IV SA/Gl 984/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 110 ust.8, art. 106 ust.1, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 930) przyznano J.J. zasiłek okresowy w wysokości 443 zł na okres od 1 do 31 lipca 2016r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 38 w zw. z art. 7 pkt 4 i art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przywołano treść art. 38 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 w/w ustawy wskazując, że zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny ustalonym zgodnie z jej art. 8 ust. 1 pkt 3 w/w aktu. Wyliczono, że dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 1 684 zł. Na dochód ten składa się ½ świadczeń rodzinnych za okres zasiłkowy od 1 listopada 2013r. do 31 października 2014r. i ½ świadczeń rodzinnych za okres zasiłkowy od 1 listopada 2014r. do 31 października 2015r. jak również 1/6 świadczeń rodzinnych za okres zasiłkowy od 1 listopada 2015r. do 30 kwietnia 2016r. liczonych do dochodu rodziny do października 2016r. oraz zasiłki rodzinne i dodatki do tych zasiłków z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w łącznej kwocie 444 zł. Zauważono, że kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł, przy czym nie niższa niż 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym rodziny a jej dochodem. Kryterium dochodowe rodziny wnioskodawcy wynosi 2 570 zł. Odwołano się także do art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Organ wskazał, że z uwagi na ograniczony plan finansowy na wypłatę zasiłków okresowych MOPS w S. realizując swoje obowiązkowe zadania nie jest w stanie zaspokajać zasiłków okresowych w kwotach wyższych niż 50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym rodziny i jej rzeczywistym dochodem ponieważ wpłynęłoby to w sposób bezpośredni na możliwość zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych innych świadczeniobiorców oczekujących wsparcia z pomocy społecznej. W odwołaniu od opisanej decyzji J.J. wniósł o jej zmianę i przyznanie poprawnie obliczonego zasiłku okresowego. Zdaniem odwołującego do dochodu rodziny w sposób błędny zaliczono wypłacone jednorazowo kwoty zasiłków rodzinnych za okresy od 2013 do 2015r. Odwołujący zacytował art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej zauważając, że uzyskanego zaległego zasiłku rodzinnego nie można utożsamiać z dochodem np. ze sprzedaży nieruchomości. Zaliczanie do dochodu należnego zasiłku rodzinnego wypłaconego po terminie, jak w jego przypadku, jest nieuprawnione i szkodzi jego rodzinie. Pozostaje w sprzeczności z ustawą o pomocy społecznej, a także z wytycznymi Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej. Odwołujący wskazał na wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 698/08, który jego zdaniem, potwierdza zaprezentowane w odwołaniu stanowisko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Kolegium wskazało, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z konkubiną i trójką dzieci. Zarówno on jak i konkubina są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. W czerwcu 2016r. na dochód strony w wysokości 1684 zł składały się kwoty nadpłaconego zasiłku rodzinnego za okresy zasiłkowe począwszy od 1 listopada 2013r. do 31 października 2015r. Kolegium wskazało, że świadczenia rodzinne mają charakter świadczeń okresowych, a więc powtarzalnych, stąd powinny być rozliczone zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby czy rodziny za okres za który uzyskano dochód. Przyznaną stronie nadpłatę zasiłków rodzinnych należy zatem rozliczyć po myśli wskazanej regulacji i doliczyć do dochodu rodziny przez okres 12 miesięcy. Słusznie zatem organ I instancji przyjął, że kwoty te należy uwzględnić jako dochód w następnych miesiącach. Zaliczenie uzyskanego zasiłku rodzinnego na poczet miesięcy następnych ma uzasadnienie w tym, że odwołujący skorzystał z nadpłaty w teraźniejszości i przyszłości, mimo że prawo do świadczenia nabył w poprzednich miesiącach. Kwoty te należało zatem rozliczyć do przodu, a nie wstecz. Powołano się tu na stanowisko judykatury. Zaliczenie dochodu wstecz wypaczałoby pojęcie dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy przytoczył in extenso art. 38 ust. 1 – 4 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że ustawowe kryterium dochodowe dla pięcioosobowej rodziny odwołującego wynosi 2 570 zł. Rodzina ta osiągnęła dochód w wysokości 1684 zł. Z tych względów organ I instancji przyznał odwołującemu zasiłek okresowy w wysokości 443 zł jako 50% różnicę pomiędzy ustawowym kryterium, a rzeczywistym dochodem. Taką wysokość zasiłku okresowego przyznano stronie mając na względzie ograniczone środki finansowe Ośrodka. Sytuacja finansowa Ośrodka nie pozwala na przyznawanie zasiłków okresowych w większych wysokościach. Wyznacznikiem ustalenia wysokości zasiłku z jednej strony jest sytuacja materialna wnioskodawcy, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.J. