IV SAB/Gl 116/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r. Sąd odmówił E.S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że E.S. wnioskiem z dnia [...] zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości, które mógłby odsprzedać w celu pokrycia kosztów procesu. Rodzina skarżącego składa się z czterech osób, której średni dochód za ostatni miesiąc wyniósł [...] zł. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. poprzez otrzymywanie dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Na skutek wezwania z dnia [...] do uzupełnienia braków wniosku poprzez udokumentowanie faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz przedłożenia wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawca nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem [...] prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożył również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem [...] za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skarżący dołączył zaś zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] opisujące stan opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej A w C., potwierdzenie zamknięcia firmowego rachunku bankowego oraz wyciągi z dwóch pozostałych rachunków bankowych należących do skarżącego. Oddalając powyższy wniosek Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Odnosząc się do dokumentów księgowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego – A, która została zakończona w dniu [...] Sąd wskazał, że z przedstawionej księgi przychodów i rozchodów z okresu od czerwca do sierpnia 2012 r. wynika, że w rozliczeniu za sierpień w poz. 18 ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – [...] zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego. W rozliczeniu za lipiec, w poz. 9 zaś zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – [...] zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wątpliwości Sądu budziła również celowość jego poniesienia, skoro skarżący wykonywał działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania, które nie stanowi własności rodziny skarżącego. Sąd zwrócił również uwagę, że w przedłożonym rozliczeniu za czerwiec 2012 r., w poz. 20 wskazano wydatek [...] zł wypłacony A, co oznacza, że wnioskodawca sam sobie wypłacił wymienioną kwotę, natomiast nie wykazał tej okoliczności w oświadczeniu dotyczącym dochodu rodziny podnosząc, że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Wskazana zaś kwota była wystarczająca do uiszczenia wpisu od skargi, który wynosi 100 zł. Ponadto z przedłożonych przez wnioskodawcę wyciągów bankowych i dowodu potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego, wynika, że ogólne saldo jest na nich ujemne. Jednakże analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w [...] z dnia [...] wykazuje jednoznacznie, że skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zlecenie potwierdzenia zawiera bowiem dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E.S., który nie pokrywa się z numerami kont w [...] i [...]. Powyższe – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - świadczy o próbie zatajenia tej informacji przed sądem. Jednocześnie podkreślono, że z urzędu uzyskano informacje potwierdzające poświadczenie przez E.S. nieprawdy. Ustalono bowiem, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy A, nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej [...], na której opisano działalność spółki B Sp. z o.o. w K. (nr KRS [...]), oferującej wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych. Z informacji pochodzących ze wskazanej strony internetowej wynika, że prezesem zarządu spółki jest E.S., który dodatkowo prowadzi działalność o charakterze "non profit", jest nadto wydawcą i redaktorem naczelnym trzech portali internetowych. Okoliczność zaś, że wnioskodawca i E.S. wymieniony na stronie internetowej, to ta sama osoba wynika z danych zawartych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, w świetle których spółka B Sp. z o.o. została zarejestrowana w rejestrze w dniu [...], a wpisu dokonano [...]. Siedzibą spółki są K. (ul. [...]), jedynym wspólnikiem ([...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł) oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E.S., którego nr PESEL [...] jest tożsamy z nr PESEL skarżącego. Skarżący prowadzi zatem nową działalność gospodarczą, o której nie wspomniał w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w ocenie Sądu świadczy o braku jego wiarygodności w zakresie przedstawiania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Pismem z dnia [...] E.S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący podniósł, że wydatek ponoszony w związku z rozliczeniem pojazdu dotyczy pojazdu, który był przez niego bezpłatnie użytkowany i nie stanowił własności nikogo z członków jego rodziny. Oceniając zaś wydatek związany z montażem sytemu alarmowego, Sąd nie wziął zdaniem skarżącego po uwagę, że z faktury za montaż wynika, iż zapłata ceny za tę usługę została rozłożona na 24 równe raty po [...] zł miesięcznie. Zasadność założenia instalacji alarmowej wynika w ocenie skarżącego z faktu, że w mieszkaniu, w którym zarejestrował działalność gospodarczą były liczne włamania, a znajdowała się tam dokumentacja firmy skarżącego. Zdaniem skarżącego Sąd również nieprawidłowo zinterpretował dokument wewnętrzny w poz. 20 rozliczenia kosztów za miesiąc czerwiec 2012 r., przyjmując że jest to kwota wypłacona przez A skarżącemu z tytułu wynagrodzenia, tymczasem jest to dokument, z którego wynika zbiorcza kwota rozliczenia kosztów przebiegu pojazdu w danym miesiącu. Skarżący wskazywał ponadto, że Sąd błędnie przyjął, iż nie przedstawił on wyciągu z jednego ze swoich rachunków bankowych, gdyż nie było możliwości przekazania na ten rachunek żadnych środków, bo nie było ich na rachunku firmowym. Numer rachunku bankowego w celu przekazania środków na formularzach dyspozycji zamknięcia konta wpisuje się obligatoryjnie, gdyby przez okres zamykania konta (30 dni) na rachunek wpłynęły jakiekolwiek środki. W niniejszym zaś przypadku takiej sytuacji nie było. Rachunek bankowy, którego numer widniał na dyspozycji został zlikwidowany w połowie lipca 2012 r. Skarżący go zatem nie zataił. Odnosząc się zaś do okoliczności związanej z prowadzeniem nowej działalności gospodarczej E.S. wskazywał, że informacja na jego stronie internetowej stanowi nieskuteczną jak na razie zachętę dla potencjalnych klientów. Sam skarżący przy tym nie podjął faktycznie żadnej działalności gospodarczej, a tym bardziej nie uzyskał żadnego dochodu. Posiadanie zaś udziałów w spółce z o.o. nie rodzi dla niego korzyści majątkowych, ani nie świadczy o jego zdolności do poniesienia kosztów. Stwierdził również, że obecnie prowadzi łącznie 5 spraw sądowych, poniesienie zaś w każdej z nich wydatków stanowi duże obciążenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OZ 101/13 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W ocenie NSA zasadniczym problemem zaistniałym w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy złożony przez skarżącego E.S. wniosek z dnia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy osoby fizycznej, czy osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Sąd pierwszej instancji musi zatem w pierwszej kolejności ustalić, kto jest stroną postępowania (czy internetowy portal mieszkańców C., dziennik pt. "[...]", kierowany przez redaktora naczelnego E.S., czy E.S. występujący jako osoba fizyczna), bowiem zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy może wnieść jedynie podmiot, będący stroną w rozumieniu art. 32 i 33 P.p.s.a. i dopiero wówczas rozpatrzy przedmiotowy wniosek. Zarządzeniem dnia 13 marca 2013 r. wezwano skarżącego do wskazania, czy składając wniosek o przyznanie prawa pomocy występuje jako podmiot niebędący osobą fizyczną, czy też jako osoba fizyczna. Skarżący w piśmie z dnia [...] oświadczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył jako osoba fizyczna, obywatel Rzeczpospolitej Polskiej, mieszkaniec gminy C. oraz jako redaktor naczelny niekomercyjnego portalu mieszkańców C. – [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd kierując się wytycznym zawartymi w postanowieniu NSA z dnia 27 lutego 2013 r. w pierwszej kolejności ustalił, że wnioskodawcą w niniejszej sprawie jest osoba fizyczna – E.S. Znajduje to bezpośrednio potwierdzenie w jego wyjaśnieniu z dnia [...]. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącego z dnia [...] należy podkreślić, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm), zwanej dalej jako "P.p.s.a.", obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników, jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia również wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ponownie rozpoznając wniosek Sąd uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądnym przez niego zakresie, podzielił tym samym ustalenia i rozważania dokonane w postanowieniu z dnia 22 listopada 2012 r. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do utrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Co więcej analogiczna analiza sytuacji majątkowej miała miejsce w innych sprawach skarżącego i ma pełne zastosowanie w niniejszej sprawie (postanowienia w sprawach o sygn. akt I OZ 64/13, I OZ 957/12, I OZ 939/12 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych - CBO). Przede wszystkim należy zauważyć, że przedstawiony przez skarżącego stan majątkowy ma charakter wybiórczy i sprowadza się wyłącznie do przedstawienia tylko niektórych okoliczności. Bez wątpienia bowiem skarżący przestawiając rozliczenia z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie wyjaśnił ich znaczenia oraz nie doprecyzował ich charakteru, co z pewnością czyniło przedstawione przez niego informacje w tym zakresie mołowiarygodnymi. Braków tych nie mogą konwalidować późniejsze informacje od skarżącego, gdyż winien on je przedstawić na wcześniejszym etapie rozpoznania sprawy. Jednocześnie argumentacja skarżącego dotycząca zatajenia jednego z pozostających w jego dyspozycji rachunków bankowych nie jest zasadna. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący nie przedstawił wyciągów z tego rachunku, ocena zaś dokonywanych, przy jego użyciu, transakcji oraz jego znaczenie leży wyłącznie w gestii sądu, który powinien zbadać wyciągi także z tego rachunku. Bez znaczenia przy tym pozostaje, że został on zamknięty w połowie lipca 2012 r. Żądanie przedłożenia rachunków bankowych, których dysponentem był skarżący obejmował rachunki za ostanie trzy miesiące, a więc również za czerwiec 2012 r., w którym skarżący tym rachunkiem dysponował. Również okoliczności związane z prowadzeniem przez skarżącego nowej działalności gospodarczej nie zasługują na uwzględnienie. Oświadczenia o nieosiąganiu przez niego dochodu z tego tytułu, również musiało być w odpowiedni sposób udokumentowane. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zobligowana do przestawienia w sposób pełny i czytelny całokształtu swojej sytuacji majątkowej. Brak zatem jakiejkolwiek informacji o fakcie pozostawiania wspólnikiem oraz członkiem zarządu nowoutworzonej spółki świadczy o braku zaniechaniu rzetelnego wyjaśnienia wszelkich istotnych dla wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Rzutuje zatem na wiarygodność złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń. Okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie nie stanowi również prowadzenie przez nią szeregu postępowań sądowych. Strona wszczynając te postępowania musi się liczyć z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach. Dotyczy to również podmiotów działających "pro publico bono", gdyż przepisy prawa nie przewidują dla nich odstępstwa od zasady obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Powyższe nakazywało uznać zatem złożony przez skarżącego wniosek za niepełny i nierzetelny, a tym samym za małowiarygodny i niezasługujący na uwzględnienie. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.