwocie od 5.178,71 zł do 4.535,04 zł. Tym samym miała ona realne możliwości zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów procesu, w tym wpisu od skargi. Ponadto sytuacja finansowa rodziców, na których wyłącznym utrzymaniu pozostaje strona pozwala przyjąć, że dysponowali oni wolnymi środkami finansowymi w łącznej kwocie 39.554,44 zł. Na to postanowienie referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy uzasadniając, że poniesienie tego kosztu mieści się w możliwościach finansowych strony, a jej sytuacja materialna nie jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Strona uzyskuje, jakkolwiek nieznaczny, ale stały miesięczny przychód z tytułu przyznanego stypendium. Ponadto z historii rachunku bankowego wynika, że od 4 do 25 stycznia 2010 r. dysponowała kwotą wielokrotnie przekraczającą należny wpis. Co ważne, sumą przewyższającą wysokość wpisu dysponowała także po wniesieniu skargi do sądu i złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie więc, tak w chwili wnoszenia skargi do sądu, jak i w późniejszym okresie wnioskodawczyni posiadała środki pieniężne na pokrycie należnego wpisu, a tym samym miała realne możliwości zabezpieczenia odpowiedniej kwoty na potrzeby toczącego się postępowania. Ponadto, bieżące koszty utrzymania strony, jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia, są finansowane przez jej rodziców. Środkami finansowymi na pokrycie należnego wpisu dysponują również rodzice skarżącej, na których ciąży wobec wnioskodawczyni ustawowy obowiązek alimentacyjny, który obejmuje także ponoszenie opłat sądowych. Od tego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie, podnosząc naruszenie przepisów postępowania polegające na odmowie przyznania pomocy na podstawie dochodów i stanu majątkowego. W uzasadnieniu wskazano, że stanowisko Sądu uzasadnione zostało wysokością kwot, które przejściowo znajdowały się na rachunku skarżącej. Ustalenie kwot pomiędzy 555 zł i 484 zł nie daje podstaw do przyjęcia, iż nieuzasadnione jest zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto obowiązek alimentacyjny rodziców , na których utrzymaniu jest skarżąca obejmuje – zdaniem autora zażalenia - dostarczanie środków utrzymania i wychowania, nie obejmuje natomiast dostarczania środków na ponoszenie opłat sądowych. Tym samym stan majątkowy rodziców nie ma żadnego znaczenia w sprawie a podstawą orzeczenia może być wyłącznie majątek i dochody skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne . Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych praw przed sądem. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja osobista i majątkowa stanowiła barierę w dostępie do sądu, co uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wbrew zarzutom zażalenia, dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K. r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się – wbrew zarzutom zażalenia - nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Ponadto wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. W świetle powyższych rozważań oraz mając na uwadze sytuację finansową rodziców skarżącej, którzy dysponują środkami na rachunkach bankowych w łącznej kwocie ponad 39 tys. złotych, a także wysokość wpisu sądowego, który w tej sprawie wynosi 340 zł. należało, w świetle wyżej przedstawionej argumentacji dotyczącej określonych obowiązków alimentacyjnych rodziców i dzieci oraz udzielania wzajemnej pomocy, dojść do wniosku, iż w niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie przyjął, że nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez stronę kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Ponadto strona nie wskazała w treści zażalenia nowych okoliczności, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani też naruszenia prawa przez Sąd I instancji, które mogłoby być przyczyną uchylenia zakwestionowanego postanowienia. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 i art. 184 p.p.s.a., oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.