IV SA/Gl 979/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w G. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia na zarządzenie tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2012 r., M. C., pismem datowanym na [...] lutego 2013 r., zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie, to jest w dniu [...] marca 2013 r. skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zadeklarował, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Ponieważ rozpoznający wniosek referendarz sądowy uznał, że oświadczenia zawarte we wniosku są niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 14 marca 2013 r. zwrócił się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał wzywając go o: - nadesłanie dokumentów wykazujących przeciętne miesięczne wydatki związane z utrzymaniem się, to jest opłaty za energię elektryczną, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne itp.; - wskazanie, skąd czerpie środki na utrzymanie się (w szczególności, czy przysługuje mu status osoby bezrobotnej, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej); - podanie tytułu prawnego przysługującego mu do zamieszkiwanej nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca nadesłał pismo z dnia [...] kwietnia 2013 r., w którym ponownie zaakcentował, iż już od kwietnia 2012 r. nie uzyskuje żadnych dochodów. Wywiódł przy tym, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do zamieszkiwanego domu, nie ponosi żadnych kosztów utrzymania tej nieruchomości i nie wie, kto je opłaca. Dodał też, iż nie ponosi osobistych kosztów utrzymania, wydatków na zakup leków, ubrań oraz środków higieny osobistej i nie zna ich wysokości. Nadto wskazał, że nie korzysta z pomocy finansowej innych osób czy instytucji ani też z pomocy społecznej i jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku (co udokumentował zaświadczeniem Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia [...] czerwca 2009 r., czyli wydanym ponad cztery lata temu). Zważywszy powyższe, referendarz sądowy, kolejnym zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. ponownie wezwał stronę do uzupełnienia danych ujętych we wniosku - tym razem poprzez wyjaśnienie, skąd czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, to jest wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży, opłat związanych z zamieszkiwanym przezeń domem. W tym zakresie zwrócił się do wnioskującego o sprecyzowanie, czy wspomniane koszty są pokrywane przez jego rodziców (na co wskazują oświadczenia, które złożył w innej sprawie zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 338/10). Równocześnie w wezwaniu zaznaczono, że jeśli skarżący aktualnie zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu (co oznaczałoby, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe), należy złożyć oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach tych osób. W odpowiedzi M. C. przedłożył pismo datowane na [...] kwietnia 2013 r. zatytułowane jako "zażalenie", w którym wywiódł, iż wszystkie okoliczności znaczące dla rozstrzygnięcia wniosku zostały już wyjaśnione zaznaczając, że wezwanie referendarza jest równoznaczne z podważaniem wiarygodności złożonych przezeń wcześniej oświadczeń o samotnym gospodarowaniu. Postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia podniósł, że pomimo wystosowanych do niego wezwań, skarżący nie złożył wyjaśnień, o które się do niego zwrócono. Nie podał bowiem wysokości kosztów swojego utrzymania, nie wskazał źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie ani nie rozwiał wątpliwości w zakresie swojej sytuacji rodzinnej. W dniu [...] czerwca 2013 r. M. C. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 10 maja 2013 r. (pismo zatytułowane jako "zażalenie"), w którym wywiódł, iż odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych ogranicza jego prawo do sądu oraz pozostaje w kolizji z Europejską Konwencją Praw Człowieka i Podstawowych Wolności jak również z wnioskami płynącymi z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec braku podstaw do odrzucenia sprzeciwu złożonego w dniu 3 czerwca 2013 r., tutejszy Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (M. C. nie oznaczył wprawdzie zakresu swojego żądania w rubryce nr 4 formularza "PPF", jednak z treści poprzedzającego ten formularz pisma z dnia [...]lutego 2013 r. wynika jasno, że jego intencją było ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych). Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 §1 p.