IV SAB/Gl 115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] E.S. wystąpił z wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jego ojciec, z tytułu stanu zdrowia zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, jest bezrobotny. Matka uzyskuje z tytułu umowy zlecenia kwotę [...] zł miesięcznie (średni dochód z trzech miesięcy), a w ostatnim miesiącu – kwotę [...] zł. Siostra przebywająca na stażu za ostatni miesiąc uzyskała [...] zł. Wnioskodawca jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które mógłby odsprzedać w celu pokrycia kosztów procesu. Średni dochód jego czteroosobowej rodziny wnioskodawca wyliczył, jako [...] zł. Wskazał, iż rodzina ta jest zmuszona korzystać z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Jest także zakwalifikowana do otrzymywania dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Stałe wydatki rodziny wskazane zostały na poziomie około [...] zł miesięcznie. Do wniosku dołączone zostały dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki skarżącego, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca skarżącego oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 11 września 2012 r. zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał, a w szczególności między innymi o udokumentowanie faktu, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (równocześnie wskazano, że jeżeli likwidacja lub zawieszenie wspomnianej działalności gospodarczej nastąpiło później niż w dniu 1 lipca 2012 r. - należy przedłożyć księgę przychodów i rozchodów prowadzoną w jej zakresie za 3 ostatnie miesiące) oraz przedłożenie wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie E.S. nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem [...] prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożono również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem [...] za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Nie przedłożył natomiast wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do niego rachunkach bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy, co czego został zobowiązany przez Referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał, iż strona nie nadesłała wyciągów obrazujących operacje na należących do niej rachunkach bankowych, a wezwanie to nie narusza sfery objętej tajemnicą bankową. W konkluzji uzasadnienia orzeczenia wskazano, że nie sposób przyjąć, aby wnioskujący wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. E.S. złożył od powyższego postanowienia sprzeciw. Rozstrzygnięciu zarzucił obrazę prawa (art. 243 §1 w zw. z art. 246 pkt 2 P.p.s.a. i art. 255 w/w ustawy) oraz błędy w ustaleniach faktycznych. W ocenie skarżącego na podstawie przedstawionych dokumentów i złożonych oświadczeń wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznał za wewnętrznie sprzeczny i nieracjonalny pogląd, iż przy bezspornym wykazaniu korzystania ze środków pomocy społecznej świadczącym o trudnej sytuacji materialnej konieczna jest jeszcze analiza wyciągów bankowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw nie wzięto pod uwagę charakteru sprawy i działania skarżącego w interesie publicznym w ramach prowadzonej "pro publico bono" działalności. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] opisujące stan opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej A w C., potwierdzenie zamknięcia firmowego rachunku bankowego oraz wyciągi z dwóch pozostałych rachunków bankowych należących do skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., czyli sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie - art. 260 P.p.s.a. Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania żądania skarżącego podkreślić należy na wstępie, iż warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Treść przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakazuje sądowi rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a następnie, zestawienie tej sytuacji z wysokością obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i ostatecznie, ocena czy poniesienie pełnych kosztów postępowania zagrozi utrzymaniu koniecznemu dla wnioskodawcy i jego rodziny (tak między innymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2012 r., II FZ 295/12, pub. w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – CBO). Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna ona przekonać sąd o spełnieniu warunków koniecznych do przyznania jej prawa pomocy, udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione, a nie uprawdopodobnione przez wnioskodawcę (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r., I OZ 500/11, pub. w CBO). Przyjdzie przy tym zauważyć, że ocena wniosku obejmuje całokształt sytuacji majątkowej strony i musi być wnikliwa, albowiem instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa osób, u których brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem bez względu na charakter danej sprawy. Tym samym prawo pomocy jest wyjątkiem od reguły obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego postępowania i musi dotyczyć osób najuboższych, skoro w ostatecznym rozrachunku tymi kosztami zostaną obciążeni wszyscy podatnicy. W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż skarżący nie wykazał w sposób stanowczy spełnienia przesłanek do utrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Wątpliwości takie budzą przede wszystkim, przekazane Sądowi dopiero na wezwanie Referendarza sądowego, dokumenty księgowe związane z działalnością gospodarczą skarżącego – A, która została zakończona w dniu [...] (k. 99 akt sądowych – wyciąg z CEIDG). Są to kserokopie z księgi przychodów i rozchodów z okresu od czerwca do sierpnia 2012 r. Wynika z nich wprawdzie, że wydatki działalności skarżącego przewyższały przychody, jednakże istotna okazała się szczegółowa analiza uwzględnionych w rozliczeniu pozycji. W rozliczeniu za sierpień w poz. 18 ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – [...] zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego, w tym jakiegokolwiek pojazdu. Następnie w rozliczeniu za lipiec w poz. 9 zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – [...] zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Celowość poniesienia tego wydatku przez skarżącego jest wysoce wątpliwa, skoro wykonywał on działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania (wynika to z informacji zawartej w ewidencji działalności gospodarczej), a mieszkanie to nie stanowi nawet własności rodziny skarżącego. Nadto rodzina według oświadczeń E.S. znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i jest beneficjentem pomocy społecznej. Ostatecznie można odnieść się również do rozliczenia za czerwiec 2012 r., gdzie w poz. 20 określono wydatek [...] zł wypłacony A. Wynika z tego, że skarżący sam sobie wypłacił wymienioną kwotę, natomiast nie wykazał tego w oświadczeniu dotyczącym dochodu rodziny podnosząc, że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Przyjdzie przypomnieć, że kwota ta była wystarczająca do uiszczenia wpisu od skargi, który wynosi 100 zł. Dokonując dalszego badania sytuacji majątkowej skarżącego sąd zwrócił uwagę na dołączone do sprzeciwu wyciągi bankowe i dowód potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego. Brak tych dokumentów stanowił główny podwód odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy przez referendarza sądowego. E.S. dosyłając do sądu brakujące dokumenty chciał w ten sposób zilustrować swą trudną sytuację majątkową. Proste odczytanie bilansu operacji na rachunkach bankowych w [...] i [...] pozwala na przyjęcie, że ogólne saldo jest na nich ujemne. Jednakże dodatkowa wnikliwa analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w [...] z dnia [...] wykazuje jednoznacznie, że skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zlecenie potwierdzenia zawiera bowiem dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E.S., który nie pokrywa się z numerami kont w [...] i [...]. Takie działanie pozwala na wątpliwość, co do wiarygodności twierdzeń skarżącego o jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Powyższe okoliczności stanowiłyby wystarczające przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż powstały uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń. Tym niemniej sąd z urzędu uzyskał dodatkowe informacje, które wprost potwierdzają poświadczenie przez E.S. nieprawdy. Ustalono bowiem, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy A, nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej [...], na której opisano działalność spółki B Sp. z o.o. w K. (nr KRS [...]), oferującą wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych (por. akta tut. Sadu sygn. IV SAB/GL 114/12). Ze strony internetowej wynika, iż prezesem zarządu spółki jest E.S., który dodatkowo prowadzi działalność o charakterze "non profit", jest nadto wydawcą i redaktorem naczelnym trzech portali internetowych. Na jednoznaczne potwierdzenie, że E.S. wymieniony na stronie internetowej, to rzeczywiście skarżący pozwala wgląd do Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego. Wynika z niej, że B Sp. z o.o. została zarejestrowana w rejestrze w dniu [...], a wpisu dokonano [...]. Siedzibą spółki są K. (ul. [...]), jedynym wspólnikiem ([...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł) oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E.K.S. nr PESEL [...] (tożsamy z nr PESEL skarżącego – k. 125 akt sądowych). W konsekwencji z przedstawionych informacji wynika wprost, że skarżący prowadzi nową działalność gospodarczą, która jest nastawiona na zysk. Okoliczność ta nie została Sądowi przedstawiona, co przesądza o uznaniu skarżącego za osobę niewiarygodną w zakresie przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.