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wadliwą wykładnię prawa materialnego, naruszenie art. 6, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz błędną wykładnię art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego organy nie uwzględniły zmiany ustawy o pomocy społecznej jaka nastąpiła z dniem 1 listopada 2005r. poprzez dodanie art. 9 pkt 1 b. Żaden przepis nie uzasadnia rozliczania dochodu do przodu. Potwierdzają to wytyczne Ministerstwa Rodziny dostępne dla organów pomocy społecznej na stronach internetowych. Rozliczanie dochodu "do przodu" zostało zmienione z dniem 1 listopada 2005r., a zastosowana przez oba organu wykładnia przepisu obowiązywała do dnia 31 października 2005r. Skarżący stwierdził, że jest to stanowisko zbieżne z aktualnym orzecznictwem. Wskazał na wyrok WSA z dnia 11 grudnia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 698/08 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko prezentowane w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (t. j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) wynika natomiast w jakich przypadkach sąd uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna nie tylko z przyczyn w niej wskazanych ale także wobec braku przyczyn, które Sąd obowiązany byłby wziąć pod uwagę działając z urzędu. Skarżący wystąpił do organów pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego, a więc jednego z rodzajów świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930). Zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 514 zł. Jako bezsporne uznano w sprawie, iż skarżący spełnia warunki wymagane do przyznania pomocy rodzinie w opisanej formie. Sąd nie dostrzega w zakresie ustaleń odnoszących się do sytuacji życiowej i zdrowotnych skarżącego i jego rodziny żadnych uchybień. Przyczyną przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w wysokości wskazanej w zaskarżonej i utrzymanej nią mocy decyzjach było natomiast uzyskanie dochodu w określonej wysokości. Wysokość tego dochodu stanowi kluczową kwestię sporną w kontrolowanej sprawie. Przyczyną wyliczenia dochodu skarżącego jako kwoty 1 684 zł w miesiącu czerwcu 2016r. było wypłacenie skarżącemu zaległych świadczeń rodzinnych. Zdaniem skarżącego obecne uzyskanie świadczeń z okresu 2013r. - 2015r stanowi o uzyskaniu dochodu w czasie, w którym świadczenia były należne. Organ uznał natomiast, że jest to dochód z chwili jego uzyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym definicja dochodu zamieszczona w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do dochodu z miesiąca uzyskania. Dochód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2015r. sygn. akt I OSK 2802/13 publ. CBOSA). Bezspornie skarżący nabył prawo do świadczeń rodzinnych w okresie poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem o zasiłek okresowy. Jednak korzysta z przyznanych mu świadczeń w chwili ich otrzymania i przyszłości. Prawidłowe jest więc rozliczenie tej kwoty "do przodu", a nie wstecz. Natomiast stanowisko skarżącego nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynika jednoznacznie, iż pod pojęciem dochodu należy rozumieć sumę faktycznie uzyskanych miesięcznych przychodów, czego dowodem jest użycie zwrotu czasownikowego "uzyskania" w czasie przeszłym dokonanym. W rezultacie nie można uznać za dochód należnych świadczeń rodzinnych nie wypłaconych stanowiących jedynie wierzytelność. Dochód rodziny stanowią realnie otrzymane należności, a nie roszczenie o ich wypłatę, nawet jeśli są to roszczenia wymagalne. W opinii Sądu, Kolegium trafnie wskazało, że świadczenia rodzinne mają charakter świadczenia okresowego, a więc powtarzalnego, stąd winny być rozliczone zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano dochód. Prawidłowo zatem przyznaną stronie nadpłatę zasiłków rodzinnych rozliczono z uwzględnieniem art. 8 ust. 12 omawianej ustawy i doliczono do dochodu rodziny przez okres 12 miesięcy. Rozliczenie otrzymanej nadpłaty wstecz wypaczałoby pojęcie dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Tworzyłoby niczym nieuprawnioną fikcję, że rodzina nie dysponuje danym konkretnym dochodem w danej chwili, gdy w samej rzeczy jest realnym dysponentem tego dochodu. Dalszą konsekwencją przyjęcia odmiennego stanowiska (rozliczania kwoty wstecz) byłaby też konieczność weryfikowania dochodu rodziny strony wstecz, a co za tym idzie następczego weryfikowania decyzji przyznających we wstecznym okresie świadczenia z opieki społecznej, albowiem oczywistym jest, że inne byłoby wtedy kryterium dochodowe rodziny. W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy, gdy kryterium dochodowe rodziny wynosi 2 570 zł, biorąc pod uwagę prawidłowo obliczony dochód rodziny z czerwca 2016r. prawidłowo też ustalono różnicę między ustawowym kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny (1.684zł) W rozpatrywanej sprawie minimalna kwota zasiłku okresowego wynosi 886 zł. (50% z kwoty 1.684zł) i taką wysokość zasiłku okresowego organy przyznały skarżącemu. Zasiłek okresowy został przyznany skarżącemu w minimalnej wysokości gwarantowanej. Stanowisko w tym zakresie zostało uzasadnione w sposób nie budzący wątpliwości Sądu. Organy miały na uwadze ograniczone środki finansowe ośrodka niepozwalające na przyznawanie tego rodzaju świadczeń w wyższej wysokości. Pomoc jakiej udziela Ośrodek Pomocy jest uzależniona nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale również od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku są z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja nakazuje uznać, że jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc została mu przyznana w określonej w decyzji wysokości. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej regulacje prawne oraz okoliczności sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych, co uzasadnia rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 P.p.s.a.