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma możliwie najbardziej dokładne ustalenie kondycji finansowej strony. Ustosunkowując się do wniosku M. C. należy podkreślić, iż w myśl normy wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki, następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie przywołanego unormowania nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Trzeba bowiem przyjąć, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Strona powinna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do złożonych we wniosku oświadczeń, to stronie powinno zależeć na ich wyjaśnieniu. Zważywszy powyższe uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jakkolwiek M. C. powołał się w swoim wniosku na trudną sytuację materialną, która mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy, (na co może wskazywać udokumentowany przezeń fakt bezskuteczności prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego - vide: karta nr 28 akt sprawy), to jednak pomimo stosownego wezwania nie uzupełnił swoich oświadczeń w sposób umożliwiający pełną i precyzyjną ocenę tej sytuacji. Nie określił bowiem miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem, nie wyjaśnił wystarczająco wiarygodnie, z jakich źródeł czerpie środki na pokrycie tych wydatków, ani też nie usunął sprzeczności istniejących pomiędzy jego wywodami co swojej sytuacji rodzinnej. Braki te uniemożliwiają dokonanie miarodajnej oceny jego faktycznego stanu majątkowego. Skoro bowiem wyżej wymieniony podaje, że jest bezrobotny, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada majątku i nie korzysta z pomocy społecznej ani też z czyjegokolwiek wsparcia, to niezbędne było udzielenie odpowiedzi na pytanie, skąd czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w tym na opłacenie wydatków związanych z zamieszkiwanym domem położonym w P. przy ul. [...] oraz jaki jest rozmiar tych kosztów. Skarżący odpowiedzi tej nie udzielił, jako że - w odpowiedzi na wyraźne wezwanie referendarza sądowego ograniczył się do stwierdzenia, iż nie pokrywa kosztów utrzymania zamieszkiwanej nieruchomości, "nie ponosząc osobistych kosztów utrzymania, leków, ubrań, środków czystości i higieny osobistej nie zna ich wysokości" oraz, że "nie wie kto ponosi koszty utrzymania domu", w którym zamieszkuje. W tym stanie rzeczy referendarz - kolejnym wezwaniem - z dnia [...] kwietnia 2013 r. - zwrócił się do wnioskodawcy o sprecyzowanie, czy wspomniane koszty są pokrywane przez jego rodziców, co oznaczałoby, że pozostaje on na ich utrzymaniu. Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi przeczącej, mimo iż w swoim piśmie, datowanym na [...] lutego 2013 r. (pismo stanowi kartę nr 29 akt niniejszej sprawy) potwierdza jednoznacznie, że mieszka razem z rodzicami. Opisana wyżej sprzeczność, której wnioskujący nie wyjaśnił, wyklucza akceptację jego żądania. O ile bowiem zamieszkiwałby on z rodzicami i był na ich utrzymaniu, oznaczałoby to, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i celem zobrazowania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej powinien złożyć oświadczenie o ich majątku i dochodach. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony", o którym mowa w art. 252 §1 p.p.s.a. nie jest tożsame z "jej majątkiem", lecz oznacza raczej "sytuację majątkową", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących ze stroną wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jej możliwości płatnicze (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). M. C. nie udzielił wyjaśnień w opisanym wyżej zakresie, o które referendarz sądowy wezwał go w zarządzeniach z 14 marca i 10 kwietnia 2013 r. Nie podał wysokości kosztów swojego utrzymania ani nie wskazał źródeł z których czerpie środki na ich pokrycie, a równocześnie, jakkolwiek z jednej strony potwierdza, iż zamieszkuje wraz z rodzicami, to z drugiej wywodzi, że gospodaruje samotnie. Skarżący nie wyjaśnił powyższych kwestii także w dalszym ciągu postępowania, w ogóle nie odnosząc się do nich w sprzeciwie od wydanego w sprawie postanowienia z dnia 10 maja 2013 r. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, aby wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Nie sprostał on bowiem spoczywającemu na nim obowiązkowi wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, co wyklucza przyznanie mu tego dobrodziejstwa procesowego. Mając na względzie powyższe Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.