IV SAB/Gl 116/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. E.S. wnioskiem z dnia [...] zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które mógłby odsprzedać w celu pokrycia kosztów procesu. Rodzina skarżącego składa się z czterech osób, której średni dochód za ostatni miesiąc został zadeklarowany na kwotę 1742,98 zł. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. oraz otrzymywania dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Do wniosku dołączone zostały między innymi dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki skarżącego, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca skarżącego oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 11 września 2012 r. zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał, a w szczególności między innymi o udokumentowanie faktu, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (równocześnie wskazano, że jeżeli likwidacja lub zawieszenie wspomnianej działalności gospodarczej nastąpiło później niż w dniu 1 lipca 2012 r. - należy przedłożyć księgę przychodów i rozchodów prowadzoną w jej zakresie za 3 ostatnie miesiące) oraz przedłożenie wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie E.S. nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem 2 września 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożono również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem 13 września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W konkluzji uzasadnienia orzeczenia wskazano, że nie sposób przyjąć, aby wnioskujący nie wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. E.S. złożył od powyższego postanowienia sprzeciw. Rozstrzygnięciu zarzucił obrazę prawa i błędy w ustaleniach faktycznych. W ocenie skarżącego na podstawie przedstawionych dokumentów i złożonych oświadczeń wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo nie wzięto pod uwagę charakteru sprawy i działania skarżącego w interesie publicznym w ramach prowadzonej "pro publico bono" działalności. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] opisujące stan opłacenia składek na ubezpieczenie społecznej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...] w C., potwierdzenie zamknięcia firmowego rachunku bankowego oraz wyciągi z dwóch pozostałych rachunków bankowych należących do skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., czyli sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie - art. 260 P.p.s.a. Odnosząc się bezpośrednio do wniosku skarżącego z dnia [...] należy podkreślić, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Treść przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oznacza zatem, że obowiązkiem sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest przede wszystkim wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a następnie, zestawienie tej sytuacji z wysokością obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i ostatecznie, ocena czy poniesienie pełnych kosztów postępowania zagrozi utrzymaniu koniecznemu dla wnioskodawcy i jego rodziny (tak między innymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2012 r., II FZ 295/12, pub. w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych – CBO). Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna ona przekonać sąd o spełnieniu warunków koniecznych do przyznania jej prawa pomocy, udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione, a nie uprawdopodobnione przez wnioskodawcę (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r., I OZ 500/11, pub. w CBO). Przyjdzie przy tym zauważyć, że ocena wniosku obejmuje całokształt sytuacji majątkowej strony i musi być wnikliwa, albowiem instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa osób, u których brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem bez względu na charakter danej sprawy. Tym samym prawo pomocy jest wyjątkiem od reguły obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego postępowania i musi dotyczyć osób najuboższych, skoro w ostatecznym rozrachunku tymi kosztami zostaną obciążeni wszyscy podatnicy. W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do utrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W pierwszej kolejności należy się odnieść do dokumentów księgowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego – [...] S.E., która została zakończona w dniu 2 września 2012 r. (k. 99 akt sądowych – wyciąg z CEIDG). Na marginesie można zauważyć, że skarżący przedstawił informacje związane z działalnością gospodarczą dopiero na wezwanie referendarza sądowego. Do akt sprawy nadesłano kserokopie z księgi przychodów i rozchodów z okresu od czerwca do sierpnia 2012 r. Wynika z nich wprawdzie, że wydatki działalności skarżącego przewyższały przychody, jednakże istotna okazała się szczegółowa analiza uwzględnionych w rozliczeniu pozycji. Należy zwrócić uwagę, że w rozliczeniu za sierpień w poz. [...] ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – 409,54 zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego, w tym jakiegokolwiek pojazdu. Następnie w rozliczeniu za lipiec w poz. [...] zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – [...] zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym należy mieć na uwadze, że może dziwić celowość poniesienia tego wydatku przez skarżącego, skoro wykonywał on działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania (wynika to z informacji zawartej w ewidencji działalności gospodarczej), a mieszkanie to nie stanowi nawet własności rodziny skarżącego. Nadto rodzina według oświadczeń E.S. znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i jest beneficjentem pomocy społecznej. Ostatecznie można odnieść się również do rozliczenia za czerwiec 2012 r., gdzie w poz. [...] określono wydatek [...] zł wypłacony [...] E.S. Wynika z tego, że skarżący sam sobie wypłacił wymienioną kwotę, natomiast nie wykazał tego w oświadczeniu dotyczącym dochodu rodziny podnosząc, że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Przyjdzie przypomnieć, że kwota ta była wystarczająca do uiszczenia wpisu od skargi, który wynosi 100 zł. Dokonując dalszego badania sytuacji majątkowej skarżącego sąd zwrócił uwagę na dołączone do sprzeciwu wyciągi bankowe i dowód potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego. Brak tych dokumentów stanowił główny powód odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy przez referendarza sądowego. E.S. dosyłając do sądu brakujące dokumenty chciał w ten sposób zilustrować swą trudną sytuację majątkową. Proste odczytanie bilansu operacji na rachunkach bankowych w [...] i [...] pozwala na przyjęcie, że ogólne saldo jest na nich ujemne. Jednakże dodatkowa wnikliwa analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w [...] z dnia [...] wykazuje jednoznacznie, że skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych (na co zwrócono również uwagę w uzasadnieniu postanowienia odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie IV SAB/Gl 52/11). Zlecenie potwierdzenia zawiera bowiem dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E. S., który nie pokrywa się z numerami kont w [...] i [...]. Świadczy to o oczywistej próbie zatajenia tej informacji przed sądem. Powyższe okoliczności stanowiłyby wystarczające przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż powstały uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości złożonych przez skarżącego oświadczeń. Tym niemniej sąd z urzędu uzyskał dodatkowe informacje, które wprost potwierdzają poświadczenie przez E.S. nieprawdy. Ustalono bowiem, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy [...] E.S., nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej [...], na której opisano działalność spółki [...] Sp. z o.o. w K. (nr KRS [...]), oferującą wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych. Ze strony internetowej wynika, iż prezesem zarządu spółki jest E.S., który dodatkowo prowadzi działalność o charakterze "non profit", jest nadto wydawcą i redaktorem naczelnym [...] portali internetowych. Na jednoznaczne potwierdzenie, że E.S. wymieniony na stronie internetowej, to rzeczywiście skarżący pozwala wgląd do Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego. Wynika z niej, że [...] Sp. z o.o. została zarejestrowana w rejestrze w dniu 30 marca 2012 r., a wpisu dokonano 19 czerwca 2012 r. Siedzibą spółki są K. (ul. [...]), jedynym wspólnikiem ([...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł) oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E. K. S. nr PESEL [...] (tożsamy z nr PESEL skarżącego – k. 125 akt sądowych). W konsekwencji z przedstawionych informacji wynika wprost, że skarżący prowadzi nową działalność gospodarczą, która jest nastawiona na zysk. Okoliczność ta została przed Sądem zatajona, co przesądza o uznaniu skarżącego za osobę niewiarygodną w zakresie przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, a nawet ukrywającą swoje dodatkowe dochody. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.