IV SA/Gl 99/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S., udzielił J.D. świadczenia w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł, w tym [...] zł na żywność i witaminy, [...] zł. na leki, [...] zł na środki czystości, [...] zł. na opłaty domowe oraz [...] zł. na farbę do malowania mieszkania. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż strona wnioskując o świadczenie wskazała na trudną sytuację materialną, ubóstwo, bezrobocie, długotrwałą chorobę i brak możliwości zakupu żywności, witamin, leków, środków czystości oraz farby do pomalowania mieszkania. Jak ustalił organ pierwszej instancji, dochód strony wynosi [...] zł i nie przekracza, tym samym, kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. W ocenie organu spełniała ona przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 109 k.p.a. W odwołaniu z dnia [...] J.D. zwraca uwagę na swoją trudną sytuację osobistą i rodzinną, jak również na to swój stan zdrowia oraz konieczność wydatkowania znacznych środków finansowych na leki. Świadczenia uzyskiwane z pomocy społecznej są zbyt niskie i nie zabezpieczając jej potrzeb. Aby kupić niezbędne lekarstwa jest zmuszona do zaciągania pożyczek. Do odwołania załączyła m.in. zaświadczenia lekarskie, wycenę leków, kserokopie opłat za energię, gaz i wodę. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło w całości decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W obszernym uzasadnieniu Kolegium dokonało analizy stanu faktycznego sprawy zwracając uwagę, iż odwołująca nie posiada żadnego dochodu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Znajduje się w stanie ubóstwa, jest dotknięta długotrwałą chorobą , jak również osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. W dalszej części Kolegium odniosło się do stanu prawnego sprawy. Wskazano na cele i zasady pomocy społecznej określone w art. 2 i 3 ustawy oraz na postanowienia art. 39, stanowiącego podstawę materialno prawną rozstrzygnięcia w sprawie zasiłku celowego specjalnego. W świetle art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust.3).Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Podkreślono także, iż zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ustawy, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Kolegium stwierdziło brak w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego dokonanie z czynnym udziałem strony analizy jej budżetu domowego, stąd nie było możliwe ustalenie jakie wydatki ponosi strona oraz jakie są jej faktyczne dochody. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika ponadto, jakimi przesłankami kierował się organ pierwszej instancji przyznając stronie świadczenie w takiej, a nie innej wysokości. Pomoc taka, jak zauważa Kolegium, uzależniona jest nie tylko od potrzeb strony, ale tez od finansowych możliwości organu. Ponadto zaś, rodzaj, formy i rozmiary świadczenia powinny być dostosowana do okoliczności konkretnej sprawy. Istotą zasiłku celowego specjalnego jest zaspokojenie konkretnej, niezbędnej potrzeby bytowej, stąd należy ustalić czy zaspokojenie tej potrzeby, której sfinansowania żąda wnioskodawca jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne, jak również i to, czy potrzeba ta nie może zostać zaspokojona w ramach własnych możliwości i posiadanych środków. Organ pierwszej instancji, zdaniem Kolegium, tych podstawowych okoliczności nie wyjaśnił, co uzasadnia uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wyjaśnienia, zdaniem Kolegium, wymaga kwestia obowiązku alimentacyjnego syna strony. Wedle informacji zawartych w aktach sprawy J.D. nie jest osobą samotną, bowiem mieszka wraz z synem. W myśl art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na dorosłych dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny jeśli rodzice znajdą się w niedostatku. Zgodnie z zasadą pomocniczości, przyjmowana w systemie pomocy społecznej, wsparcie może zostać udzielone w sytuacji, w której trudna sytuacja życiowa nie może być pokonana przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, w tym wynikających z obowiązków alimentacyjnych. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze J.D. podnosi cały szereg argumentów uzasadniających jej trudną sytuację życiową. W szczególności wskazuje na to, że jest osobą poszkodowana przez funkcjonariuszy publicznych, którzy doprowadzili do upadku jej firmę. Jest osoba chorą, wymagającą systematycznego leczenia. Przekazuje do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. zaświadczenia lekarskie, natomiast nie otrzymuje na nie środków. Za cały rok 2010 uzyskała [...] zł. Jej stan zdrowia uległ pogorszeniu ze względu na uczestnictwo w projekcie "Aktywność to szansa na przyszłość", realizowanym w ramach środków unijnych (m.in. zajęcia w bardzo zimniej kwiaciarni, wycieczka na [...]). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się zatem do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., bowiem w przypadku uznania, iż uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie sąd jest władny uwzględnić skargę. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy. Ocena jego legalności sprowadza się zatem w głównej mierze do oceny przestrzegania przez organ odwoławczy przepisów procesowych regulujących dopuszczalność wydawania rozstrzygnięcia kasacyjnego. Przywołany jako prawna podstawa decyzji będącej przedmiotem skargi - art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu na dzień jej wydawania stanowił, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Gdyby w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. znalazły się błędne wskazówki odnośnie okoliczności, jakie organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stanowiłoby to naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego o istotnym dla wyniku sprawy charakterze. Sytuacja taka jednak nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Trudno bowiem nie przyznać racji Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, które po analizie zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału dowodowego potraktowało sytuację strony jako nie wyjaśnioną należycie. Nie będąc jednocześnie uprawnione do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym w uzasadnieniu zakresie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób prawidłowy skorzystało z możliwości wydania decyzji kasacyjnej. Postępowanie dotyczyło przyznania zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Uznaniowy charakter tego rozstrzygnięcia wymaga uwzględnienia zasad i zadań pomocy społecznej, wynikających z postanowień art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Ma ona za zadanie, w myśl, art. 3 ust. 1 , wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak zasadnie przyjął organ odwoławczy, organ pierwszej instancji nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy. W szczególności dotyczy to sytuacji materialnej i rodzinnej strony i możliwości zaspokojenia wskazanych potrzeb we własnym zakresie, możliwości finansowych organu w zakresie udzielania świadczeń, rodzaju , formy i rozmiaru świadczenia odpowiednich do sytuacji skarżącej oraz kwestii wykorzystania własnych możliwości ze względu na obowiązki alimentacyjne ciąże na synu skarżącej. Powyższe wskazuje, że Kolegium wskazało okoliczności, które wymagały wyjaśnienia i rozważenia, co z kolei jest konieczne dla ustalenia zgodnie z prawem, czy zachodzą warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wyjaśnienie tych kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, a to skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w jej uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu skargi.